Monoteizm Ölçeği

Özet

Monoteizm Ölçeği, bireylerin inanç eğilimlerini ve tek tanrıcılık (tevhid) prensibine olan bağlılıklarının gücünü psikometrik olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Ölçek, bu temel inanç sistemine yönelik bilişsel, duygusal ve davranışsal boyutları değerlendirmeyi hedefler. 2021 yılında Murat Çinici ve Mehmet Kızılgeçit tarafından geliştirilen bu ölçek, özellikle din psikolojisi ve ilahiyat alanlarında araştırma yapmak isteyen araştırmacılar için tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirme süreci, yüksek düzeyde istatistiksel geçerlik ve güvenirlik değerleriyle desteklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Monoteizm, Tevhid, İnanç Eğilimi, Din Psikolojisi, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Murat ÇİNİCİ, Mehmet KIZILGEÇİT

[quads id=5]

Amaç

Monoteizm Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin monoteistik inanç sistemine ne ölçüde sahip olduklarını ve bu inancın çeşitli yönlerine (yaratıcının varlığı, sürekli kontrolü, şüphesizlik, peygamberlere iman ve ibadetin yalnızca yaratıcıya yöneltilmesi) dair eğilimlerini belirlemektir. Bu araç, özellikle yükseköğretim kurumlarında veya genel popülasyonda inanç düzeylerinin sistematik bir şekilde incelenmesine olanak tanır.

Ölçek, literatürdeki inanç ölçüm araçlarının eksikliklerini gidermeyi ve monoteizmin temel unsurlarını kapsayan kapsamlı bir psikolojik ölçüm aracı sunmayı hedeflemektedir. Bu sayede, inanç ve psikolojik iyi oluş arasındaki ilişkiler daha net bir şekilde analiz edilebilir.

Yapı

Ölçek, merkezine Tevhid (tek tanrı inancı) kavramını almaktadır. Bu yapı, genel olarak üç ana bileşeni içerir: Bilişsel İnanç (Yaratıcının varlığına ve evreni kontrol ettiğine dair bilgi ve kesinlik), Duygusal Bağlılık (Yaratıcıya şüphesiz inanma) ve Davranışsal Eğilim (Yalnızca Yaratıcıya ibadet etme ve O’nu tanıma çabası). Ölçek maddeleri, bu üç boyutun tamamını yansıtacak şekilde tasarlanmıştır.

Ölçek, bireyin dini inançlarının merkezindeki bu temel yapıyı sağlam bir şekilde ölçerek, din psikolojisi araştırmalarında derinlikli analizler yapılmasına zemin hazırlar. Yapısal olarak, ölçeğin tek faktörlü bir yapıyı temsil ettiği varsayılmaktadır, zira tüm maddeler güçlü bir şekilde monoteizm eğilimi etrafında toplanmaktadır.

Geçerlik

Monoteizm Ölçeği’nin yapı geçerliği, faktör analizine uygunluk testleri ile değerlendirilmiştir. Elde edilen istatistiksel bulgular, ölçeğin yapısal olarak güçlü olduğunu göstermektedir.

• Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) değeri 0,943 olarak bulunmuştur. Bu değer, örneklem büyüklüğünün ve verilerin faktör analizi için mükemmel düzeyde uygun olduğunu işaret eder.
• Bartlett’s Küresellik Testi sonucu ise X²=3322,568 (p<.000) olarak anlamlı bulunmuştur. Bu sonuç, değişkenler arasındaki korelasyon matrisinin faktör analizi için yeterli olduğunu ve verilerin küresel bir dağılım göstermediğini kanıtlar.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı ve güvenilirliği, Cronbach’s Alpha katsayısı ile test edilmiştir. Yüksek güvenirlik değerleri, ölçeğin tutarlı sonuçlar ürettiğini göstermektedir.

• Ölçeğin Cronbach’s Alpha güvenirlik kat sayısı 0,97 olarak hesaplanmıştır. Psikometrik standartlara göre 0,90 üzeri değerler mükemmel güvenirlik olarak kabul edildiğinden, 0,97 değeri ölçeğin iç tutarlılığının son derece yüksek olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde gerçekleştirilen Faktör Analizi, Monoteizm Ölçeği’nin tek bir güçlü faktör altında toplandığını göstermiştir. KMO ve Bartlett test sonuçlarının faktör analizine uygunluğu teyit etmesi, ölçeğin teorik olarak tek bir yapıyı (Monoteizm Eğilimi) ölçtüğü varsayımını desteklemektedir.

Bu analiz, ölçek maddelerinin tamamının aynı temel yapıyı ölçmekte etkin olduğunu ve ölçülen yapının psikolojik olarak anlamlı ve ayrıştırılabilir olduğunu kanıtlamıştır. Yüksek faktör yükleri, her bir maddenin genel monoteizm eğilimine güçlü bir katkı sağladığını göstermektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Yeni bir psikometrik araç geliştirilmiştir.)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Derecelendirme: 5 maddelik Likert skalası kullanılmıştır: 1=Kesinlikle Katılmıyorum – 5= Kesinlikle Katılıyorum. Yüksek puanlar, güçlü monoteistik eğilimi işaret eder.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler ve Yükseköğretim Öğrencileri (Araştırma makalesi bağlamında genel popülasyon veya akademik örneklem)

Yaş Grubu: Belirtilmemiş olup, üniversite öğrencileri ve yetişkinler için uygundur.

Popülasyon Detayları: Orijinal çalışmanın detayları için referans makaleye başvurulmalıdır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) yöntemiyle uygulanan, kağıt-kalem veya dijital formatta kullanılabilen bir ölçektir.

Anahtar Kelimeler

İnanç, Tevhid, Tek Tanrıcılık, Geçerlik, Cronbach’s Alpha, Din Bilimi, Faktör Analizi.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Murat ÇİNİCİ

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Ücreti: Akademik ve araştırma amaçlı kullanım için genellikle sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım koşulları yazar tarafından belirlenir.

Test Yılı: 2021

PDF Dosyası: Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: monoteizm-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Çinici, M., ve Kızılgeçit, M. (2021). İnanç Eğilimi: Monoteizm Ölçeği. Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 10(20), 129-151.

Makalenin orijinal bağlantısı: dergipark.org.tr

[quads id=5]

Monoteizm Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Bir yaratıcının var olduğunu biliyorum.
• Yaratıcının evreni sürekli kontrol ettiğini biliyorum.
• Yaratıcının varlığı konusunda şüphem yok.
• Yaratıcıya ve onun peygamberlerine inanıyorum.
• Yaratıcıdan başka ilah olmadığına inanıyorum.
• Yalnızca Yaratıcıya ibadet etmek isterim.
• Yaratıcıyı tanımak için çaba göstermek zorunda olduğumu biliyorum.