Manevi Bakım Yeterlilik Ölçeği

Özet

Manevi Bakım Yeterlilik Ölçeği (MBYÖ), sağlık profesyonellerinin hastalara yönelik manevi bakım sağlama konusundaki algılanan yeterlilik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Bu ölçek, orijinal Spiritual Care Competence Scale (SCCS) ölçeğinin Türk kültürüne ve diline uyarlama çalışmasıdır. Söz konusu uyarlama, Daghan, Kalkım ve Midilli tarafından 2019 yılında gerçekleştirilmiş ve psikometrik özellikleri incelenmiştir.

Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda, özellikle hemşireler ve diğer sağlık çalışanları arasında manevi bakım hizmetlerinin kalitesini artırmak ve eğitim ihtiyaçlarını belirlemek için güvenilir ve geçerli bir araç olarak kullanılabileceğini göstermeyi amaçlamıştır. Ölçek, manevi bakımın çeşitli boyutlarında profesyonellerin kendilerini ne kadar yetkin hissettiklerini değerlendirmeye olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Manevi Bakım, Yeterlilik, Ölçek Uyarlaması, Sağlık Çalışanları, Psikometri, Hemşirelik, Spiritual Care Competence Scale.

Yazarlar

Daghan, S., Kalkım, A., Midilli, T. S.

Amaç

MBYÖ’nün temel amacı, sağlık hizmeti sunan bireylerin (özellikle hemşirelerin) hastaların manevi ihtiyaçlarını tanıma, değerlendirme ve bu ihtiyaçlara uygun müdahaleleri uygulama konusundaki öz-bildirim yeterliliklerini ölçmektir. Ölçek, profesyonellerin manevi bakıma yönelik bilgi, beceri ve tutumlarını kapsamlı bir şekilde değerlendirir.

Bu uyarlama çalışmasının spesifik amacı, uluslararası alanda kabul görmüş olan Spiritual Care Competence Scale’in Türkçe formunun psikometrik özelliklerini (geçerlik ve güvenirlik) Türk popülasyonunda test ederek, kültürlerarası geçerliliğini sağlamaktır. Bu sayede, Türkiye’deki sağlık eğitim ve uygulama alanlarında standart bir ölçüm aracı elde edilmiştir.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Ölçek, sağlık profesyonellerinin manevi bakım sağlama yeteneği olarak tanımlanan karmaşık bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, genellikle alt boyutlar halinde incelenir ve bireyin hem kendi maneviyatına dair farkındalığını hem de hastanın manevi gereksinimlerine pratik yanıt verme becerisini içerir.

Manevi Yeterlilik, genellikle altı temel faktör etrafında şekillenir: Kişisel Manevi Bakım, Hasta Bakımı, Profesyonel Bakım, Kurumsal Destek, İletişim ve Değerlendirme. Ölçek maddeleri, bu faktörlerin her birine yönelik öz-yeterlilik algısını değerlendirerek, profesyonellerin hangi alanlarda güçlü veya zayıf olduklarını ortaya çıkarmayı hedefler.

Geçerlik

Kaynak referansta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, 2019 yılında yayınlanan psikometrik değerlendirme çalışması (Daghan vd., 2019) kapsamında geçerlik analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır. Tipik olarak bu tür uyarlama çalışmalarında, yapı geçerliği ve içerik geçerliği incelenir.

• Yapı Geçerliği: Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak ölçeğin orijinal yapısının Türkçe formda da korunduğu test edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü gösterir.
• İçerik Geçerliği: Çeviri ve kültürel uyarlama süreçlerinde uzman görüşleri alınarak, ölçek maddelerinin Türk kültürü bağlamında manevi bakım yeterliliğini doğru bir şekilde temsil edip etmediği kontrol edilmiştir.

Güvenirlik

Kaynak referansta spesifik güvenirlik katsayıları belirtilmemiştir. Ancak “Psikometrik değerlendirme” başlığı altında yayınlanan bir makalede güvenirlik analizlerinin temel bileşenlerinden olan iç tutarlılığın incelenmesi zorunludur.

• İç Tutarlılık: Ölçeğin alt boyutları ve genel ölçek puanı için Cronbach Alfa katsayısının hesaplandığı ve kabul edilebilir düzeylerde bulunduğu varsayılmaktadır. Yüksek bir Alfa değeri, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin zaman içinde kararlılığını ölçmek amacıyla, katılımcıların farklı zamanlarda verdikleri yanıtlar arasındaki korelasyonun incelenmiş olması muhtemeldir.

Faktör Analizi

Manevi Bakım Yeterlilik Ölçeği’nin (SCCS) orijinal yapısı çok boyutludur. Türk formunun psikometrik değerlendirmesi, bu çok boyutlu yapıyı doğrulamayı amaçlamıştır.

Daghan ve arkadaşları (2019) tarafından gerçekleştirilen faktör analizi, büyük olasılıkla orijinal 6 faktörlü yapının Türkçe örneklemde de geçerli olduğunu desteklemiştir. Bu faktörler, profesyonellerin manevi bakımı uygulama süreçlerindeki farklı yeterlilik alanlarını (örneğin, manevi ihtiyaçları belirleme, etik konulara hakimiyet ve kendi manevi kaynaklarını kullanma) ayırmaktadır. Bu analiz, ölçeğin yapısal bütünlüğünü sağlamıştır.

Ölçme Aracı

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Genellikle 5 veya 6’lı Likert tipi bir derecelendirme formatı kullanılır (Kaynak veride belirtilmemiştir, ancak psikometrik ölçekler için standarttır).

Language Available: Türkçe

Population Group: Sağlık profesyonelleri (Özellikle hemşirelik öğrencileri ve uygulamacı hemşireler)

Age Group: Yetişkin (Sağlık alanında eğitim gören veya çalışan bireyler)

Population Details: Çalışma, genellikle Türkiye’deki çeşitli üniversite ve hastanelerde görev yapan veya eğitim alan profesyoneller üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Öz-Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Katılımcılar, manevi bakım yeterliliklerine ilişkin maddeleri belirli bir derecelendirme skalasında puanlarlar.

Anahtar Kelimeler

Maneviyat, Sağlık Bakımı, Manevi Bakım, Ölçek Geliştirme, Hemşirelik Eğitimi, Öz-Yeterlilik, SCCS, Türk Dili.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Kaynak veride belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Sorumlu Yazar İletişim: [email protected] (Aslı Kalkım)

Correspondence Address: Kaynak veride belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin ticari olmayan akademik veya klinik araştırmalarda kullanımı için genellikle sorumlu yazardan (Aslı Kalkım) izin alınması gerekmektedir. Kullanım ücreti bilgisi kaynak veride yer almamaktadır. Ölçeğin Türkçe formunun psikometrik değerlendirme çalışması 2019 yılında yayınlanmıştır.

Kaynaklar

Daghan, S., Kalkim, A., & Midilli, T. S. (2019). Psychometric evaluation of the Turkish form of the spiritual care competence scale. Journal of Religion and Health, 58(1), 14-27.

Orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:
turkish-form-of-the-spiritual-care-competence-scale-manevi-bakim-yeterlilik-olcegi-toad.pdf

Manevi Bakım Yeterlilik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almadığı için bu bölümde sunulamamaktadır. Ölçek maddelerine erişim için sorumlu yazar (Aslı Kalkım) ile iletişime geçilmesi veya belirtilen akademik referansa başvurulması gerekmektedir.