Modern Ahilik Ölçeği

Özet

Modern Ahilik Ölçeği, Ahilik teşkilatının köklü etik ve ahlaki prensiplerini günümüz iş dünyası ve işletmecilik anlayışına uyarlayarak ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, özellikle işletme sahipleri ve yöneticilerin iş ahlakı, sosyal sorumluluk ve geleneksel değerlere bağlılık düzeylerini belirlemeyi hedeflemektedir. 2017 yılında Battal ve Durmuş tarafından geliştirilen bu ölçek, iş hayatındaki etik davranışları ve modern yaklaşımları altı temel faktör altında incelemektedir. Ölçek, toplam 24 maddeden oluşmakta ve 5’li Likert tipi bir derecelendirme kullanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Modern Ahilik, Ahilik, İş Ahlakı, Etik Davranış, İşletmecilik, Psikometrik Ölçek, Cronbach Alfa, Faktör Analizi

Yazarlar

Fetullah Battal, İbrahim Durmuş

Amaç

Ölçeğin temel amacı, geleneksel Ahilik değerlerinin modern iş hayatındaki yansımalarını ve kabul düzeylerini sistematik olarak ölçmektir. Bu bağlamda, işletmecilerin ahlaki tutumlarını, toplumsal sorumluluklarını, dürüstlük ve istikrar gibi geleneksel erdemlere ne ölçüde bağlı olduklarını tespit etmek amaçlanmıştır. Ahilik felsefesi, dürüst ticaret, dayanışma ve yüksek ahlakı merkeze alırken, ölçek bu değerlere ne kadar sadık kalındığını belirlemeyi hedefler.

Ölçek, aynı zamanda, Ahilik felsefesine aykırı olan ve modern iş ortamında sıklıkla karşılaşılan oportünist ve Makyavelist eğilimlerin varlığını da ölçerek modern iş ahlakının spektrumunu geniş bir yelpazede ortaya koymaktadır. Bu sayede araştırmacılar, ticari etik ve ahlaki çatışmaları daha iyi analiz edebilirler.

Yapı

Modern Ahilik Ölçeği, Ahilik felsefesinin temelini oluşturan dürüstlük, yardımseverlik ve mesleki etik ilkelerinin günümüz iş ortamındaki karşılığını çok boyutlu bir yapıda ele alır. Ölçek, 24 madde ve altı temel faktörden oluşmaktadır. Bu faktörler, işletme etiği bağlamında hem olumlu geleneksel erdemleri hem de olumsuz modern iş yaklaşımlarını temsil etmektedir.

Ölçeğin boyutları, ahlaki davranışların farklı yönlerini kapsayarak, bireyin iş ortamındaki tutum ve davranışlarını kapsamlı bir şekilde değerlendirmeye olanak tanır. Altı faktörlü bu yapı, idealist ve pragmatik/çatışmacı iş yaklaşımları arasındaki dengeyi ölçme yeteneği sunar.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliliğini belirlemek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. AFA sonuçlarına göre, öz değeri (eigenvalue) 1’den büyük olan altı faktörlü bir yapı tespit edilmiştir. Bu durum, ölçeğin teorik olarak öngörülen altı boyutu ölçtüğünü göstermektedir.

Ölçeğin geçerliliğini pekiştirmek amacıyla, AFA sonuçlarına göre belirlenen altı boyutlu yapının doğruluğunu sınamak için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA)’ye başvurulmuştur. DFA çalışmaları, ölçeğin kavramsal olarak belirlenen altı boyutlu yapıyı desteklediğini ve yeterli düzeyde yapı geçerliliğine sahip olduğunu ortaya koymuştur.

Güvenirlik

Modern Ahilik Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenilirliği çeşitli istatistiksel yöntemlerle incelenmiştir. Ölçeğin bütünü için hesaplanan Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı 0.913 olarak bulunmuştur. Bu yüksek değer, ölçeğin maddelerinin yüksek düzeyde homojen olduğunu ve iç tutarlılığının mükemmel olduğunu işaret etmektedir.

Ayrıca, testin birbirine eşit iki ayrı bölüme ayrılmasıyla (split-half) hesaplanan Spearman-Brown iç tutarlılık katsayısı 0.911 ve Guttman iç tutarlılık katsayısı 0.910’dur. Elde edilen bu yüksek katsayılar, Modern Ahilik Ölçeği’nin tutarlı ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu güçlü bir şekilde desteklemektedir.

Faktör Analizi

Modern Ahilik Ölçeği, 24 maddeden ve altı temel faktörden oluşan bir yapı sergilemektedir. Faktörler ve madde sayıları şunlardır:

• İyi Ahlaklı Olmak (5 madde): İşletmecinin dürüst, etik ve güler yüzlü olması gibi pozitif ahlaki değerleri ölçer.
• Yardımsever ve Hoşgörülü Olmak (9 madde): Tevazu, empati ve sosyal sorumluluk gibi sosyal erdemleri ölçer.
• Selim Olmak (13 madde): Kötü niyetten uzak durma, dedikodu yapmama gibi nefs terbiyesi ve iç huzuru ile ilgili davranışları ölçer.
• İstikrarlı Olmak (18 madde): Tutarlılık, hedeflere bağlılık ve faydasız işlerden kaçınma eğilimini ölçer.
• Oportünist Olmak (20 madde): Sadece kişisel çıkarı ve kazancı düşünme eğilimini ölçer.
• Makyavelist Olmak (24 madde): Aşırı güvensizlik, manipülasyon ve çıkar uğruna etik dışı davranış sergileme eğilimini ölçer.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: 6 faktörlü, 24 maddelik Likert tipi ölçek

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: İşletmeciler, Yöneticiler ve Ticaret Erbabı

Age Group: Yetişkin (Adults)

Population Details: İşletme ahlakı ve etik değerlere sahip bireylerden oluşan örneklem üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Methodology: 5’li Likert derecelendirme (1=kesinlikle katılmıyorum, 2=katılmıyorum, 3=kısmen katılıyorum, 4=katılıyorum ve 5=kesinlikle katılıyorum)

Anahtar Kelimeler

İş Etiği, Geleneksel Değerler, İşletme Psikolojisi, Likert Ölçeği, Spearman-Brown, Guttman, Açımlayıcı Faktör Analizi

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor (Not specified)

Affiliation Email addresses: [email protected] (Fetullah Battal)

Correspondence Address: Bayburt Üniversitesi, Bayburt (Fetullah Battal)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek 2017 yılında yayımlanmıştır. Kullanım izinleri ve ücret bilgisi için sorumlu yazar Fetullah Battal ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: modern-ahilik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Battal, F., &Durmuş, İ. (2017). Modern ahilik ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması. Akademik Bakış Dergisi, 63, 71-84.

Modern Ahilik Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek 6 faktörlü 24 maddeden oluşmaktadır.

• İyi Ahlaklı Olmak (5m): Bir işletmeci güler yüzlü olmalıdır.
• Yardımsever ve Hoşgörülü Olmak (9m): Bir işletmeci tevazu sahibi olmalıdır.
• Selim Olmak (13m): Bir işletmeci dedikodu yapmamalıdır.
• İstikrarlı Olmak (18m): Bir işletmeci kendisine fayda vermeyen işlerin peşinden koşmaz.
• Oportünist Olmak (20m): Bir işletmeci sadece kendi kazancını düşünmelidir.
• Makyavelist Olmak (24m): Bir işletmeci söz konusu para olduğunda babasına bile güvenmemelidir.