Yenidoğan Ağrı ve Rahatsızlık Ölçeği (EDIN)

Özet

Yenidoğan Ağrı ve Rahatsızlık Ölçeği (EDIN), Fransızca orijinal adı ile Échelle Douleur Inconfort Nouveau-né, özellikle preterm ve yenidoğan yoğun bakım ünitelerindeki bebeklerde sürekli veya uzun süreli ağrıyı değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş gözlemsel bir ölçektir. EDIN, akut prosedürel ağrıdan ziyade, devam eden rahatsızlık ve kronik ağrı durumlarını izlemek için tasarlanmıştır. Ölçek, hemşireler ve diğer sağlık profesyonelleri tarafından kolayca uygulanabilir olmasıyla bilinir.

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması, Bayraktar S. (2012) tarafından İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’nde gerçekleştirilen bir yüksek lisans tezi kapsamında yapılmıştır. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda geçerlik ve güvenirlik özelliklerini incelemeyi amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

EDIN Ölçeği, Yenidoğan Ağrısı, Preterm, Kronik Ağrı, Bebek Değerlendirme, Adaptasyon, Yoğun Bakım.

Yazarlar

Ölçeğin orijinal geliştiricileri arasında T. Debillon ve R. Carbajal gibi araştırmacılar yer almaktadır. Türkçe uyarlamasını gerçekleştiren yazar ise Sema Bayraktar‘dır.

Amaç

Yenidoğan Ağrı ve Rahatsızlık Ölçeği’nin (EDIN) temel amacı, verbal iletişim kuramayan yenidoğan bebeklerde, özellikle de preterm infantlarda, sürekli devam eden ağrı ve rahatsızlık düzeyini objektif olarak değerlendirmektir. Bu ölçek, uygulanan analjezik tedavilerin etkinliğini izlemek ve bebeklerin konfor düzeyini sürekli takip etmek için kritik bir araç sağlar.

Ölçek, sağlık profesyonellerine, bebeklerin davranışsal ve fizyolojik tepkilerini standart bir puanlama sistemi üzerinden değerlendirme imkanı sunarak, ağrı yönetiminde kanıta dayalı kararlar almalarına yardımcı olur. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, Türkiye’deki neonatal yoğun bakım ünitelerinde bu uluslararası standardın kullanılabilmesini sağlamıştır.

Yapı (Konstrukt)

EDIN ölçeği, sürekli ağrı ve rahatsızlık yapısını (konstrüktünü) ölçmek üzere tasarlanmıştır. Bu yapı, beş temel davranışsal gösterge üzerinden değerlendirilir. Bu göstergeler, bebeğin genel durumunu yansıtarak akut ağrıya özgü fizyolojik değişimlerden (kalp atış hızı artışı gibi) farklılık gösterir.

Ölçek, bebeğin çevresiyle etkileşimi, uyku düzeni ve vücut hareketleri gibi uzun süreli ağrıdan etkilenen davranışsal boyutları kapsar. Her bir madde, 0’dan 3’e kadar puanlanır, bu da toplamda 0 ila 15 arasında bir skor elde edilmesini sağlar. Yüksek skorlar, artan ağrı ve rahatsızlık düzeyini işaret eder.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında (Bayraktar, 2012) spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, uyarlama sürecinde genellikle içerik geçerliği, yapı geçerliği ve eşzamanlı geçerlik çalışmaları yürütülür. İçerik geçerliği, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen konstrüktü ne kadar temsil ettiğini değerlendirir. Bayraktar’ın çalışması, EDIN ölçeğinin Türk kültürüne ve klinik ortamına uygunluğunu sağlamayı hedeflemiştir.

Orijinal EDIN ölçeği, klinik gözlemciler tarafından yaygın kabul görmüş ve diğer geçerli ağrı ölçekleriyle (örneğin NIPS veya PIPP) karşılaştırılarak eşzamanlı geçerliği desteklenmiştir. Türk uyarlamasında da bu geçerlik türlerinin kanıtlanması, ölçeğin klinik kullanımının güvenilirliği için esastır.

