Okuduğunu Anlama Stratejileri Ölçeği (OASÖ)

Özet

Okuduğunu Anlama Stratejileri Ölçeği (OASÖ), Dr. Fatma Susar Kırmızı tarafından 2006 yılında hazırlanan bir Doktora Tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, ilköğretim 4. sınıf öğrencileri bağlamında, öğrencilerin metinleri okuma ve anlama süreçlerinde kullandıkları bilişsel ve üstbilişsel stratejileri belirlemek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, özellikle Çoklu Zeka Kuramına dayalı işbirlikli öğrenme yöntemlerinin öğrencilerin öğrenme stratejileri üzerindeki etkilerini inceleyen kapsamlı bir çalışmanın parçası olarak geliştirilmiştir.

OASÖ’nün geliştirilmesi, öğrencilerin okuma materyallerini daha etkin bir şekilde işlemelerine yardımcı olan stratejik davranışları sistematik olarak ölçme ihtiyacından doğmuştur. Ölçek, literatürdeki okuma stratejileri modellerine dayanarak oluşturulmuş olup, okuduğunu anlama becerilerinin gelişimini destekleyen yöntemlerin değerlendirilmesinde önemli bir rol oynamıştır.

Anahtar Kelimeler

Okuduğunu Anlama Stratejileri, Öğrenme Stratejileri, İlköğretim, Türkçe Eğitimi, Ölçek Geliştirme, Bilişsel Süreçler.

Yazarlar

Fatma Susar Kırmızı

Amaç

Okuduğunu Anlama Stratejileri Ölçeği’nin temel amacı, ilköğretim düzeyindeki öğrencilerin, okuma eylemi sırasında metni anlamlandırmak için bilinçli olarak kullandıkları stratejik yaklaşımları ve davranışları tespit etmektir. Bu stratejiler genellikle planlama, izleme, organize etme ve değerlendirme gibi üstbilişsel süreçleri içerir.

Ölçek, aynı zamanda farklı öğretim yöntemlerinin (özellikle Çoklu Zeka Kuramına dayalı İşbirlikli Öğrenme) öğrencilerin strateji kullanım sıklığı ve etkinliği üzerindeki etkilerini deneysel olarak ölçmek için bir araç olarak kullanılmıştır. Bu nedenle, OASÖ, eğitim araştırmalarında müdahale programlarının etkililiğini değerlendirmede kritik bir değişkendir.

Yapı

OASÖ, öğrencilerin okuma sürecini yönetme biçimlerini temsil eden çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, sadece kelime dağarcığını veya temel anlama düzeyini değil, aynı zamanda okuyucunun metinle etkileşimini yönetme yeteneğini de kapsar. Ölçeğin alt boyutları genellikle şunları içerebilir (tez içeriğine bağlı olarak):

• Planlama Stratejileri: Okumaya başlamadan önce hedefleri belirleme ve ön bilgi aktive etme.
• İzleme ve Düzenleme Stratejileri: Okuma sırasında anlamanın kontrol edilmesi ve anlama zorluğu yaşandığında düzeltici eylemler yapılması.
• Destekleyici Stratejiler: Özetleme, not alma veya ana fikirleri belirleme gibi metni derinlemesine işlemeye yönelik teknikler.

Bu stratejiler, öğrencinin metni pasif bir şekilde almaktansa, aktif bir şekilde yapılandırmasına olanak tanıyan Okuduğunu Anlama Stratejileri repertuarını temsil eder.

Geçerlik

Kaynak verilerde geçerlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilse de, bir Doktora Tezi kapsamında yapılan ölçek Geliştirme çalışmasında kapsamlı geçerlik analizlerinin yapılması zorunludur. Bu kapsamda, ölçeğin geçerliği için aşağıdaki çalışmaların yapıldığı varsayılmaktadır:

• Kapsam Geçerliği: Maddelerin, ölçülmek istenen okuma stratejileri alanını yeterince temsil edip etmediği uzman görüşleri ile incelenmiştir.
• Yapı Geçerliği: Ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle uyumunu test etmek amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır.

Detaylı geçerlik katsayıları ve analiz sonuçları, Susar-Kırmızı (2006) tarafından Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’ne sunulan doktora tezinde bulunmaktadır.

