İyimserlik-Kötümserlik Ölçeği

Öz

İyimserlik-Kötümserlik Ölçeği, ergen popülasyonunda bireylerin geleceğe yönelik genel beklentilerini, yani eğilimsel iyimserlik ve kötümserlik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Hüseyin Çalışkan ve Esra Uzunkol tarafından 2018 yılında yapılan geçerlilik ve güvenilirlik çalışması sonucunda kullanıma sunulmuştur. Ölçek, özellikle ergenlerin pozitif ve negatif beklenti kalıplarını belirleyerek, onların psikososyal uyumları ve iyi oluş halleri hakkında önemli bilgiler sağlamaktadır.

Ölçek, iki temel alt boyuttan oluşmaktadır ve bu alt boyutlar, bireyin yaşam olaylarına karşı gösterdiği bilişsel eğilimleri kapsamaktadır. Geliştirme çalışması, ölçeğin ergenler için yüksek düzeyde geçerlilik ve güvenilirlik özelliklerine sahip olduğunu göstermiştir, bu da onu gelişim psikolojisi araştırmaları için değerli bir araç haline getirmektedir.

Anahtar Kelimeler

İyimserlik, Kötümserlik, Ergenlik, Psikolojik Ölçme, Ölçek Geliştirme, Gelecek Beklentisi, Eğilimsel İyimserlik.

Yazarlar

Hüseyin Çalışkan, Esra Uzunkol

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ergen yaş grubuna özgü kültürel ve gelişimsel faktörleri dikkate alarak, onların iyimserlik ve kötümserlik düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde tespit etmektir. Daha önceki çalışmalar genellikle yetişkin popülasyonuna odaklanmış olup, bu ölçek ergenlerin gelecek beklentilerini daha hassas bir şekilde değerlendirme ihtiyacını karşılamak üzere tasarlanmıştır.

Bu araç, eğitim, klinik psikoloji ve gelişim psikolojisi alanlarında ergenlerin stresle başa çıkma mekanizmalarını ve psikolojik dayanıklılıklarını anlamak için kritik bir rol oynamaktadır. Ölçek, hem araştırma amaçlı taramalarda hem de bireysel danışmanlık süreçlerinde, bireylerin bilişsel eğilimlerinin refah üzerindeki etkilerini incelemek için kullanılabilir.

Yapı

Ölçek, temel olarak eğilimsel iyimserlik ve eğilimsel kötümserlik yapılarını ölçmektedir. Eğilimsel iyimserlik, bireyin yaşamdaki genel sonuçların olumlu olacağına dair genel beklentisi olarak tanımlanırken; kötümserlik, sonuçların olumsuz veya talihsiz olacağına dair genel beklentiyi ifade eder.

Bu psikolojik yapı, bireyin motivasyonunu, problem çözme stratejilerini ve duygusal tepkilerini güçlü bir şekilde etkileyen bilişsel bir eğilimi temsil eder. Ölçeğin maddeleri, ergenlerin akademik başarı, sosyal ilişkiler ve kişisel gelecek hakkındaki genel umut ve endişelerini yansıtacak şekilde formüle edilmiştir. Bu iki yapının ayrılması, ergenlerin hem pozitif hem de negatif beklenti alanlarındaki farklılıklarını belirlemeyi mümkün kılar.

Geçerlilik

Ölçeğin geçerlilik çalışmaları, Çalışkan ve Uzunkol (2018) tarafından kapsamlı bir şekilde yürütülmüştür. Yapılan çalışmalar, ölçme aracının gerçekten de amaçladığı iyimserlik ve kötümserlik yapılarını ölçtüğünü göstermektedir. Yapı geçerliliği, özellikle doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak test edilmiştir. DFA sonuçları, iki faktörlü modelin kabul edilebilir uyum indeksleri sergilediğini ortaya koymuştur.

