Lise Öğrencilerinin Fiziksel Aktivitelere Katılımını Engelleyen Faktörler Ölçeği

Özet

Lise Öğrencilerinin Fiziksel Aktivitelere Katılımını Engelleyen Faktörler Ölçeği, lise öğrencileri arasında fiziksel aktivitelere katılımı kısıtlayan ya da tamamen engelleyen algılanan bariyerleri ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, Sıtkı Özbek tarafından 2019 yılında yürütülen bir doktora tezi kapsamında oluşturulmuştur. Bu ölçek, öğrencilerin aile, okul, tesisler ve kişisel motivasyon gibi çeşitli alanlarda karşılaştıkları engelleri sistematik olarak belirlemeyi hedefler. Elde edilen bulgular, ölçeğin güçlü madde ölçme gücüne ve yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Fiziksel aktivite, lise öğrencileri, katılım engelleri, spor psikolojisi, psikometrik ölçek geliştirme, Türkiye yükseköğretim sınavları (TYT/YKS), algılanan engeller.

Yazarlar

Sıtkı Özbek

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Türkiye’deki lise öğrencilerinin fiziksel aktivitelere düzenli katılımını olumsuz etkileyen ve engelleyen faktörleri tespit etmek ve bu faktörlerin düzeylerini belirlemektir. Bu faktörler genellikle eğitim sistemi baskısı, aile tutumları, tesis yetersizlikleri ve kişisel motivasyon eksiklikleri gibi çok boyutlu engelleri kapsamaktadır. Elde edilen veriler, gençlerin spor katılımını artırmaya yönelik etkili müdahale programlarının geliştirilmesine bilimsel zemin sağlamaktadır.

Ölçek geliştirme süreci, alanyazındaki boşluğu doldurarak, özellikle akademik başarı baskısının yoğun olduğu lise çağındaki gençlerin spor yapma alışkanlıklarını derinlemesine inceleme fırsatı sunmuştur. Bu sayede, öğrencilerin fiziksel aktiviteye katılımını destekleyen veya engelleyen çevresel ve bireysel etmenler net bir şekilde haritalandırılabilmektedir.

Yapı

Lise Öğrencilerinin Fiziksel Aktivitelere Katılımını Engelleyen Faktörler Ölçeği, öğrencilerin karşılaştığı engelleri ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil etmektedir. Ölçek maddeleri incelendiğinde, temel olarak dört ana engel kategorisinin ölçüldüğü çıkarımı yapılabilir: Ailevi Engeller (TYT/YKS baskısı, güvenlik endişeleri), Kurumsal ve Eğitsel Engeller (eğitim sisteminin baskısı, beden eğitimi derslerinin yetersizliği), Tesis ve Çevresel Engeller (spor tesislerinin doluluğu, uzaklığı, görevli tutumları) ve Bireysel/Sosyal Engeller (yorgunluk, akran öncelikleri).

Bu yapı, fiziksel aktivite katılımının sadece bireysel tercihlere değil, aynı zamanda öğrencinin içinde bulunduğu sosyo-kültürel ve eğitimsel ortama bağlı olduğunu vurgulamaktadır. Ölçek, 27 maddeden oluşmakta olup, bazı maddeler ters yönde puanlanarak yanıt yanlılığını azaltmayı hedeflemektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliliği ve madde ayırt ediciliği, madde-toplam korelasyon analizleri ile incelenmiştir. Yapılan analizlerde, madde-toplam korelasyon değerlerinin hiçbirinin 0.30’un altında olmadığı tespit edilmiştir. Bu bulgu, her bir maddenin ölçülmesi beklenen genel yapıya yeterince katkı sağladığını ve madde ölçme gücünün yeterince güçlü olduğunu göstermektedir.

Maddeler ile toplam ölçek puanı arasındaki ilişkiler 0.348 ile 0.519 arasında değişmektedir. Sunulan tüm ilişkiler p<0.01 düzeyinde istatistiksel olarak anlamlıdır. Bu sonuçlar, ölçekteki maddelerin toplam puan ile tutarlı bir ilişki içinde olduğunu ve ölçeğin iç tutarlılık açısından geçerli olduğunu ortaya koymaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak hesaplanmıştır. Ölçeğin geneline ait iç tutarlılık katsayısı (α) 0.824 olarak bulunmuştur. Psikometrik standartlara göre 0.70 ve üzeri Alfa katsayısı kabul edilebilir veya iyi düzeyde güvenirlik göstergesi olduğundan, 0.824 değeri ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu kanıtlamaktadır. Bu değer, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, geliştirme aşamasında olduğu için, yapısal geçerliliğin sağlanması amacıyla muhtemelen Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Kaynak verilerde faktör yapısı ve boyutları açıkça belirtilmemekle birlikte, madde-toplam korelasyonlarının yüksekliği, maddelerin tek bir genel yapıya veya güçlü bir ana faktöre işaret ettiğini göstermektedir. Ölçeğin 27 maddelik yapısı, lise öğrencilerinin katılım engellerini çok boyutlu bir yelpazede ele aldığını düşündürmektedir.

