Gerçekçi Olmayan İyimserlik ve Çevre Üzerinde Kontrol Algısı Ölçeği

Özet

Gerçekçi Olmayan İyimserlik ve Çevre Üzerinde Kontrol Algısı Ölçeği, bireylerin kendi gelecekleri hakkındaki aşırı olumlu beklentilerini (Gerçekçi Olmayan İyimserlik) ve yaşam olaylarını kontrol edebilme yeteneklerine dair inançlarını (Çevre Üzerinde Kontrol Algısı) ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, Elmas ve Akfırat (2015) tarafından, mazeret bulma eğilimi ile özsaygı arasındaki ilişkiyi inceleyen daha büyük bir çalışmanın parçası olarak geliştirilmiştir. Toplam 9 maddeden oluşan bu ölçek, yapılan faktör analizi sonucunda iki ayrı faktörlü yapıyı ortaya koymuştur. Ölçeğin derecelendirilmesi 5’li Likert tipi bir format kullanılarak yapılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Gerçekçi Olmayan İyimserlik, Kontrol Algısı, Özsaygı, Psikometrik Geliştirme, Faktör Analizi, Tutarlılık, Çevre Üzerinde Kontrol

Yazarlar

Pınar Elmas, S. Akfırat

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin psikolojik adaptasyon süreçlerinde önemli rol oynayan iki temel bilişsel eğilimi, yani gerçekçi olmayan iyimserlik ve çevre üzerindeki kontrol algısı düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu iki yapı, özellikle stresle başa çıkma, motivasyon ve özsaygıyı koruma stratejileri gibi alanlarda kritik öneme sahiptir.

Ölçek, özgün olarak mazeret bulma eğilimi ile özsaygı arasındaki karmaşık ilişkinin incelenmesi bağlamında geliştirilmiş olup, katılımcıların başarısızlık durumunda özsaygılarını korumaya yönelik bilişsel mekanizmalarını anlamlandırmaya yardımcı olmayı hedeflemiştir.

Yapı

Gerçekçi Olmayan İyimserlik ve Çevre Üzerinde Kontrol Algısı Ölçeği iki temel psikolojik yapıyı ölçmektedir:

• Gerçekçi Olmayan İyimserlik (GOİ): Bireyin, olumlu olayların kendi başına gelme olasılığını abartması ve olumsuz olayların kendi başına gelme olasılığını küçümsemesi eğilimidir. Bu faktör, geleceğe dair kişisel başarı, kariyer ve mutluluk beklentilerini içeren maddelerden oluşur.
• Çevre Üzerinde Kontrol Algısı (ÇÜAK): Bireyin, kendi yaşamının yönünü belirleyebileceğine, çevresel olayları etkileyebileceğine ve kişisel hedeflerine ulaşmak için gerekli güce sahip olduğuna dair inancıdır. Bu faktör, içsel kontrol odağı ile yakından ilişkilidir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliliği, faktör analizi yöntemleri kullanılarak kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Yapılan analizler, ölçeğin teorik beklentilerle uyumlu olarak iki ayrı faktörden oluştuğunu doğrulamıştır. Bu, ölçeğin gerçekten de hem gerçekçi olmayan iyimserliği hem de çevre üzerinde kontrol algısını birbirinden bağımsız ancak ilgili yapılar olarak ölçtüğünü göstermektedir.

Yapı geçerliliğini sınamak amacıyla uygulanan varimax rotasyonlu faktör analizi, ölçeğin psikometrik açıdan sağlam bir temele sahip olduğunu ortaya koymuştur. Analiz sonuçları, maddelerin teorik olarak ait oldukları faktörler altında toplandığını kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, her bir alt boyut için hesaplanan Cronbach’s Alpha katsayıları ile değerlendirilmiştir. Elde edilen yüksek Alpha değerleri, ölçeğin her iki alt boyutunun da yüksek düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu göstermektedir.