Ayrıca, ölçeğin ayırt edici geçerliliğini desteklemek amacıyla, farklı psikolojik yapılarla (örneğin, yaşam doyumu, depresyon, umutsuzluk) olan ilişkileri incelenmiştir. Elde edilen korelasyonlar, teorik beklentilerle tutarlı bulunmuş ve ölçeğin ergenlerde geleceğe yönelik beklentileri ölçmekte yeterli düzeyde geçerlilik sağladığı sonucuna varılmıştır.

Güvenilirlik

Ölçeğin güvenilirlik analizleri, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) hesaplanarak gerçekleştirilmiştir. Geliştirme çalışmasında, hem iyimserlik alt boyutu hem de kötümserlik alt boyutu için yüksek Cronbach Alfa değerleri rapor edilmiştir (genellikle .80 üzerinde). Bu yüksek katsayılar, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Yüksek güvenilirlik değerleri, ölçeğin ergen popülasyonunda tutarlı ve kararlı sonuçlar verdiğini ve dolayısıyla araştırma veya klinik uygulamalarda güvenle kullanılabileceğini işaret etmektedir. Ayrıca, ölçeğin zamana karşı direncini ölçmek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği de incelenmiş olup, bu katsayıların da kabul edilebilir düzeyde olduğu varsayılmaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliliğini belirlemek üzere, öncelikle açımlayıcı faktör analizi (AFA) ve ardından doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yöntemleri uygulanmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin teorik beklentilere uygun olarak iki ana faktörden oluştuğunu net bir şekilde göstermiştir: İyimserlik ve Kötümserlik alt boyutları.

DFA, iki faktörlü yapının model uyumunu teyit etmiş ve maddelerin ilgili faktörlere yüksek yükler verdiğini ortaya koymuştur. Bu analizler, iyimserliğin ve kötümserliğin ayrı ancak ilişkili yapılar olduğunu destekleyerek, ölçeğin kavramsal temelini güçlendirmiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Geliştirme Ölçeği (Developmental Scale)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Derecelendirme adımları kaynak makalede detaylı olarak belirtilmiştir, yaygın olarak 5’li veya 7’li Likert kullanılır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Ergenler (Adolescents)

Age Group: Genellikle 12-18 yaş aralığı (Lise ve Ortaokulun son kademesi öğrencileri)

Population Details: Türkiye genelinde öğrenim gören orta ve lise öğrencileri örneklemi üzerinde geliştirilmiştir.

Test Methodology: Kendi bildirimine dayalı (Self-Report) psikometrik ölçüm aracı.

Anahtar Kelimeler

Bilişsel Eğilim, Psikolojik Dayanıklılık, Cronbach Alfa, DFA, Yapı Geçerliliği, Güvenilirlik Katsayısı, Yaşam Doyumu.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: Hüseyin Çalışkan: [email protected]

Correspondence Address: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

Ölçek ilk olarak 2018 yılında Çalışkan ve Uzunkol tarafından yayımlanan bilimsel makale kapsamında tanıtılmış ve geçerlilik-güvenilirlik çalışmaları tamamlanmıştır. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle yazarın izni gerekmektedir. Kullanım için sorumlu yazar (Hüseyin Çalışkan) ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir. Ticari kullanım için özel izinler ve olası bir ücret talep edilebilir.

Test Yılı: 2018

Kaynaklar

Çalışkan, H. ve Uzunkol, E. (2018). Ergenlerde İyimserlik-Kötümserlik Ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlilik ve güvenirlik çalışması. The Journal of Happiness & Well-Being, 6(2), 78-95.

Makalenin orijinal tam metin bağlantısı: journalofhappiness.net

Ölçek formunun orijinal belgeleri aşağıdaki bağlantılardan indirilebilir:

• DOCX formatında indirme: iyimserlik-kotumserlik-olcegi-toad.doc
• PDF formatında indirme: iyimserlik-kotumserlik-olcegi-toad.pdf

İyimserlik-Kötümserlik Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, telif hakkı ve akademik kullanım kısıtlamaları nedeniyle burada doğrudan listelenmemiştir. Maddelere, yukarıda Kaynaklar bölümünde belirtilen bilimsel makale bağlantısı veya indirilebilir dosya bağlantıları aracılığıyla erişim sağlanabilir.