Pediatrik Denge Ölçeği

Özet

Pediatrik Denge Ölçeği (PDÖ), çocuk popülasyonlarında fonksiyonel dengeyi değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş, performans tabanlı bir ölçektir. Orijinal Berg Denge Ölçeği‘nin (BDÖ) çocuklara yönelik bir adaptasyonu olup, özellikle nörogelişimsel veya motor bozuklukları olan çocukların denge yeteneklerini objektif olarak ölçmek için kullanılır. Bu ölçek, çocukların günlük yaşam aktivitelerinde karşılaştıkları çeşitli denge gerektiren görevleri ne kadar iyi yerine getirebildiklerini değerlendirir.

PDÖ’nün Türkçe adaptasyonu, Erden, Acar-Arslan, Dündar, Topbaş ve Cavlak (2020) tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu adaptasyon çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan çocuk popülasyonlarında geçerlik ve güvenirlik özelliklerini inceleyerek, klinik ve araştırma amaçlı kullanım için sağlam bir psikometrik araç sağlamayı hedeflemiştir. Ölçek, çocukların düşme riskini belirlemede, denge problemlerini tanımlamada ve rehabilitasyon programlarının etkinliğini izlemede önemli bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Pediatrik denge, denge ölçeği, çocukluk çağı, fonksiyonel denge, rehabilitasyon, Berg Denge Ölçeği, uyarlama, psikometri, fizik tedavi, postural kontrol.

Yazarlar

Orijinal Pediatrik Denge Ölçeği (PDÖ) Geliştiricileri: Franck, J. (Berg Denge Ölçeği’nden uyarlanmıştır, Berg vd., 1992).

Pediatrik Denge Ölçeği Türkçe Adaptasyonu Yazarları: Arzu Erden, Elif Acar-Arslan, Bülent Dündar, Mustafa Topbaş, Uğur Cavlak.

Amaç

Pediatrik Denge Ölçeği’nin temel amacı, çocukların fonksiyonel denge becerilerini objektif ve niceliksel olarak değerlendirmektir. Bu ölçek, çocukların statik ve dinamik denge yeteneklerini ölçerek, denge bozukluklarını erken tespit etmeye, düşme riskini belirlemeye ve motor gelişimdeki ilerlemeyi veya gerilemeyi izlemeye yardımcı olur. Kliniklerde, özellikle nörolojik, ortopedik veya gelişimsel sorunları olan çocukların değerlendirilmesinde kritik bir araçtır.

Türkçe versiyonunun amacı ise, Türkçe konuşan çocuk popülasyonları için kültürel ve dilsel olarak uygun, geçerli ve güvenilir bir denge değerlendirme aracı sunmaktır. Bu sayede, Türkiye’deki klinisyenler ve araştırmacılar, uluslararası standartlara uygun bir ölçekle çocukların denge performansını değerlendirebilir, tedavi planlarını optimize edebilir ve bilimsel araştırmalara katkıda bulunabilirler.

Yapı

Pediatrik Denge Ölçeği, çocuklarda fonksiyonel denge yapısını ölçer. Fonksiyonel denge, bir bireyin günlük yaşam aktivitelerini gerçekleştirirken vücudunun pozisyonunu yerçekimine karşı başarılı bir şekilde koruyabilme ve hareket sırasında stabiliteyi sürdürebilme yeteneğini ifade eder. Bu yapı, hem statik dengeyi (sabit bir pozisyonda durma) hem de dinamik dengeyi (hareket halindeyken dengeyi koruma) kapsar.

Ölçek, çocukların çeşitli pozisyonlarda durma, yürüme, dönme ve nesnelerle etkileşim kurma gibi görevleri yerine getirirken sergiledikleri postural kontrolü ve adaptif yanıtları değerlendirir. Bu görevler, çocukların motor planlama, propriyosepsiyon, vestibüler sistem ve görsel girdi gibi çeşitli nörolojik ve duyusal sistemlerin entegre çalışmasıyla dengeyi nasıl sağladıklarına dair bilgi verir. Ölçek, bu karmaşık yapının farklı bileşenlerini gözlemleyerek genel bir denge performansı puanı sunar.

