Örtük Çağrışım Testi

Özet

Örtük Çağrışım Testi (ÖÇT), bireylerin belirli kavramlar arasındaki otomatik ve bilinçdışı çağrışımlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu giriş, Ahmet Yasin Şenyurt, Halil Coşkun ve Emine Sena Ünlü tarafından 2020 yılında Türkçe’ye uyarlanan versiyonunu detaylandırmaktadır. Uyarlama çalışması, orijinal testin yapısal geçerlik ve güvenirlik özelliklerini Türk kültürü ve örneklemi bağlamında araştırmayı hedeflemiştir.

ÖÇT, sosyal psikoloji alanında sıklıkla kullanılan, reaksiyon süresi temelli bir ölçüm metodolojisine sahiptir. Türkiye’deki araştırmacılar için, özellikle örtük biliş, tutumlar ve önyargılar gibi konuların incelenmesinde önemli bir araç sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Örtük Çağrışım Testi, ÖÇT, Uyarlama, Örtük Biliş, Psikometri, Otomatik Çağrışım, Tutum.

Yazarlar

Ahmet Yasin Şenyurt, Halil Coşkun, Emine Sena Ünlü.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin iki hedef kavram (örneğin, genç/yaşlı) veya iki nitelik (örneğin, iyi/kötü) arasındaki güçlü veya zayıf otomatik bağlantıları, yani örtük biliş düzeylerini belirlemektir. Test, katılımcının bu kavramları belirli bir tuşla ilişkilendirme hızını ölçerek, bilinçli kontrolün ötesindeki örtük çağrışım gücünü nicelleştirir.

Türkçe uyarlama çalışması, orijinal testin yapısal bütünlüğünü ve ölçme yeteneğini Türk örnekleminde koruyup korumadığını saptamayı amaçlamıştır. Bu sayede, Türkiye’de sosyal psikoloji araştırmalarının örtük düzeydeki ölçümlerle desteklenmesi hedeflenmiştir.

Yapı

Örtük Çağrışım Testi, sosyal psikolojide kritik bir kavram olan örtük çağrışım yapısını ölçer. Bu yapı, bireyin farkında olmadığı veya kontrol etmekte zorlandığı, zihinsel temsiller arasındaki otomatik bağların gücünü ifade eder. Otomatik bağların gücü arttıkça, uyumlu görevlerdeki reaksiyon süresi kısalır ve bu da daha güçlü bir örtük tutumun varlığını gösterir.

ÖÇT, genellikle önyargı, tutum (marka, etnik grup, cinsiyet), benlik kavramı ve kişilik özellikleri gibi alanlarda kullanılan temel bir örtük ölçüm metodolojisidir.

Geçerlik

Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiştir. Ancak, 2020 tarihli uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe versiyonunun yapısal geçerlik kanıtlarını sunmuştur. Bu kanıtlar, testin amaçladığı psikolojik yapıyı ölçtüğünü göstermelidir.

Örtük Çağrışım Testi’nin geçerliği, genellikle bilinen gruplar arasındaki ayrım gücü (ayrışan geçerlik) ve ilişkili diğer açık ölçümlerle olan korelasyonları (uyuşum geçerliği) üzerinden değerlendirilir. Uyarlama çalışmasında, kültürel bağlamda geçerliliğin sağlanması için dilsel ve kavramsal eşdeğerlik çalışmaları yapılmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliğine dair doğrudan bir derecelendirme bilgisi orijinal kaynakta mevcut değildir. Tipik olarak, Örtük Çağrışım Testleri’nin güvenirliği, test-tekrar test korelasyonları veya iç tutarlılık katsayıları aracılığıyla rapor edilir. ÖÇT’nin performans tabanlı doğası nedeniyle, güvenirliğin sağlanması, özellikle güvenirlik katsayısının yüksek olması için test prosedürlerinin ve tepki süresi kayıtlarının hassasiyetle yapılması gerekmektedir.

Faktör Analizi

Örtük Çağrışım Testi, doğası gereği reaksiyon süresi farklarına dayandığından klasik anlamda keşfedici veya doğrulayıcı faktör analizi yöntemleri doğrudan uygulanmaz. ÖÇT’nin sonucu, uyumlu ve uyumsuz görev bloklarının ortalama reaksiyon süresi arasındaki farkı standartlaştıran bir etki büyüklüğü olan D-skoru olarak hesaplanır.

Ancak, uyarlama çalışmaları sırasında, testin temel ölçüm prensiplerinin ve bileşenlerinin (örneğin, uyumlu ve uyumsuz bloklar arasındaki ayrım) Türk örnekleminde orijinal yapıya uygunluğunu doğrulamak için yapısal eşitlik modellemesi veya çoklu yöntem-çoklu özellik matrisleri gibi ileri istatistiksel teknikler kullanılabilir.

Araç

Test Çeşidi: Uyarlama (Adaptation)

Ölçek Çeşidi: Performansa Dayalı (Reaksiyon Süresi Ölçümü)

Format: Bilgisayar Tabanlı Reaksiyon Süresi Ölçümü (Computer-Based Reaction Time Measurement)

Mevcut Dil: Türkçe (Turkish)

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon

Yaş Grubu: Yetişkinler (Genellikle 18 yaş ve üzeri)

Popülasyon Detayları: Türkçe adaptasyon çalışması genellikle üniversite öğrencileri veya genel yetişkin örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçüm, katılımcının iki farklı kategori ve iki farklı nitelik arasındaki kelimeleri veya görüntüleri hızlıca sınıflandırma hızına dayanır. Uyumlu (kolay) ve Uyumsuz (zor) görev blokları arasındaki reaksiyon süresi farkı (yaygın olarak kullanılan D-skoru), örtük çağrışımın gücünü gösterir.

Anahtar Kelimeler

Psikoloji, Tutum, Önyargı, Reaksiyon Süresi, Örtük Ölçüm, Adaptasyon Çalışması.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ahmet Yasin Şenyurt

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe adaptasyonu 2020 yılında yayımlanmıştır. Kullanım izinleri ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Ahmet Yasin Şenyurt ile doğrudan iletişime geçilmesi önerilmektedir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için izinler yazarın takdirine bağlıdır.

Kaynaklar

• Şenyurt, A.Y., Coşkun, H. ve Ünlü, E. S. (2020). Örtük Çağrışım Testi’ni Türkçe’ye uyarlama çalışması. OPUS–Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 15(26), 4437-4453. http://dx.doi.org/10.26466/opus.639984

Orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: ortuk-cagrisim-testi-toad.pdf

Örtük Çağrışım Testi Maddeleri

ÖNEMLİ: Örtük Çağrışım Testi (ÖÇT) tipik olarak sabit maddelerden oluşan bir anket formu değildir; aksine, ölçülmek istenen örtük yapıya (örneğin, ırk, cinsiyet, marka) göre uyarlanabilen bir prosedür ve kelime/görüntü setidir. Uyarlama çalışmasında kullanılan spesifik kelime veya görüntü setleri, ilgili makalenin metodoloji bölümünde detaylandırılmıştır.

Bu nedenle, standart bir madde listesi sunmak yerine, testin performans tabanlı doğası gereği, maddelerin ölçülen kavramlara göre değiştiği belirtilmelidir.