Ölçüm Aracı

Test Türü: Geliştirme (Öz Bildirim Envanteri)

Format: 27 maddelik, 5’li Likert tipi derecelendirme.

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Lise Öğrencileri.

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi (Genellikle 14-18 yaş).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki lise öğrencileri örnekleminde geliştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Psikometrik ölçek geliştirme prensiplerine uygun olarak madde havuzu oluşturulmuş, uzman görüşü alınmış, geçerlik ve güvenirlik analizleri (Madde-Toplam Korelasyon, Cronbach Alfa) yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Sıtkı Özbek, psikometri, spor engelleri, fiziksel aktivite, Cronbach Alfa, lise, öğrenci, beden eğitimi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değil.

Yazışma Adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Sıtkı Özbek tarafından 2019 yılında bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Telif ve kullanım ücretleri hakkında bilgi almak için yazarın e-posta adresi kullanılabilir. Ölçek geliştirme çalışmasının orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: lise-ogrencilerinin-fiziksel-aktivitelere-katilimini-engelleyen-faktorler-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Özbek, S. (2019). Lise Öğrencilerinin Fiziksel Aktivitelere Katılımını Engelleyen Faktörler Ölçeğinin geliştirilmesi [Doktora tezi]. Kırıkkale Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Kırıkkale.

İlgili ek kaynak linki: yayinlar.gsb.gov.tr

Lise Öğrencilerinin Fiziksel Aktivitelere Katılımını Engelleyen Faktörler Ölçeği Maddeleri

Derecelendirme: 5’li Likert (1=Kesinlikle Katılmıyorum, 2=Katılmıyorum, 3=Kararsızım, 4=Katılıyorum, 5=Kesinlikle Katılıyorum)

1. Eğitim sistemimizde fiziksel aktivitelere olumlu bir bakış açısı var
2. Ailem fiziksel aktivitelerin TYT/YKS hazırlığımı destekleyeceğini düşünür
3. Okuldaki programımın yoğunluğu spor yapmama engel olmaz
4. Ailem fiziksel aktivitelere katılmak yerine ders çalışmamı ister
5. Spor tesisleri ders saatlerimden kalan zamanlarda kapanmış olur
6. Kulüpler sporculara maddi açıdan destek sağlamaz
7. Ailem sporun benim için iyi bir gelecek oluşturmayacağını düşünür
8. Beden eğitimi ders saatlerimiz yeterli
9. Eğitim sistemimizde fiziksel aktivitelere gereken önem verilir
10. Fiziksel aktivitelere katılmamız için okul idaremiz / öğretmenlerimiz bizi destekler
11. Fiziksel aktivite alanları şehir merkezine uzak değil
12. Ailem spor ortamlarının güvenli olmadığını düşünür
13. Spor kulüpleri okullar ile iş birliği içinde
14. Ailem aldığım düşük notların sebebinin fiziksel aktiviteler olduğunu düşünür.
15. Beden eğitimi derslerinde yeterli fiziksel aktiviteler yaparız
16. Spor tesisleri sürekli dolu olur
17. Arkadaşlarım için ders çalışmak fiziksel aktivitelerden daha önemli
18. Fiziksel aktivitelerin faydaları konusunda yeterli bilince sahibiz
19. Ailem fiziksel aktiviteler hakkında yeterli bilgiye sahiptir
20. Tesis görevlilerinin kötü yaklaşımları beni olumsuz etkiler
21. Okul sonrası yorgunluktan spor için yeterli enerjim kalmaz
22. Beden eğitimi derslerinde kullanabileceğimiz spor salonumuz var
23. Ailevi problemlerim fiziksel aktivitelere katılmamı engeller
24. Spor ortamlarında iyi arkadaşlar edinirim
25. Eğitim sistemimiz ailelerimizde ve bizde baskı oluşturur
26. Fiziksel aktivitelere katılınca derslerdeki başarım artar
27. Eğitim sistemimiz spor yapan öğrencileri destekler

Ölçekteki Ters Maddeler: 4, 5, 6, 7, 12, 14, 16, 17, 20, 21, 23, 25.