İlköğretim Öğrencilerine Yönelik Öz-Değerlendirme Tutum Ölçeği

Özet

İlköğretim Öğrencilerine Yönelik Öz-Değerlendirme Tutum Ölçeği, ilköğretim düzeyindeki öğrencilerin öz-değerlendirme süreçlerine yönelik sahip oldukları tutumları ölçmek amacıyla geliştirilmiş tek boyutlu bir araçtır. Ölçek, 2011 yılında İrfan Yurdabakan ve Ayşen Uzun tarafından geliştirilmiş olup, psikometrik özelliklerinin (geçerlik ve güvenirlik) incelenmesi sonucunda yüksek düzeyde tutarlılık ve yapısal uygunluk sergilemiştir. Ölçek, öğrencilerin öğrenme süreçlerindeki bilişsel ve duyuşsal farkındalıklarını yansıtan maddelerden oluşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öz-Değerlendirme, Tutum Ölçeği, İlköğretim, Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi, Duyuşsal Özellikler.

Yazarlar

İrfan Yurdabakan, Ayşen Uzun.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ilköğretim kademesindeki öğrencilerin akademik veya kişisel gelişim süreçlerinde uyguladıkları öz-değerlendirme pratiklerine yönelik algılarını, inançlarını ve duygusal yaklaşımlarını ölçen psikometrik açıdan sağlam bir araç sunmaktır. Bu çalışma, öğrencilerin öz-değerlendirmeye ne ölçüde olumlu yaklaştıklarını belirleyerek eğitimcilerin bu alandaki müdahalelerini yönlendirmeyi hedeflemiştir.

Yapı/Ölçülen Yapı

Ölçek, öğrencilerin öz-değerlendirmeye yönelik duyuşsal özelliklerini (tutum, ilgi, görüş) ölçmeyi amaçlamaktadır. Duyuşsal özelliklerin kapsamını belirlemenin bilişsel özellikler kadar kolay olmaması nedeniyle, ölçeğin yapı geçerliği, maddelerin tek bir yapıyı tanımlayıp tanımlamadığını keşfetmek üzere açımlayıcı faktör analizi ile test edilmiştir. Çalışmanın bulguları, ölçeğin tek bir genel öz-değerlendirme tutumu yapısını ölçtüğünü göstermektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerliği, hem kapsam geçerliği hem de yapı geçerlik kanıtları toplanarak incelenmiştir.

• Kapsam Geçerliği: Kapsam geçerliği, ölçme aracının kritik davranışları yeterli sayıda ve yeterlikte maddeyle ölçebilme yeteneği olarak tanımlanmıştır (Ebel, 1972; Turgut, 1995; Yurdabakan, 2008). Çalışmada, ölçme kapsamı ile yazılan maddeler arasındaki mantıksal ilişkinin irdelenmesi amacıyla iki uzman görüşüne başvurulmuş ve bu görüşler doğrultusunda ölçeğe son şekli verilmiştir.

• Yapı Geçerliği: Yapı geçerliğini sınamak için açımlayıcı faktör analizi kullanılmıştır. Verilerin faktör analizi için uygunluğunu test etmek amacıyla yapılan analizlerde Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) katsayısı 0,97 olarak bulunmuş, bu değer verilerin mükemmel düzeyde uygun olduğunu göstermiştir. Barlett testi (χ² = 15767,63; p < 0,01) ise anlamlı bulunmuştur.

Güvenirlik

Güvenirlik, bir ölçme aracının duyarlı, tutarlı ve rastgele hatalardan arınık ölçümler vermesi olarak tanımlanmıştır (Ebel, 1972; Turgut, 1995; Yurdabakan, 2008). Çalışmada, ölçeğin bir defa uygulanmasına dayalı iki temel yöntem kullanılmıştır: iç-tutarlılık (alpha) ve test-yarı yöntemleri.

• İç-Tutarlılık: İç-tutarlılık kestirme yöntemine göre hesaplanan Cronbach Alpha (α) güvenirlik katsayısı 0,94 olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçeğin maddeleri arasında yüksek düzeyde bir iç tutarlılık olduğunu göstermektedir.

