Leymann Psikolojik Yılgınlık Ölçeği

Özet

Leymann Psikolojik Yılgınlık Ölçeği (LPYÖ), aslında mobbing olgusunu ölçmek üzere geliştirilmiş olan Leymann Psikolojik Terör Envanteri’nin (Leymann Inventory of Psychological Terror – LIPT) Türkçe adaptasyon çalışmasıdır. Bu ölçek, bireylerin işyeri veya akademik ortamda maruz kaldığı düşmanca ve etik dışı davranışları, yani psikolojik terörü veya yılgınlığı sistematik olarak değerlendirmeyi amaçlar. Korukcu ve arkadaşları (2014) tarafından yapılan uyarlama çalışması, bu aracın Türkiye’deki sağlık bilimleri programları öğrencileri bağlamında kültürel ve psikometrik geçerliliğini incelemiştir. Bu çalışma, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda işyeri psikolojik şiddetini ölçmek için güvenilir ve geçerli bir araç olarak kullanılabileceğini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Leymann, Psikolojik Yılgınlık, Mobbing, LIPT, Psikolojik Terör, İşyeri Şiddeti, Sağlık Bilimleri, Ölçek Uyarlama.

Yazarlar

Ölçeğin orijinal geliştiricisi Dr. Heinz Leymann’dır. Türkçe adaptasyon çalışmasını gerçekleştiren yazarlar: Korukcu, Öznur; Bulut, Oya; Tuzcu, Ayşe; Bayram, Zeynep; ve Öztürk Türkmen, Hatice. Sorumlu yazar: Öznur KÖRÜKCÜ.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin çalışma veya eğitim ortamlarında maruz kaldıkları psikolojik terör (mobbing) davranışlarının sıklığını ve şiddetini sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu adaptasyon çalışması özelinde, ölçek Türkiye’deki sağlık bilimleri alanında eğitim gören öğrencilerin veya çalışanların karşılaştığı yılgınlık deneyimlerini ölçmeyi hedeflemiştir. Elde edilen veriler, kurumsal düzeyde önleyici tedbirler geliştirmeye ve psikolojik şiddetle mücadele stratejileri oluşturmaya yardımcı olur.

Yapı

Leymann Psikolojik Yılgınlık Ölçeği, işyerinde veya akademik ortamda uzun süre devam eden ve sistematik hale gelmiş düşmanca iletişimi ve etik dışı davranışları ölçen bir yapıyı temel alır. Orijinal LIPT, Leymann’ın tanımladığı beş ana psikolojik yapı kategorisine odaklanır. Bu kategoriler genellikle şunları içerir:

• Kişinin İletişim Kurma Biçimine Yönelik Saldırılar.
• Sosyal İlişkilere Yönelik Saldırılar (Sosyal İzolasyon).
• Kişinin İtibarına Yönelik Saldırılar.
• Kişinin Mesleki Durumuna ve Yaşam Kalitesine Yönelik Saldırılar.
• Kişinin Sağlığına Yönelik Saldırılar (Fiziksel Şiddet Tehdidi).

Bu araç, bireyin kendini savunma yeteneğini ve psikolojik bütünlüğünü hedef alan, tekrarlayıcı ve yıkıcı davranış örüntülerini tespit etmek üzere tasarlanmıştır.

Geçerlik

Korukcu ve arkadaşlarının 2014 uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliği (Validity) incelenmiştir. Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, akademik bir uyarlama çalışması, ölçeğin teorik yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini gösteren Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları ile desteklenmiştir. Bu analizler, ölçeğin Türkçe formunun, orijinal Leymann modeline uygun bir faktör yapısı sergilediğini ve sağlık bilimleri popülasyonunda geçerli ölçümler sunduğunu varsayar.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği (Reliability), genellikle iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) ile değerlendirilir. Türkçe adaptasyon çalışması, ölçeğin maddeleri arasındaki tutarlılığın yüksek olduğunu ortaya koymuştur. Yüksek iç tutarlılık değerleri (genellikle .70 ve üzeri), ölçeğin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve dolayısıyla elde edilen sonuçların güvenilir olduğunu gösterir. Uyarlama çalışması, bu psikolojik terör envanterinin tekrarlanan uygulamalarda benzer sonuçlar verme kapasitesini destekleyen veriler sunmuştur.

Faktör Analizi

Uyarlama sürecinin kritik bir adımı olan Faktör Analizi (Factor Analysis), ölçeğin maddelerinin Türkiye örnekleminde hangi alt boyutlar altında toplandığını incelemek için kullanılmıştır. Orijinal LIPT 5 faktörlü bir yapıya sahipken, adaptasyon çalışması genellikle bu yapıyı korumaya veya kültürel farklılıklar nedeniyle ortaya çıkabilecek yeni bir faktör yapısını doğrulamaya odaklanır. Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, ölçeğin teorik olarak beklenen yapısının sağlık bilimleri öğrencileri örnekleminde istatistiksel olarak kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğu gösterilmiştir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Uyarlama)

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme formatında sunulan, bir dizi mobbing davranışını içeren maddelerden oluşur.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama sonrası). Orijinal dil İsveççe/İngilizce.

Popülasyon Grubu: İşyeri veya akademik ortamlarda psikolojik yılgınlığa maruz kalan bireyler.

Yaş Grubu: Yetişkinler ve yükseköğretim öğrencileri (Özellikle 2014 çalışmasında sağlık bilimleri öğrencileri).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören sağlık bilimleri programı öğrencileri ve profesyonelleri.

Test Metodolojisi: Bireyin belirli mobbing davranışlarına ne sıklıkta maruz kaldığını öz bildirime dayalı olarak ölçer.

Anahtar Kelimeler

Psikometrik Özellikler, Heinz Leymann, Psikolojik Şiddet, İşyeri Stresi, Sağlık Çalışanları, Akademik Çevre, Mobbing.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri Kaynağında Bulunmamaktadır.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Öznur KÖRÜKCÜ (Sorumlu Yazar) için: [email protected]

Yazışma Adresi: Akdeniz Üniversitesi, Antalya (2014 çalışması sırasında).

İzinler ve Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin ticari kullanımı ve izin gereklilikleri için sorumlu yazar Öznur KÖRÜKCÜ ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Türkçe adaptasyon çalışması 2014 yılında yayınlanmıştır. Orijinal Leymann Envanteri 1990’lı yıllarda geliştirilmiştir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: leymann-psikolojik-yilginlik-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Korukcu, Ö., Bulut, O., Tuzcu, A., Bayram, Z., & Öztürk Türkmen, H. (2014). An adaptation of Leymann Inventory of Psychological Terror to health sciences programs in Turkey. Anatolian Journal of Psychiatry, 15, 335-343. doi: 10.5455/apd.42654

Leymann Psikolojik Yılgınlık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan orijinal kaynak içerikte mevcut değildir. Maddeler için yayımlanmış makaleye veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.