Değişime Karşı Tepki Türü Ölçeği

Özet

Değişime Karşı Tepki Türü Ölçeği, bireylerin kurumsal veya eğitimsel yeniliklere karşı sergiledikleri tutum ve davranışsal eğilimleri ölçmek amacıyla Muhammet Yasir Altıntop tarafından geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, toplam 29 maddeden oluşmakta ve tepkileri dört temel faktör altında gruplandırmaktadır: Aktif Destek, Pasif Destek, Aktif Direnme ve Pasif Direnme.

Ölçek, özellikle ilköğretim okulu öğretmenlerinin değişime yönelik algılarını ve tepki türlerini belirlemek, bu tepkilerin okul kültürü algılarıyla olan ilişkisini incelemek üzere tasarlanmıştır. Derecelendirme formatı olarak 4’lü Likert Ölçeği kullanılmıştır (1=Hiçbir zaman – 4=Her zaman).

Anahtar Kelimeler

Değişim Yönetimi, Değişime Karşı Tepki, Okul Kültürü, Öğretmen Tutumları, Yapılandırmacı Eğitim Yaklaşımı, Psikometrik Geliştirme, Güvenirlik.

Yazarlar

Muhammet Yasir Altıntop

Amaç

Ölçeğin birincil amacı, eğitim kurumlarında veya organizasyonel bağlamlarda gerçekleştirilen yeniliklere karşı bireylerin gösterdiği tepkilerin niteliğini dört farklı boyutta (aktif/pasif destek ve aktif/pasif direnme) ölçmektir. Bu sayede, değişim süreçlerinin başarısını etkileyen temel insan faktörlerinin teşhis edilmesi hedeflenmiştir.

Ölçek, Altıntop’un yüksek lisans tezi kapsamında, ilköğretim okulu öğretmenlerinin değişime karşı tepki türleri ile okul kültürü algıları arasındaki ilişkiyi ampirik olarak incelemek amacıyla geliştirilmiştir. Bu bağlamda, değişim stratejilerinin kültürel bağlama uygun olarak nasıl yönetileceğine dair veriye dayalı çıkarımlar sunmaktadır.

Yapı

Değişime Karşı Tepki Türü Ölçeği, tepkileri aktivite ve yönelim bazında kategorize eden dört faktörlü bir yapıya sahiptir. Bu yapı, bireyin değişime karşı tutumunu hem davranışsal yoğunluk (aktif vs. pasif) hem de yön (destek vs. direnç) açısından analiz etmeye imkan tanır.

Ölçek, değişime yönelik tutumları aşağıdaki dört ana alt boyutta ölçmektedir:

• Aktif Destek: Değişimi benimseme, uygulama ve diğerlerini değişime ikna etme yönünde açık ve görünür çaba gösterme.
• Pasif Destek: Değişimi kabul etme eğiliminde olma ancak bu değişimin uygulanması veya yayılması için kişisel olarak minimum düzeyde enerji harcama.
• Aktif Direnme: Değişikliğe karşı çıkma, eleştirme ve değişimi engellemek için doğrudan eylemlerde bulunma.
• Pasif Direnme: Değişime karşı çıkanları zımnen veya dolaylı yoldan destekleme, değişimi yavaşlatma eğiliminde olma.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmalarına ilişkin spesifik istatistiksel sonuçlar kaynak materyalde ayrıntılı olarak sunulmamıştır (“-“). Ancak ölçek, yapı geçerliğini incelemek amacıyla Temel Bileşenler Analizi kullanılarak geliştirilmiş olup, dört faktörlü yapının teorik çerçeveye uygunluğu bu analizle desteklenmiştir. Kapsam ve içerik geçerliği, tezin metodolojik süreci içerisinde sağlanmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizinde, alt boyutlar arasında ters orantılı maddeler bulunması nedeniyle genel bir Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmamıştır. Bunun yerine, her bir alt boyutun iç tutarlılığı ayrı ayrı incelenmiştir. Tüm alt boyutların iç tutarlılık katsayıları kabul edilebilir düzeyde bulunmuştur.

Alt boyutlara göre hesaplanan Cronbach Alfa değerleri şöyledir:

• 10 maddeden oluşan Aktif Destek boyutunun alfa değeri: .88
• 5 maddeden oluşan Pasif Destek boyutunun alfa değeri: .78
• 6 maddeden oluşan Pasif Direnme boyutunun alfa değeri: .83
• 8 maddeden oluşan Aktif Direnme boyutunun alfa değeri: .87

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını belirlemek amacıyla Temel Bileşenler Analizi (Principal Component Analysis) kullanılmıştır. Bu analiz, ölçeğin 29 maddesinin değişime karşı tepki türünü temsil eden dört farklı alt boyutta kümelendiğini göstermiştir.

Faktör analizinin sonuçları, dört alt boyutun (Aktif Destek, Pasif Destek, Aktif Direnme, Pasif Direnme) psikolojik olarak farklı ve bağımsız yapıları temsil ettiğini ortaya koymuştur. Boyutlar arasındaki ters orantılı ilişkiler, her bir faktörün kendine özgü bir tepki biçimini ölçtüğünü ve bu nedenle ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğini desteklemiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Geliştirme (Yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçektir)

Format: 29 madde ve 4 alt boyuttan oluşan kendini değerlendirme ölçeği.

Language Available: Türkçe

Population Group: İlköğretim Okulu Öğretmenleri

Age Group: Yetişkin (Çalışan Profesyoneller)

Population Details: Ölçek, eğitim sektöründeki yeniliklere ve değişimlere karşı öğretmenlerin tutumlarını ölçmek üzere özelleştirilmiştir.

Test Methodology: 4’lü Likert tipi derecelendirme kullanılmıştır. Seçenekler 1 (Hiçbir zaman) ile 4 (Her zaman) arasında değişmektedir.

Anahtar Kelimeler

Organizasyonel Değişim, Öğretmen Tutumları, Direnç, Destek, Cronbach Alfa, Değişime Karşı Tepki, Psikometri.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Yazar ile doğrudan iletişim için e-posta adresi kullanılabilir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Muhammet Yasir Altıntop tarafından 2010 yılında Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde tamamlanan yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik veya ticari kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir.

Tezin tamamına YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

Kaynaklar

Altıntop, M.Y. (2010). İlköğretim okulu öğretmenlerinin değişime karşı tepkileri ile okul kültürü algıları arasındaki ilişki (Yüksek lisans tezi). Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Uşak.

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı bu kaynaktan indirilebilir: degisime-karsi-tepki-turu-olcegi-toad.pdf

Değişime Karşı Tepki Türü Ölçeği Maddeleri

Ölçek 29 madde ve 4 alt boyuttan oluşmaktadır. Her bir alt boyutu temsil eden örnek maddeler aşağıdadır:

• Aktif Destek (10 m): Yapılandırmacı eğitim yaklaşımını destekliyorum ve başkalarının da kabul etmesi için uğraşırım.
• Pasif Destek (5 m): İşimle ilgili yeni değişik şeyler öğrenmek ilginç gelse de bu konuda çok çaba göstermiyorum
• Aktif Direnme (8 m): Okul Gelişim Yönetim Ekibi çalışmalarında görev almam. Eğer verilirse de yapmam.
• Pasif Direnme (6 m): Okulda arzulamadığım bir değişikliğe karşı çıkanları desteklerim