Okuduğunu Anlama Öz Yeterlik Algısı Ölçeği

Özet

Okuduğunu Anlama Öz Yeterlik Algısı Ölçeği, Ö. Demirel ve C. Epçaçan tarafından 2012 yılında gerçekleştirilen bir araştırma kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, bireylerin okuma materyallerini anlama yeteneklerine dair kendi algılarını ve inançlarını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi, okuduğunu anlama stratejilerinin bilişsel ve duyuşsal öğrenme ürünleri üzerindeki etkisini inceleyen daha geniş kapsamlı bir çalışmanın parçasıdır. Geliştirme tipi bir ölçek olup, öğrencilerin akademik başarıları ve okuma motivasyonları ile yakından ilişkili olan öz yeterlik algısını ölçmeye odaklanmıştır.

Ölçek, öğrencilerin metinleri okuma, analiz etme ve bunlardan anlam çıkarma konusundaki kişisel yeterlilik düzeylerini belirlemeye yardımcı olur. Bu tür bir değerlendirme, eğitim psikolojisi alanında öğrencilere yönelik etkili okuma müdahaleleri ve strateji eğitimleri tasarlamak için kritik öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Öz yeterlik, Okuduğunu anlama, Eğitim psikolojisi, Ölçek geliştirme, Algı, Bilişsel öğrenme.

Yazarlar

Ömer Demirel, Ceylan Epçaçan

[quads id=5]

Amaç

Okuduğunu Anlama Öz Yeterlik Algısı Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin okuma materyallerini başarıyla anlama kapasitelerine dair sahip oldukları inanç düzeylerini nicel olarak saptamaktır. Öz yeterlik (self-efficacy) inancı, bireyin belirli bir görevi başarıyla yerine getirebileceğine dair kişisel yargısıdır ve öğrenme süreçlerinde motivasyonun ve performansın güçlü bir belirleyicisidir.

Ölçek, eğitim araştırmacılarına ve uygulayıcılarına, öğrencilerin okuma becerilerine yönelik algılarını değerlendirme imkanı sunarak, düşük öz yeterlik algısının okuma performansı üzerindeki olumsuz etkilerini belirlemekte kullanılabilir. Bu sayede, öğrencilerin okuduğunu anlama stratejilerini kullanma konusundaki güven düzeylerini artırmaya yönelik hedeflenmiş eğitim programları geliştirilebilir.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçek, Öz Yeterlik Algısı (Self-Efficacy Perception) adı verilen psikolojik yapı üzerine kurulmuştur. Bu yapı, Albert Bandura’nın Sosyal Bilişsel Kuramı’nda merkezi bir rol oynar ve bireyin gelecekteki görevleri ne kadar iyi başarabileceğine dair inancını temsil eder. Bu özel bağlamda, yapı, bireyin karmaşık metinleri, akademik makaleleri veya diğer yazılı içerikleri başarıyla okuyup anlayabileceğine dair güçlü inancını ifade eder.

Yüksek okuduğunu anlama öz yeterliğine sahip bireylerin, zorlayıcı metinlerle karşılaştıklarında daha fazla çaba göstermeleri, daha kalıcı olmaları ve daha etkili okuduğunu anlama stratejileri kullanmaları beklenir. Ölçek, bu inancın derecesini farklı okuma bağlamlarında yakalamayı amaçlamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin orijinal çalışmasına ait özet kaynakta spesifik geçerlik değerleri (“-“) olarak belirtilmiş olsa da, bir geliştirme çalışması olduğu göz önüne alındığında, yapı geçerliğinin sağlanması için faktör analizi gibi istatistiksel yöntemlerin kullanıldığı varsayılmaktadır. Geçerlik (Validity), bir ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü ifade eder.

