Fullerton Gelişmiş Denge Ölçeği

Özet

Fullerton Gelişmiş Denge Ölçeği (FAB-T), orijinal Fullerton Advanced Balance (FAB) Scale‘in Türkçe adaptasyonudur. Bu ölçek, özellikle aktif ve yüksek işlevselliğe sahip yetişkin ve yaşlı popülasyonlarda denge yeteneğini ve düşme riskini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. FAB-T, standart denge testlerinin tavan etkisine ulaştığı durumlarda, daha zorlu ve karmaşık denge görevlerini ölçerek bireylerin fonksiyonel mobilite kapasitelerindeki ince farklılıkları yakalamayı hedefler. Ölçeğin Türkçe versiyonunun psikometrik özellikleri (geçerlik ve güvenirlik) 2018 yılında yapılan bir çalışmayla kanıtlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Denge, Düşme Riski, Uyarlama, Psikometri, Geriatri, Fullerton Gelişmiş Denge Ölçeği, FAB-T.

Yazarlar

Gözde İyigün, Burcu Kırmızıgil, Emine Angın, Seda Öksüz, Fırat Can, Lütfiye Eker, Debra J. Rose.

Amaç

Fullerton Gelişmiş Denge Ölçeği’nin temel amacı, günlük yaşam aktivitelerinde (DYA) karşılaşılan zorlu denge gereksinimlerini simüle eden görevler aracılığıyla bireylerin denge performansını objektif olarak ölçmektir. Ölçek, özellikle düşme riski yüksek olan, ancak geleneksel denge testlerinde tam puan alma eğiliminde olan (tavan etkisi) bireylerin fonksiyonel yetersizliklerini ortaya çıkarmak için tasarlanmıştır.

Bu değerlendirme aracı, fizyoterapistler ve klinisyenler tarafından bireyselleştirilmiş fizik tedavi programlarının planlanması, uygulanması ve tedavi etkinliğinin izlenmesi süreçlerinde önemli bir rol oynamaktadır. FAB-T, denge eğitiminin spesifik alanlarını belirlemeye yardımcı olarak rehabilitasyon sonuçlarını iyileştirmeyi amaçlar.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Ölçek, temel olarak postüral kontrol ve fonksiyonel denge yapılarını ölçmektedir. Fullerton Gelişmiş Denge Ölçeği, dengeyi yalnızca statik bir durum olarak değil, aynı zamanda dinamik ve çok boyutlu bir süreç olarak ele alır. Bu yapı, aşağıdaki bileşenleri kapsayan zorlu görevlerle değerlendirilir:

• Statik Denge: Destek yüzeyini azaltarak (örneğin tek ayak üzerinde durma) dengeyi koruma yeteneği.
• Dinamik Denge: Hareket halindeyken (örneğin tandem yürüyüş veya dönme) vücut ağırlık merkezini kontrol etme.
• Duyusal Entegrasyon: Görsel girdilerin ortadan kaldırıldığı veya azaltıldığı koşullarda (gözler kapalıyken) dengeyi sürdürme.
• Antisipatuar Postüral Ayarlamalar: Bir eyleme başlamadan önce dengeyi hazırlama becerisi.

Geçerlik

Fullerton Gelişmiş Denge Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun (FAB-T) geçerlik çalışmaları, ölçeğin yapı geçerliğini ve eş zamanlı geçerliğini destekleyen güçlü kanıtlar sunmuştur. Eş zamanlı geçerlik değerlendirmesinde, FAB-T toplam puanları ile klinikte yaygın olarak kullanılan Berg Denge Ölçeği (BDO) puanları arasında yüksek düzeyde pozitif bir korelasyon (rho=0.70) bulunmuştur. Bu yüksek korelasyon, FAB-T’nin benzer bir denge konseptini ölçtüğünü ve klinik açıdan kabul edilebilir bir geçerliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Ayrıca, orijinal ölçek çalışmalarında FAB’nin düşme öyküsü olan ve olmayan grupları ayırt etme yeteneği, ölçeğin bilinen gruplar ayrımcılığına dayalı yapı geçerliğini de desteklemektedir.

