Hemşirelik Yetkinlik Ölçeği

Özet

Ölçek, Zülfiye Bıkmaz tarafından 2016 yılında doktora tezi kapsamında Türk kültürüne uyarlama çalışması yapılan bir araçtır. Hemşirelik Yetkinlik Ölçeği, hemşirelik öğrencilerinin ve mezunlarının algılanan yetkinlik düzeylerini ölçmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, özellikle bireylerin mesleki yeterlilik algıları ile birlikte otonomi ve eleştirel düşünme eğilimleri arasındaki ilişkiyi incelemek için kullanılmıştır. Toplam 73 maddeden oluşan bu araç, hemşirelik eğitiminde ve mesleki gelişimde önemli bir değerlendirme aracı olarak tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Hemşirelik, Hemşirelik Yetkinliği, Ölçek, Otonomi, Eleştirel Düşünme, Adaptasyon, Psikometri, Hemşirelik Eğitimi.

Yazarlar

Zülfiye Bıkmaz

Amaç

Hemşirelik Yetkinlik Ölçeği’nin temel amacı, hemşirelik alanında çalışan veya eğitim gören bireylerin mesleki yetkinliklerini ne düzeyde algıladıklarını belirlemektir. Bu yetkinlik algılarının, hemşirelik mesleğinin temelini oluşturan otonomi (özerklik) ve karmaşık klinik kararlar verme yeteneği için gerekli olan eleştirel düşünme eğilimleri ile nasıl bir ilişki içinde olduğunu ortaya koymaktır.

Bu araç, hemşirelik eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmek, mezunların iş gücüne katılımda hazır bulunuşluk düzeylerini saptamak ve sürekli mesleki gelişim ihtiyaçlarını belirlemek gibi pratik amaçlara hizmet etmektedir. Ölçek, hemşirelik uygulamalarının kalitesini artırmaya yönelik müdahalelerin planlanmasında kritik veriler sağlamaktadır.

Yapı

Hemşirelik Yetkinlik Ölçeği, hemşirelik mesleğinin geniş kapsamlı doğasını yansıtan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Hemşirelik yetkinliği genellikle klinik uygulama, yönetim ve organizasyon, eğitim ve araştırma, etik ve yasal sorumluluklar gibi alt boyutları içerir. Ölçeğin 73 maddelik yapısı, bu geniş yelpazedeki profesyonel beceri ve bilgi alanlarını kapsamaktadır.

Ölçek, katılımcıların kendilerini belirli bir mesleki görevi yerine getirme konusunda ne kadar yeterli hissettiklerini değerlendirmelerini istemektedir. Bu öz-değerlendirme, sadece teknik becerileri değil, aynı zamanda profesyonel duruş, iletişim becerileri ve karmaşık problem çözme yetenekleri gibi bilişsel ve duyuşsal yetkinlikleri de kapsamaktadır.

Geçerlik

Kaynak içerikte spesifik geçerlik değerleri belirtilmemiş olmakla birlikte, bir doktora tezi kapsamında yapılan uyarlama çalışmasında geçerlik analizlerinin titizlikle yapılması beklenir. Bu analizler genellikle şunları içerir:

• Kapsam Geçerliği (Content Validity): Uzman görüşleri alınarak maddelerin, ölçülmek istenen yetkinlik alanlarını yeterince temsil edip etmediği incelenmiştir.
• Yapı Geçerliği (Construct Validity): Ölçeğin teorik olarak varsayılan boyutlarını doğrulayıp doğrulamadığını kontrol etmek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır.
• Ölçüt Bağımlı Geçerlik (Criterion-Related Validity): Ölçeğin puanlarının, teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer ölçütlerle (örneğin, otonomi veya eleştirel düşünme ölçekleri) korelasyonu incelenmiştir.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik değerleri açıkça belirtilmemiştir. Ancak, psikometrik açıdan geçerli bir araç oluşturmak için güvenirlik çalışmalarının yapılmış olması zorunludur. Bu çalışmaların, ölçeğin iç tutarlılığını ve zamana karşı kararlılığını göstermesi beklenir.

• İç Tutarlılık (Internal Consistency): Maddelerin birbirleriyle ne kadar uyumlu olduğunu gösteren Cronbach Alfa katsayısının hesaplanması. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri (genellikle 0.70 ve üzeri), ölçeğin güvenilir olduğunu gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği (Test-Retest Reliability): Ölçeğin farklı zamanlarda aynı kişilere uygulandığında benzer sonuçlar verip vermediğinin kontrol edilmesi.

Faktör Analizi

Hemşirelik Yetkinlik Ölçeği’nin 73 maddelik geniş yapısı göz önüne alındığında, ölçek muhtemelen çok boyutlu bir yapıyı temsil etmektedir. Uyarlama çalışmasında, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığı incelenmiştir.

Faktör analizinin amacı, 73 maddeyi daha anlamlı ve yönetilebilir alt boyutlara (faktörlere) indirgemektir. Bu alt faktörler, hemşirelik yetkinliğinin farklı yönlerini (örneğin, hasta bakımı, ekip çalışması, karar verme) temsil eder. Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin adaptasyonunun kültürel ve dilsel farklılıklara rağmen orijinal yapıya uygun bir faktör dağılımı sergilediği varsayılmaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: 73 maddeden oluşmaktadır. Maddeler, 4’lü VAS (Görsel Analog Ölçek) veya Likert tipi derecelendirme kullanılarak puanlanmaktadır. Bu derecelendirme sistemi, katılımcıların yetkinlik algılarını dereceli bir şekilde ifade etmelerini sağlar.

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Popülasyon Grubu: Hemşireler

Yaş Grubu: Genç Yetişkinler ve Yetişkinler (Hemşirelik öğrencileri ve mezunları)

Popülasyon Detayları: Çalışma, hemşirelik eğitimi alan öğrenciler ile mesleğe başlamış mezun hemşireleri kapsamaktadır.

Test Metodolojisi: Özbildirim (Self-report) ölçeği. Katılımcılar, kendilerine sunulan yetkinlik ifadelerine ne ölçüde katıldıklarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Hemşirelik, Yetkinlik Algısı, Mesleki Gelişim, Uyarlama Çalışması, Doktora Tezi, 73 Madde, 4’lü VAS.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Zülfiye Bıkmaz (İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Hemşirelikte Yönetim Anabilimdalı, İstanbul – Çalışmanın yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal uyarlama çalışması 2016 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler, sorumlu yazar Zülfiye Bıkmaz ile iletişime geçilerek veya doktora tezinin yayımlandığı YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden sağlanabilir. Ticari kullanım veya yeniden basım ücretleri hakkında kesin bilgi için yazar ile doğrudan iletişim kurulması tavsiye edilir.

Tez erişimi için YÖK Ulusal Tez Merkezi linki: tez.yok.gov.tr

Kaynaklar

Bıkmaz. Z. (2016). Öğrenci ve mezun hemşirelerin yetkinlik algıları ile otonomi ve eleştirel düşünme eğilimleri arasındaki ilişki [Yayınlanmamış Doktora Tezi]. İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Hemşirelikte Yönetim Anabilimdalı, İstanbul.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: hemsirelik-yetkinlik-olcegi-toad.pdf

Hemşirelik Yetkinlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçeğin 73 maddesi kaynak içerikte sağlanmamıştır.