Leiden Ameliyathane ve Yoğun Bakım Güvenliği Ölçeği

Özet

Leiden Ameliyathane ve Yoğun Bakım Güvenliği Ölçeği (LAYBGÖ), sağlık sektörünün en riskli birimleri olan ameliyathane ve yoğun bakım ünitesi (YBÜ) ortamlarında çalışan sağlık personelinin algıladığı güvenlik kültürünü ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Altınbaş, Soyer Er ve Yavuz Van Giersbergen (2021) tarafından Türkçe’ye uyarlanmıştır. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne özgü dilsel ve psikometrik uygunluğunu kanıtlamış olup, Türkiye’deki sağlık kuruluşlarında hasta ve personel güvenliğini değerlendirmek için güçlü bir temel sağlamaktadır.

Ölçek, toplam 59 madde ve 13 alt boyuttan oluşmaktadır. 4’lü Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanılarak yanıtlanan LAYBGÖ, özellikle ekip çalışması, yönetim desteği, risk algısı ve hata raporlama şeffaflığı gibi kritik güvenlik bileşenlerini kapsamlı bir şekilde incelemektedir. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik analizleri (Kapsam Geçerlik İndeksi, Açıklayıcı Faktör Analizi ve Cronbach Alfa katsayısı) yapılmış ve yüksek düzeyde güvenilir ve geçerli olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Leiden Ameliyathane ve Yoğun Bakım Güvenliği Ölçeği, Güvenlik Kültürü, Yoğun Bakım, Ameliyathane, Hasta Güvenliği, Uyarlama, Psikometri.

Yazarlar

Yasemin ALTINBAŞ, Özlem Soyer Er, Meryem Yavuz Van Giersbergen.

[quads id=5]

Amaç

Leiden Ameliyathane ve Yoğun Bakım Güvenliği Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanmasının temel amacı, uluslararası alanda kabul görmüş bu aracın Türkiye’deki ameliyathane ve yoğun bakım ortamlarının güvenlik kültürünü geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebilmesini sağlamaktır. Sağlık hizmetlerinde kalitenin artırılması ve önlenebilir hataların azaltılması, güçlü bir güvenlik kültürüne bağlıdır. Bu ölçek, mevcut güvenlik algılarının objektif olarak belirlenmesine olanak tanır.

Uyarlama çalışması, ayrıca, klinik yöneticilere ve araştırmacılara, güvenlik açıklarının hangi alt boyutlarda yoğunlaştığını gösteren detaylı bir profil sunmayı hedeflemiştir. Elde edilen veriler, kurumsal eğitim ve iyileştirme programlarının hedeflenmesi ve kaynakların en etkili şekilde kullanılması için bilimsel bir zemin oluşturmaktadır.

Yapı

LAYBGÖ, hastane ortamlarında güvenlik algısının çok boyutlu doğasını yakalamak üzere tasarlanmıştır. Ölçek, toplam 59 maddeden ve bu maddeleri gruplandıran 13 alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, ameliyathane ve yoğun bakım ortamlarında güvenlik kültürünü oluşturan çeşitli faktörleri temsil eder. Ölçek, çalışanlar arasındaki iletişim, yönetim desteği, iş yükü, stres, ekip çalışması ve hata raporlama sistemlerine duyulan güven gibi kritik yapıları ölçmektedir.

Ölçeğin çok faktörlü yapısı, araştırmacıların güvenlik kültürünü tek bir skor yerine, spesifik alanlara odaklanarak analiz etmesine imkan tanır. Bu sayede, güvenlik kültürünün güçlü ve zayıf yönleri net bir şekilde ayırt edilebilir, bu da kurumsal iyileştirme çabaları için yol gösterici olur.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe formunun geçerlik çalışmaları, hem kapsam geçerliği hem de yapı geçerliği analizlerini içermiştir. Kapsam geçerliği, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı ne derece temsil ettiğini belirlemek amacıyla Kapsam Geçerlik İndeksi (KGİ) hesaplanarak kanıtlanmıştır. KGİ hesaplamasında Davis (1992) tarafından geliştirilen dörtlü derecelendirme tekniği kullanılmıştır.

Uzman görüşleri, maddelerin uygunluğunu belirlemek üzere alınmıştır. Kabul edilebilir KGİ değeri ölçütü 0.80 olarak belirlenmiştir. Yapı geçerliği için ise açıklayıcı faktör çözümlemesi (AFA) uygulanmıştır. Bu analizde Temel Bileşenler Analizi (TBA) yöntemi kullanılmıştır. Verilerin faktör analizine uygunluğunu değerlendirmek amacıyla Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) ölçütü ve Bartlett testi hesaplanmıştır. KMO değerlerinin 0.50’nin üzerinde olması, verilerin faktör analizi için uygun olduğunu göstermektedir; uyarlama çalışmasında elde edilen yüksek KMO değerleri, ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemiştir.