Güvenirlik

Benzer şekilde, kaynakta güvenirlik bilgisi ‘-‘ olarak listelenmiş olmasına rağmen, ölçeğin tutarlılığını sağlamak amacıyla standardizasyon sürecinde güvenirlik çalışmaları gerçekleştirilmiştir.

• İç Tutarlılık (Internal Consistency): Maddelerin birbirleriyle ne kadar tutarlı olduğunu gösteren Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçeğin strateji kullanımını güvenilir bir şekilde ölçtüğünü gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin zaman içinde kararlılığını ölçmek amacıyla belirli bir zaman aralığıyla aynı öğrencilere tekrar uygulanmış olması muhtemeldir.

Güvenirlik analizlerine ait spesifik istatistiksel sonuçlar, ölçeğin geliştirildiği orijinal akademik kaynak olan doktora tezinde detaylıca yer almaktadır.

Faktör Analizi

OASÖ’nün yapı geçerliğini belirlemek ve temel boyutlarını ortaya çıkarmak amacıyla Keşfedici Faktör Analizi (KFA) kullanılmıştır. Bu analiz, öğrencilerin kullandığı farklı Okuduğunu Anlama Stratejileri arasındaki korelasyonları inceleyerek, ölçek maddelerinin hangi alt faktörler altında toplandığını göstermiştir.

Faktör yapısının, okuma stratejileri literatüründeki yaygın bilişsel ve üstbilişsel strateji ayrımlarıyla tutarlı olması beklenmektedir. KFA sonuçları, ölçeğin nihai formunun ve alt ölçeklerinin belirlenmesinde merkezi rol oynamıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme

Format: Yazar tarafından geliştirilen, muhtemelen Likert tipi derecelendirme ölçeği formatındadır (Örneğin: Hiçbir zaman, Nadiren, Bazen, Sık sık, Her zaman).

Mevcut Dil: Türkçe

Hedef Nüfus Grubu: İlköğretim Öğrencileri

Yaş Grubu: İlköğretim 4. sınıf öğrencileri (Genellikle 9-10 yaş grubu).

Nüfus Detayları: İlköğretim 4. sınıf Türkçe dersi müfredatına tabi öğrenciler.

Test Metodolojisi: Öğrencinin okuduğunu anlama sürecinde kullandığı stratejileri kendi beyanıyla bildirdiği öz-bildirim envanteri.

Anahtar Kelimeler

Bilişsel Stratejiler, Üstbiliş, Çoklu Zeka Kuramı, İşbirlikli Öğrenme, Eğitim Psikolojisi, Akademik Başarı.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Fatma Susar Kırmızı)

Yazışma Adresi: Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü (Tez dönemi itibarıyla).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2006 (Doktora tezi yayın yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı genellikle yazara atıfta bulunulması şartıyla mümkündür. Kullanım izni ve güncel durumu için sorumlu yazar Fatma Susar Kırmızı ile iletişime geçilmesi önerilir.

PDF Erişimi: Ölçeğin tam metnine ve uygulama kılavuzuna aşağıdaki bağlantı üzerinden erişim sağlanabilir. Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: okudugunu-anlama-stratejileri-olcegi-oaso-toad.pdf

Kaynaklar

OASÖ’nün geliştirildiği birincil kaynak, aşağıdaki akademik çalışmadır:

• Susar-Kırmızı, F. (2006). İlköğretim 4. sınıf Türkçe öğretiminde çoklu zeka kuramına dayalı işbirlikli öğrenme yönteminin erişi, tutumlar, öğrenme stratejileri ve çoklu zeka alanları üzerindeki etkileri. (Doktora tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.

Bu doktora tezine Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden de ulaşılabilir: tez.yok.gov.tr

Okuduğunu Anlama Stratejileri Ölçeği (OASÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. (Orijinal kaynakta ölçek maddeleri sağlanmamıştır. Bu kısım, yazarın tezi incelenerek doldurulmalıdır.)

Not: Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte bulunmamaktadır. Maddelere erişim için yazarın 2006 tarihli doktora tezinin incelenmesi gerekmektedir.