Tipik olarak, bu tür öz yeterlik ölçeklerinde kapsam geçerliği (maddelerin ilgili alanı temsil etmesi) ve yapı geçerliği (ölçeğin teorik yapıyla uyumu) incelenir. Ölçeğin nihai formunun, okuduğunu anlama becerisine dair öz yeterlik inancını tutarlı ve doğru bir şekilde temsil ettiği kabul edilmektedir.

Güvenirlik

Kaynakta güvenirlik (“-“) olarak belirtilmiştir. Ancak, ölçek geliştirme süreçlerinde iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test güvenilirliği gibi yöntemlerle güvenirlik (Reliability) analizlerinin yapılması zorunludur. Güvenirlik, ölçüm sonuçlarının zamandan zamana ve farklı koşullar altında tutarlı ve kararlı olmasını ifade eder.

Okuduğunu Anlama Öz Yeterlik Algısı Ölçeği’nin yüksek bir iç tutarlılık katsayısına sahip olduğu ve bu sayede maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda homojen olduğu beklenmektedir. Tam güvenirlik verileri için Demirel ve Epçaçan’ın 2012 tarihli tam makalesine başvurulması gerekmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde, maddelerin Okuduğunu Anlama Öz Yeterlik Algısı yapısı altında kaç alt boyutta toplandığını belirlemek amacıyla Faktör Analizi yönteminin kullanıldığı tahmin edilmektedir. Geliştirme çalışmaları genellikle açımlayıcı faktör analizi (AFA) ile başlar ve ardından doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile modelin uyumu test edilir.

Bu analizler, ölçeğin tek boyutlu mu yoksa birden fazla alt boyutu mu (örneğin, metin türüne göre yeterlik, strateji kullanımına göre yeterlik) ölçtüğünü ortaya koyar. Faktör yüklerinin yüksek olması, maddelerin ölçülen psikolojik yapı ile güçlü bir ilişkide olduğunu gösterir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Development Scale)

Format: Kaynakta derecelendirme bilgisi yer almamaktadır, ancak öz yeterlik ölçekleri genellikle 5’li veya 6’lı Likert tipi derecelendirme formatını kullanır (Örn: Hiç katılmıyorum – Tamamen katılıyorum).

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler (Eğitim ortamında okuduğunu anlama becerisi gerektiren bireyler).

Yaş Grubu: Araştırmanın yapıldığı öğrenci seviyesine bağlıdır (genellikle ortaokul, lise veya üniversite öğrencileri).

Popülasyon Detayları: Öz yeterlik algısı, eğitim düzeyi ve yaş ile değişkenlik gösterdiğinden, ölçeğin geçerli olduğu spesifik popülasyon detayları için orijinal makaleye bakılmalıdır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-Report) ölçeği. Katılımcılar, okuduğunu anlama yetenekleriyle ilgili ifadelere ne derece katıldıklarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Öz yeterlik algısı, Okuma becerileri, Ölçek geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik, Demirel ve Epçaçan, Eğitim araştırmaları.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilinmiyor

Kurum E-posta Adresleri: Bilinmiyor

Yazışma Adresi: Bilinmiyor

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Ölçeğin geliştirildiği çalışma 2012 yılında yayımlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı, yeniden basımı veya adaptasyonu için yazarlardan izin alınması tavsiye edilir. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı genellikle orijinal makaleye atıfta bulunularak serbesttir.

Kaynaklar

• Demirel, Ö. ve Epçaçan, C. (2012). Okuduğunu anlama stratejilerinin bilişsel ve duyuşsal öğrenme ürünlerine etkisi. Kalem Uluslararası Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 2(2), 71-106. http://dx.doi.org/10.23863/kalem.2017.9

• Orijinal makalenin bağlantısı: kalemacademy.com

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: okudugunu-anlama-oz-yeterlik-algisi-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Okuduğunu Anlama Öz Yeterlik Algısı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte doğrudan bulunmamaktadır. Maddeler için yazarın orijinal makalesine veya yukarıda belirtilen PDF belgesine başvurulması gerekmektedir.