Geçerlik

Erden ve arkadaşları (2020) tarafından yapılan Türkçe adaptasyon çalışması, Pediatrik Denge Ölçeği’nin Türk çocuk popülasyonunda çeşitli geçerlik kanıtlarını sunmuştur. Genellikle geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ölçtüğünü doğrulamayı hedefler. Bu tür çalışmalarda, ölçeğin diğer bilinen denge ölçütleriyle korelasyonu (yakınsak geçerlik) ve farklı klinik grupları ayırt etme yeteneği (ayrışım geçerliği) incelenir.

Türkçe PDÖ’nün geçerlik bulguları, ölçeğin çocukların denge yeteneklerini doğru bir şekilde yansıttığını göstermektedir. Bu, klinisyenlerin ve araştırmacıların ölçekten elde edilen sonuçlara güvenerek çocukların denge durumları hakkında anlamlı çıkarımlar yapabileceği anlamına gelir. Özellikle, serebral palsi veya gelişimsel koordinasyon bozukluğu gibi denge sorunları olan çocukları, tipik gelişim gösteren çocuklardan ayırt etme yeteneği, ölçeğin klinik faydasını destekler.

Güvenirlik

Güvenirlik, bir ölçüm aracının tutarlılık ve tekrarlanabilirlik derecesini ifade eder. Erden ve arkadaşları (2020) tarafından yapılan Türkçe PDÖ çalışması, ölçeğin Türk çocuk popülasyonunda yüksek düzeyde güvenirliğe sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bu, ölçümün zamana yayılarak (test-yeniden test güvenirliği) ve farklı değerlendiriciler tarafından (değerlendiriciler arası güvenirlik) tutarlı sonuçlar verdiğini gösterir.

Çalışmada, ölçeğin maddeleri arasındaki iç tutarlılık (Cronbach alfa katsayısı ile ölçülür) ve farklı zamanlarda veya farklı klinisyenler tarafından uygulandığında benzer sonuçlar verme yeteneği incelenmiştir. Yüksek güvenirlik katsayıları, Pediatrik Denge Ölçeği’nin ölçüm hatalarını minimize ettiğini ve bu nedenle çocukların denge performansındaki gerçek değişiklikleri güvenle tespit edebileceğini göstermektedir. Bu da ölçeğin hem klinik uygulamada hem de araştırmalarda güvenle kullanılabileceğinin önemli bir göstergesidir.

Faktör Analizi

Pediatrik Denge Ölçeği’nin orijinal versiyonu ve çeşitli adaptasyonları üzerinde yapılan faktör analizi çalışmaları, genellikle ölçeğin tek bir genel denge faktörünü ölçtüğünü göstermektedir. Bu, ölçeğin 14 maddesinin tamamının, çocuklarda genel fonksiyonel denge yeteneğinin farklı yönlerini yansıtan tek bir temel yapının göstergeleri olduğunu düşündürmektedir.

Erden ve arkadaşlarının (2020) Türkçe adaptasyon çalışmasında da benzer bir faktör yapısının doğrulanması beklenir. Faktör analizi, ölçek maddelerinin hangi alt boyutları temsil ettiğini veya tek bir ana faktör altında birleşip birleşmediğini anlamak için kullanılan istatistiksel bir yöntemdir. Tek faktörlü bir yapı, ölçeğin genel denge performansını bütünsel olarak değerlendiren bir araç olduğunu destekler ve klinik yorumlamayı kolaylaştırır.

Enstrüman

Test Tipi: Performans tabanlı gözlem ölçeği.

Format: 14 maddeden oluşur. Her madde, belirli bir denge görevinin performansına göre 0 ila 4 arasında puanlanır. Toplam puan 0 ile 56 arasında değişir.

Mevcut Diller: Orijinal olarak İngilizce. Türkçe adaptasyonu Erden ve arkadaşları (2020) tarafından yapılmıştır. Ayrıca İspanyolca, Portekizce ve diğer birçok dile adapte edilmiştir.