• Gerçekçi Olmayan İyimserlik Faktörü için Cronbach’s Alpha değeri: .88.
• Çevre Üzerinde Kontrol Algısı Faktörü için Cronbach’s Alpha değeri: .86.

Bu katsayılar, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve psikometrik standartlara uygun düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını belirlemek amacıyla varimax rotasyonlu temel bileşenler analizi uygulanmıştır. Bu analizde, örneklem büyüklüğünün faktör analizi için uygunluğunu belirleyen Kaiser Meyer Olkin (KMO) değeri .74 olarak bulunmuştur, bu değer kabul edilebilir bir örneklem yeterliliğini işaret etmektedir.

Analiz sonuçları, ölçeğin dokuz maddesinin iki ana faktör altında toplandığını göstermiştir:

1. Çevre Üzerinde Kontrol Algısı Faktörü (5 madde): Bu faktör, toplam varyansın %37’sini açıklamaktadır. Bu maddeler, bireyin yaşamının iplerinin kendi elinde olduğuna dair inancını yansıtmaktadır (Örnek madde: “Yaşamımın yönünü kendim belirlerim.”).
2. Gerçekçi Olmayan İyimserlik Faktörü (4 madde): Bu faktör, toplam varyansın %32’sini açıklamaktadır. Bu maddeler, bireyin gelecekteki kişisel başarısına ve iyi bir hayata sahip olacağına dair güçlü, gerçekçi olmayan olumlu beklentilerini yansıtmaktadır (Örnek madde: “Hayatımın çok güzel olacağına eminim.”).

Bu iki faktör, toplam varyansın önemli bir bölümünü (%69) açıklamaktadır ve bu da ölçeğin yapısal olarak güçlü olduğunu göstermektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir çalışmada geliştirilmiştir.)

Format: 5’li Likert tipi derecelendirme.

Derecelendirme Şeması: (1 = Beni hiç yansıtmıyor, 5 = Tamamen beni yansıtıyor).

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri (Özgün araştırmanın bağlamına göre varsayılmıştır).

Yaş Grubu: Genç Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Özgün çalışma, psikoloji alanındaki bilişsel eğilimleri incelemeyi amaçlayan akademik bir araştırmanın parçasıdır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Ölçek, Bilişsel Eğilim, Özsaygı Koruma, Mazeret Bulma, Psikometri, İç Tutarlılık, Kontrol Odağı

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Pınar Elmas

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Adnan Menderes Üniversitesi (Özgün çalışmanın kurum bilgisine göre varsayılmıştır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Ücreti: Kullanım şartları için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Test Yılı: 2015 (Ölçeğin yayımlandığı yıl).

Kaynaklar

Elmas, P. ve Akfırat, S. (2015). Mazeret Bulma Eğilimi İle Özsaygı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Mazeret Bulma Eğilimi Başarısızlık Durumunda Özsaygıyı Korur Mu? Başlangıçtaki Özsaygı Düzeyinin Rolü. Psikoloji Çalışmaları Dergisi, 34(2), 17-34.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:
gercekci-olmayan-iyimserlik-ve-cevre-uzerinde-kontrol-algisi-olcegi-toad.pdf

Gerçekçi Olmayan İyimserlik ve Çevre Üzerinde Kontrol Algısı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

1. Gelecekle ilgili yaptığım planların gerçekleşeceğine eminim. (ÇÜAK)
2. Kendi yaşamımı kendi istediğim biçimde düzenleyebilirim. (ÇÜAK)
3. Kendi değerlerime uygun istediğim gibi bir yaşam kurabilirim. (ÇÜAK)
4. Yaşamımın yönünü kendim belirlerim. (ÇÜAK)
5. Hayatımın ipleri benim elimde. (ÇÜAK)
6. Hedeflerime ulaşacağıma inanıyorum. (GOİ)
7. Hayatımın çok güzel olacağına eminim. (GOİ)
8. İleride yaptığım işte başarılı olacağım. (GOİ)
9. İyi bir kariyerim olacağını biliyorum. (GOİ)