• Test-Yarı Güvenirliği: Test-yarı yöntemine göre elde edilen Spearman-Brown korelasyon katsayısı 0,91 olarak hesaplanmıştır. Bu da ölçeğin yarılarının yüksek düzeyde tutarlı olduğunu kanıtlamaktadır.

• Madde Analizi: Ölçek maddelerinin düzeltilmiş madde-ölçek korelasyonları 0,51 ile 0,71 arasında değişmektedir, bu da her bir maddenin ölçülen genel yapıya önemli katkı sağladığını göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla açımlayıcı faktör analizi (Exploratory Factor Analysis – EFA) uygulanmıştır. Analiz, en çok olabilirlik (Maximum Likelihood) yöntemine göre gerçekleştirilmiştir. İlk analizde özdeğer (eigen value) 1 olarak kabul edilmiş ve faktör sayısı serbest bırakılmıştır. Bu analiz sonucunda özdeğeri 1 ve daha büyük olan sadece bir faktör tanımlanmıştır; bu nedenle döndürme (rotation) işlemine gerek duyulmamıştır.

İlk analizde, dört maddenin faktör yükünün 0,40’tan daha düşük olması ve bir maddenin birden fazla boyutta yük değerine sahip olması nedeniyle toplam beş madde ölçekten çıkarılmıştır. Tekrarlanan son analizde, 23 maddelik ölçeğin özdeğeri 11,32 olarak bulunmuştur. Ölçeğin açıkladığı toplam varyans oranı ise %49,14 olarak hesaplanmıştır. Kalan maddelerin faktör yükleri 0,51 ile 0,75 arasında değişmektedir, bu da maddelerin ölçek yapısını güçlü bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Araç Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Tutum Ölçeği)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: İlköğretim Öğrencileri

Yaş Grubu: İlköğretim çağındaki öğrenciler (Örneklem detayları kaynakta mevcuttur).

Popülasyon Detayları: Ölçek, ilköğretim düzeyindeki öğrencilerin öz-değerlendirme tutumlarını ölçmek üzere tasarlanmıştır.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmıştır:

• tümüyle katılıyorum (5)
• katılıyorum (4)
• kararsızım (3)
• katılmıyorum (2)
• kesinlikle katılmıyorum (1)

Anahtar Kelimeler

Ölçek Geliştirme, Psikometri, Cronbach Alpha, Spearman-Brown, KMO, Yapı Geçerliği, Kapsam Geçerliği.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: İrfan Yurdabakan

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Dokuz Eylül Üniversitesi, Buca Eğitim Fakültesi (Tahmini).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2011 (Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışmasının yayınlandığı yıl).

İzinler ve Ücret: Ticari kullanım ve izinler için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylı sonuçları aşağıdaki bağlantıda bulunabilir: acikerisim.deu.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: ilogretim-ogrencilerine-yonelik-oz-degerlendirme-tutum-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Yurdabakan, İ. ve Uzun, A. (2011). İlköğretim Öğrencilerine Yönelik Öz-Değerlendirme Tutum Ölçeği geçerlik ve güvenirliği. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 30, 145-155.

• Ebel, R. L. (1972). Essentials of educational measurement. Prentice Hall.

• Turgut, M. F. (1995). Eğitimde ölçme ve değerlendirme metodları. Ankara: Saypa Yayınları.

• Tatlıdil, H. (2002). Uygulamalı çok değişkenli istatistiksel analiz. Ankara: Akademi Yayınevi.

• Yurdabakan, İ. (2008). Ölçme araçlarının geliştirilmesinde geçerlik ve güvenirlik. (Yayınlanmamış çalışma).

[quads id=5]

İlköğretim Öğrencilerine Yönelik Öz-Değerlendirme Tutum Ölçeği Maddeleri

Ölçek toplam 23 maddeden oluşmaktadır. Ölçekten örnek maddeler aşağıdadır:

• Çalışmalarımı hazırlarken kullandığım düşünme süreçlerini fark etmemi sağlar.

• Arkadaşlarımın farklı düşüncelerini değerlendirmem konusunda yardımcı olur.