Güvenirlik

Kaynak içerikte doğrudan güvenirlik değerleri sunulmamıştır. Ancak, Bayraktar’ın (2012) yüksek lisans tezi, EDIN ölçeğinin Türkçe versiyonunun güvenilirliğini saptamaya odaklanmıştır. Güvenirlik çalışmaları genellikle iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve gözlemciler arası güvenirlik (inter-rater reliability) analizlerini içerir.

Yenidoğan ağrı ölçeklerinde, gözlemciler arası güvenirlik özellikle önemlidir, çünkü puanlama tamamen gözleme dayalıdır. Başarılı bir adaptasyon çalışması, farklı klinisyenlerin aynı bebeği benzer puanlarla değerlendirebildiğini gösteren yüksek güvenirlik katsayıları sunmalıdır.

Faktör Analizi

EDIN ölçeği, genellikle tek boyutlu bir yapıya sahip olduğu varsayımıyla geliştirilmiştir; yani, tüm maddeler sürekli ağrı/rahatsızlık konstrüktüne katkıda bulunur. Türkçe uyarlama çalışmasında, bu tek faktörlü yapının Türk örnekleminde de korunup korunmadığını belirlemek amacıyla faktör analizi yapılması beklenir.

Uyarlama çalışmalarında, orijinal ölçeğin yapısal bütünlüğünü doğrulamak için genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılır. Bu analiz, ölçeğin maddelerinin beklenen tek bir faktör altında toplandığını bilimsel olarak kanıtlar.

Ölçek Bilgileri

Test Tipi: Uyarlama (Orijinal ölçek gözlemsel ve davranışsal ağrı değerlendirme ölçeğidir.)

Format: Davranışsal gözlem ve puanlama.

Mevcut Diller: Orijinal (Fransızca), Türkçe (Uyarlama), İngilizce ve diğer birçok dil.

Popülasyon Grubu: Klinik popülasyon (Yenidoğan Yoğun Bakım Ünitesi hastaları).

Yaş Grubu: Yenidoğanlar, özellikle preterm bebekler.

Popülasyon Detayları: Kronik veya sürekli ağrı yaşadığı düşünülen, invaziv prosedürler geçiren veya uzun süreli yoğun bakım gerektiren bebekler.

Test Metodolojisi: 5 ayrı davranışsal göstergenin 0’dan 3’e kadar puanlandığı, toplam 15 puanlık bir skaladır. Puanlama, gözlem yoluyla yapılır.

Anahtar Kelimeler

Neonataloji, Davranışsal Ağrı, Yoğun Bakım, Preterm Bebek, Gözlemsel Ölçek, Analjezi İzlemi, Bayraktar 2012.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor (Sema Bayraktar, 2012 Yüksek Lisans Tezi)

Kurum E-posta Adresleri: Bilinmiyor

Yazışma Adresi: Sema Bayraktar için iletişim adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin klinik kullanımı için genellikle orijinal yazar grubundan izin alınması gerekmektedir. Uyarlama tezi yazarının iletişim bilgisi mevcuttur.

Ücret: Ölçeğin kendisi genellikle klinik ve akademik amaçlar için ücretsizdir, ancak telif hakları orijinal yazarlara aittir.

Test Yılı (Uyarlama): 2012

Referanslar

• Bayraktar S. (2012). Preterm yenidoğanda ağrıyı değerlendirmede kullanılan EDIN ölçeğinin geçerlik- güvenirlik çalışması (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
• Bu tezin YÖK Ulusal Tez Merkezi bağlantısı: tez.yok.gov.tr
• Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: edin-olcegi-toad.pdf

Yenidoğan Ağrı ve Rahatsızlık Ölçeği (EDIN) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte ölçek maddeleri doğrudan sağlanmamıştır. Ancak EDIN ölçeği, beş temel davranışsal domain üzerinden puanlama yapar:

• Yüz İfadesi (Facial Expression)
• Vücut Hareketleri (Body Movements)
• Uyku (Sleep)
• Rahatlık (Comfort)
• Çevre ile İlişki (Relationship with Environment)

Her bir madde, 0 (Ağrı yok) ile 3 (Maksimum ağrı/rahatsızlık) arasında derecelendirilir.