Güvenirlik

LAYBGÖ’nün güvenirliği, iç tutarlılık analizleri aracılığıyla değerlendirilmiştir. Bu kapsamda, Cronbach Alfa katsayısı ve madde-toplam puan korelasyonları hesaplanmıştır. Cronbach Alfa katsayısı, bir ölçeğin maddelerinin ne kadar tutarlı olduğunu gösteren en yaygın kullanılan güvenilirlik ölçütüdür.

Güvenilirlik düzeyleri, elde edilen Alfa katsayısının büyüklüğüne göre aşağıdaki standart ölçütlere göre değerlendirilmiştir:

• α < 0.40: Güvenilir değil
• 0.40 ≤ α < 0,50: Çok düşük güvenilirlik düzeyi
• 0.50 ≤ α < 0,60: Düşük güvenilirlik düzeyi
• 0.60 ≤ α < 0,70: Yeterli güvenilirlik düzeyi
• 0.70 ≤ α < 0,90: Yüksek güvenilirlik düzeyi
• α ≥ 0,90: Çok yüksek güvenilirlik düzeyi

Uyarlama çalışması sonuçları, LAYBGÖ’nün Türkçe formunun genel olarak yüksek düzeyde güvenilirliğe ve iç tutarlılığa sahip olduğunu kanıtlamıştır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla kullanılan açıklayıcı faktör çözümlemesi, 59 maddenin 13 alt boyuta ayrılan orijinal yapısını incelemiştir. Temel bileşenler analizi, faktörlerin çıkarılmasında kullanılmış ve elde edilen faktör yapısının teorik beklentilerle uyumlu olduğu gözlemlenmiştir. Analiz öncesinde veri setinin uygunluğu, Bartlett Sphericity Testi ve Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) istatistiği ile kontrol edilmiştir.

KMO değerinin faktör analizi için yeterli düzeyde (ideal olarak 0.80 üzeri) çıkması, değişkenler arasındaki korelasyonun faktör yapısı oluşturmaya elverişli olduğunu göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin ameliyathane ve yoğun bakım güvenlik kültürünü temsil eden 13 farklı ve anlamlı boyutu başarılı bir şekilde ölçtüğünü doğrulamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Tipi: Uyarlama Ölçeği

Format: 13 Alt Boyut ve 59 Madde

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama)

Popülasyon Grubu: Sağlık Çalışanları

Yaş Grubu: Yetişkinler (Profesyonel sağlık çalışanları)

Popülasyon Detayları: Ameliyathane ve Yoğun Bakım birimlerinde görev yapan sağlık personeli (hemşire, doktor vb.).

Test Metodolojisi: 4’lü Likert Tipi Derecelendirme:

• 1=tamamen katılmıyorum
• 2=katılmıyorum
• 3=katılıyorum
• 4=tamamen katılıyorum

Anahtar Kelimeler

Sağlık Yönetimi, Güvenlik Algısı, Yoğun Bakım Güvenliği, Ameliyathane Güvenliği, Kapsam Geçerliği, Klinik Psikometri.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değil.

Yazışma Adresi: Yasemin ALTINBAŞ ([email protected])

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Yasemin ALTINBAŞ ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Uyarlama Yılı: 2021

Orijinal makale Dergipark üzerinden erişilebilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dökümanı şu bağlantıdan indirilebilir: leiden-ameliyathane-ve-yogun-bakim-guvenligi-olcegi-toad.pdf

Referanslar

• Altınbaş, Y., Soyer Er, Ö. & Yavuz Van Giersbergen, M. (2021). Leiden Ameliyathane ve Yoğun Bakım Güvenliği Ölçeği’nin Türkçe’ye Uyarlanması. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 16(2), 189-197. doi:10.17517/ksutfd.793167.
• Davis, L. (1992). Content Validity Determination: Theoretical and Practical Issues. Journal of Nursing Education, 31(9), 415-418.

[quads id=5]

Leiden Ameliyathane ve Yoğun Bakım Güvenliği Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri kaynak içerikte verilmemiştir.

Leiden Ameliyathane ve Yoğun Bakım Güvenliği Ölçeği, toplam 59 madde ve 13 alt boyuttan oluşmaktadır. Maddelerin tam içeriği ve puanlama detayları için yayımlanan referans makaleye (Altınbaş, Soyer Er & Yavuz Van Giersbergen, 2021) başvurulması gerekmektedir.