Duwas İşkoliklik Ölçeği

Özet

İşkoliklik kavramını ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan Duwas İşkoliklik Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması (DUWASTR), Tayfun Doğan ve F. D. Tel tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek, işkolikliğin iki temel bileşenini, yani Aşırı Çalışma ve Kompulsif Çalışma alt boyutlarını ölçmektedir. 14 maddeden oluşan ve 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılan bu uyarlama çalışmasında, ölçeğin Türkçe formunun psikometrik özellikleri, özellikle geçerlik ve güvenirlik değerleri incelenmiş ve Türk kültürü bağlamında kullanıma uygun olduğu gösterilmiştir.

Anahtar Kelimeler

İşkoliklik, Aşırı Çalışma, Kompulsif Çalışma, DUWASTR, Ölçek Uyarlaması, Psikometri, Örgütsel Psikoloji.

Yazarlar

Tayfun Doğan, F. D. Tel.

Amaç

Duwas İşkoliklik Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin işkolik davranışlarını ve bu davranışların altında yatan kompulsif güdüleri bilimsel olarak ölçmektir. Ölçeğin Türkçe Formunun (DUWASTR) uyarlama çalışmasının temel amacı ise, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk örnekleminde test etmek, yapısal geçerliğini incelemek ve güvenirliğini sağlamaktır.

Bu uyarlama, çalışanların işe yönelik sağlıksız tutumlarının belirlenmesi ve işkolikliğin potansiyel olumsuz sonuçlarının araştırılması için güvenilir bir araç sunmayı hedeflemektedir. Araştırma sonuçları, DUWASTR formunun Türkçe konuşan popülasyonlarda işkolikliği etkin bir şekilde ölçebileceğini desteklemektedir.

Yapı

Duwas İşkoliklik Ölçeği, işkolikliği iki temel faktör altında inceleyen 14 maddelik bir yapıdır. Bu iki faktör, işkolikliğin hem davranışsal hem de bilişsel/motivasyonel yönlerini temsil eder:

• Aşırı Çalışma (8 Madde): Bireyin kendini sürekli olarak işe adaması, uzun saatler çalışması ve kendini telaş içinde hissetmesi gibi davranışsal bileşenleri ölçer.
• Kompulsif Çalışma (6 Madde): Bireyin içsel bir baskı veya zorunluluk hissiyle çalışmaya itilmesi gibi bilişsel ve motivasyonel bileşenleri ölçer.

Bu iki faktör, işkolikliğin yalnızca çok çalışmak değil, aynı zamanda bu çalışmayı kontrol edememe veya içsel bir baskı sonucu gerçekleştirme durumunu yansıttığını göstermektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerlik çalışmaları, madde toplam korelasyonları ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları üzerinden değerlendirilmiştir.

• Madde Toplam Korelasyonları:
  • “Aşırı Çalışma” alt boyutu için madde toplam korelasyonları .39 ile .51 arasında değişen değerlerde bulunmuştur.
  • “Kompulsif Çalışma” alt boyutu için ise .30 ile .57 arasında değişen değerler bulunmuştur. Bu değerler, maddelerin ilgili alt boyutu temsil etme gücünün yeterli olduğunu göstermektedir.
• Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) Sonuçları:

  Uyarlama çalışmasında, tek faktörlü model ve iki faktörlü model karşılaştırılmıştır. İki faktörlü modelin uyum iyiliği indeksleri, tek faktörlü modele kıyasla daha iyi uyum gösterdiğini ortaya koymuştur.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach alfa) kullanılarak incelenmiştir. Elde edilen değerler, ölçeğin tutarlı ölçümler yapabildiğini göstermektedir.

• Ölçeğin Bütünü İçin İç Tutarlık: Ölçeğin tamamı için Cronbach alfa katsayısı .85 olarak bulunmuştur.
• Alt Boyutlar İçin İç Tutarlık:
  • “Aşırı Çalışma” alt boyutu için iç tutarlık katsayısı .76 olarak bulunmuştur.
  • “Kompulsif Çalışma” alt boyutu için iç tutarlık katsayısı .74 olarak bulunmuştur.

Bu katsayılar, psikometrik standartlara göre kabul edilebilir düzeyde olup, ölçeğin alt boyutlarının da yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini değerlendirmek amacıyla uygulanan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, ölçeğin teorik olarak beklenen iki faktörlü yapısını desteklemektedir.

Tek faktörlü model için elde edilen uyum iyiliği indeksleri: [χ²=294.65, sd= 73, χ²/sd= 4.04, AGFI=0.86, CFI= 0.90, IFI= 0.88, GFI= 0.90, RMSEA=0.090].

İki faktörlü model için elde edilen uyum iyiliği indeksleri: [χ²= 227.54, sd= 66, χ²/sd= 3.44, AGFI=0.87, CFI= 0.91, IFI= 0.91, GFI= 0.92, RMSEA= 0.080].

DFA sonuçları, özellikle χ²/sd oranının düşüklüğü ve CFI, GFI, IFI değerlerinin .90 civarında olması ile RMSEA değerinin .080 olması, iki faktörlü modelin veri ile daha iyi uyum sağladığını ve ölçeğin orijinal yapısının Türkçe formda korunduğunu kanıtlamaktadır.

Araç

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: 14 maddelik, iki alt boyutlu öz bildirim ölçeği.

Derecelendirme: 5’li Likert tipi (1-Hiç uygun değil, 5-Tamamen uygun).

Mevcut Dil: Türkçe (DUWASTR).

Popülasyon Grubu: Çalışan yetişkinler (Çalışma, genel olarak çalışan popülasyon üzerinde yapılmıştır).

Yaş Grubu: Belirtilmemiştir (Yetişkin popülasyon olduğu varsayılmaktadır).

Popülasyon Detayları: Çalışma, Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi’nde yayınlanmıştır, bu da örneklemin büyük olasılıkla üniversite veya eğitim sektöründen çalışanları içerdiğini düşündürmektedir.

Test Metodolojisi: Psikometrik doğrulama çalışması (Geçerlik ve Güvenirlik Analizi).

Anahtar Kelimeler

Cronbach Alfa, Faktör Analizi, Uyum İndeksleri, Psikolojik Ölçek, İş Stresi, Çalışma Bağımlılığı.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Tayfun Doğan

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması (DUWASTR), 2011 yılında yayınlanmıştır. Kullanım izinleri ve ticari ücretlendirme hakkında kesin bilgi için sorumlu yazar Tayfun Doğan ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki adresten indirilebilir: duwas-iskoliklik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Doğan, T. ve Tel, F. D. (2011). Duwas İşkoliklik Ölçeği Türkçe Formunun (DUWASTR) Geçerlik ve Güvenirliğinin İncelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(1), 61-69.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: efdergi.ibu.edu.tr

Duwas İşkoliklik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

Ölçek 2 alt boyutta toplam 14 maddeden oluşmaktadır:

• Aşırı Çalışma (8 Madde): Telaş içinde ve zamana karşı yarışan biri olarak görünürüm.
• Kompulsif Çalışma (6 Madde): Genellikle içimde beni çok çalışmaya iten bir şeyler olduğunu hissediyorum.