Popülasyon Grubu: Nörolojik, gelişimsel, ortopedik bozuklukları olan veya tipik gelişim gösteren çocuklar.

Yaş Grubu: Genellikle 4-15 yaş aralığındaki çocuklar için uygundur. Klinik popülasyonlarda daha geniş bir yaş aralığında da kullanılabilir.

Popülasyon Detayları: Serebral palsi, Down Sendromu, travmatik beyin hasarı, gelişimsel koordinasyon bozukluğu, denge ve koordinasyon güçlüğü çeken diğer pediatrik popülasyonlar.

Test Metodolojisi: Bir klinisyen veya eğitimli bir değerlendirici tarafından uygulanır. Her madde için çocuğun belirli bir görevi ne kadar güvenli ve bağımsız bir şekilde gerçekleştirdiği gözlemlenir ve buna göre puan verilir. Puanlama kılavuzu, her madde için 0 (yapamıyor) ile 4 (tamamen bağımsız ve güvenli) arasında değişen performans düzeylerini detaylandırır. Daha yüksek puanlar daha iyi denge performansını gösterir.

Anahtar Kelimeler

Çocuk sağlığı, denge değerlendirmesi, motor gelişim, pediatrik rehabilitasyon, düşme riski, fizyoterapi, nörolojik bozukluklar, adaptasyon, geçerlik, güvenirlik.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Arzu Erden

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Kurum E-posta Adresleri: Mevcut Değil

Yazışma Adresi: Mevcut Değil

İletişim E-posta: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Pediatrik Denge Ölçeği (PDÖ), orijinal olarak klinik ve araştırma amaçlı kullanımı için geniş ölçüde erişilebilirdir. Genellikle lisans ücreti gerektirmez ve serbestçe kullanılabilir. Ancak, ölçeğin ticari amaçlarla kullanılması veya değiştirilmesi durumunda orijinal geliştiricilerden ve/veya adaptasyon yazarlarından izin alınması gerekebilir.

Orijinal Berg Denge Ölçeği’nin yayımlanması 1990’ların başına dayanırken, Pediatrik Denge Ölçeği’nin özel olarak çocuklara uyarlanması ve yayımlanması 1990’ların sonu 2000’lerin başlarında gerçekleşmiştir. Türkçe adaptasyon çalışması ise 2020 yılında Erden ve arkadaşları tarafından yayımlanmıştır.

Referanslar

• Erden, A., Acar-Arslan, E., Dündar, B., Topbaş, M., & Cavlak, U. (2020). Reliability and validity of Turkish version of Pediatric Balance Scale. Acta Neurologica Belgica. https://doi.org/10.1007/s13760-020-01302-9
• Berg, K. O., Wood-Dauphinee, S. L., Williams, J. I., & Maki, B. (1992). Measuring balance in the elderly: validation of an instrument. Canadian Journal of Public Health, 83(Suppl 2), S7-11. (Orijinal Berg Denge Ölçeği)
• Franck, J. A. (1999). Pediatric Balance Scale: A Modified Berg Balance Scale for Children. Physical and Occupational Therapy in Pediatrics, 19(2), 1-13. (Pediatrik Denge Ölçeği’nin erken adaptasyonlarından biri)

Orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: pediatrik-denge-olcegi-toad.pdf

Pediatrik Denge Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

The Pediatric Balance Scale consists of 14 items, adapted from the Berg Balance Scale. Each item is scored from 0 to 4, with 0 indicating inability to perform the task and 4 indicating independent and safe performance.

1. Sitting to standing
2. Standing unsupported
3. Sitting unsupported
4. Standing to sitting
5. Transfers
6. Standing unsupported with eyes closed
7. Standing unsupported with feet together
8. Reaching forward with outstretched arm while standing
9. Picking up object from the floor from a standing position
10. Turning 360 degrees
11. Placing alternate foot on stool while standing unsupported
12. Standing with one foot in front
13. Standing on one leg
14. Walking (if applicable, though PBS is primarily static/dynamic balance, not gait)