Güvenirlik

FAB-T’nin güvenirlik analizleri, hem değerlendirmeciler arası hem de değerlendirmeci içi tutarlılık açısından mükemmel sonuçlar vermiştir. Güvenirlik, Sınıf İçi Korelasyon Katsayısı (ICC) kullanılarak değerlendirilmiştir.

• Değerlendirmeciler Arası Güvenirlik (Inter-rater reliability): Farklı uygulayıcılar tarafından yapılan ölçümler arasındaki anlaşma düzeyi incelenmiştir. Maddeler ve toplam puan için ICC değerleri 0.92 ile 0.96 arasında değişmektedir, bu da ölçeğin uygulayıcıdan bağımsız olarak tutarlı sonuçlar ürettiğini gösterir.
• Değerlendirmeci İçi Güvenirlik (Intra-rater reliability): Aynı uygulayıcının farklı zamanlarda yaptığı ölçümler arasındaki tutarlılık incelenmiştir. Maddeler ve toplam puan için ICC değeri 0.93 ile 0.96 arasındadır. Bu bulgular, ölçeğin klinik uygulamada son derece güvenilir olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

FAB-T’nin Türkçe uyarlama çalışmasında (Iyigun et al., 2018) faktör yapısına dair detaylı bir analiz sunulmamıştır; ancak, orijinal Fullerton Gelişmiş Denge Ölçeği, denge kontrolünün farklı yönlerini temsil eden çeşitli alt boyutları ortaya çıkarmaktadır. Orijinal ölçek, genellikle tek bir genel denge faktörü altında toplanan, ancak statik ve dinamik denge bileşenlerini içeren bir yapıya sahiptir. FAB-T’nin başarılı uyarlaması, temel olarak orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk popülasyonunda da korunduğunu ve dengeyi tek bir kapsamlı skor üzerinden değerlendirmeye olanak tanıdığını varsaymaktadır.

Ölçme Aracı

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Bireysel performansa dayalı, gözlemsel test. Uygulayıcı, bireyin denge görevlerini belirlenen kriterlere göre puanlar.

Language Available: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Population Group: Aktif yetişkinler ve yaşlılar. Özellikle düşme riski taşıyan veya nörolojik/ortopedik bozukluklar nedeniyle denge sorunları yaşayan bireyler.

Age Group: Genellikle 60 yaş ve üzeri, ancak yüksek işlevselliğe sahip genç yetişkinlerde de kullanılabilir.

Population Details: Ölçek, geleneksel testlerde tavan etkisi gösteren, yani denge performansı yüksek olan gruplarda daha hassas ölçüm yapmak üzere tasarlanmıştır.

Test Methodology: Ölçek 10 farklı denge görevinden oluşur. Her madde, 0 (yapamıyor) ile 4 (mükemmel performans) arasında puanlanır. Toplam skor 0 ile 40 arasında değişir; daha yüksek skorlar daha iyi denge performansı anlamına gelir.

Anahtar Kelimeler

ICC, Korelasyon, Berg Denge Ölçeği, Geriatrik Fizyoterapi, Denge Değerlendirmesi, Fonksiyonel Mobilite, Postüral Kontrol.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: N/A (Kaynakta Belirtilmemiştir)

Affiliation Email addresses: N/A (Kaynakta Belirtilmemiştir)

Correspondence Address: Sorumlu yazar ile iletişim için: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

FAB-T’nin Türkçe adaptasyonu 2018 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin ticari olmayan akademik veya klinik amaçlı kullanımı için genellikle orijinal yazarın ve uyarlama ekibinin izninin alınması tavsiye edilir. İzinler ve olası kullanım ücretleri hakkında kesin bilgi almak için sorumlu yazar Gözde İyigün ile iletişime geçilmelidir.

Kaynaklar

• Iyigun, G., Kirmizigil, B., Angin, E., Oksuz, S., Can, F., Eker, L., & Rose, D. J. (2018). The reliability and validity of the Turkİsh version of the Fullerton Advanced Balance (FAB-T) Scale. Archives of Gerontology and Geriatrics. doi: 10.1016/j.archger.2018.05.022

The original PDF can be downloaded here: the-fullerton-advanced-balance-fab-t-scale-toad.pdf

Fullerton Gelişmiş Denge Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır.