Epworth Uykululuk Skalası

Özet

Epworth Uykululuk Skalası (EUS), ilk olarak 1991 yılında Dr. Murray Johns tarafından geliştirilmiş olan, bireylerin günlük yaşam aktiviteleri sırasında deneyimledikleri aşırı gündüz uykululuğu (AGU) düzeyini öznel olarak değerlendirmek için kullanılan standart bir psikometrik araçtır. Ölçek, özellikle obstrüktif uyku apnesi gibi uyku bozukluklarının taranması ve klinik ciddiyetinin izlenmesi amacıyla yaygın olarak kullanılmaktadır.

EUS’nin Türkçe uyarlaması, 2008 yılında Bilgay İzci ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilmiş ve ölçeğin Türk popülasyonunda güvenilir ve geçerli olduğunu kanıtlayan bilimsel çalışmalar yayınlanmıştır. Ölçek, sekiz farklı durumda uyuklama olasılığını 0 ile 3 arasında puanlayarak toplam 0-24 arasında bir skor üretir.

Anahtar Kelimeler

Epworth Uykululuk Skalası, gündüz uykululuğu, uyku bozuklukları, uyku apnesi, öznel değerlendirme, psikometri, uyarlama, Bilgay İzci, Murray Johns.

Yazarlar

Murray W. Johns (Orijinal Geliştirici), Bilgay İzci, Serap Ardıç, Haluk Fırat, Ali Şahin, Mustafa Altınors, İrfan Karacan (Türkçe Uyarlama).

Amaç

EUS’nin temel amacı, bireylerin çeşitli sedanter durumlarda ne kadar kolay uykuya daldıklarını veya uyukladıklarını ölçerek, yaşadıkları genel aşırı gündüz uykululuğu seviyesini objektif bir şekilde kantitatif olarak belirlemektir. Bu öznel değerlendirme, klinik tanı süreçlerinde önemli bir başlangıç noktası sağlar.

Ölçek, hastaların kendi uykululuk algılarını standartlaştırılmış bir formatta ifade etmelerine olanak tanır. Özellikle uyku tıbbı alanında, uyku hijyeni veya medikal tedavilerin etkinliğini değerlendirmek ve kronik uyku yetersizliğinin günlük yaşam kalitesi üzerindeki etkisini izlemek için kritik öneme sahiptir.

Yapı

Epworth Uykululuk Skalası, Gündüz Uykululuğu (Daytime Sleepiness) adı verilen tek bir psikolojik yapıyı ölçmek üzere tasarlanmıştır. Bu yapı, kişinin normalde uyanık kalması gereken zaman dilimlerinde uyanıklığını sürdürme yeteneğindeki bozulmayı ifade eder. Ölçek, uykululuğu bir süreklilik üzerinde değerlendirir.

Ölçeğin maddeleri, bireyin pasif veya az aktif olduğu (örneğin, televizyon izlemek, arabada yolcu olmak) sekiz farklı durumu kapsar. Bu maddeler, kişinin uykuya dalma eğilimini değil, o durumda “uyuklama olasılığını” sorgulayarak, uykululuğun genel ağırlığını tek bir boyutta yakalamayı amaçlar.

Geçerlik

Türkçe versiyonun geçerlik çalışmaları (İzci vd., 2008), ölçeğin klinik olarak ilgili olduğu bilinen uyku bozukluklarını (özellikle obstrüktif uyku apnesi) sağlıklı bireylerden ayırt etme yeteneğine sahip olduğunu göstermiştir. Bu durum, ölçüt bağımlı geçerliği desteklemektedir.

Orijinal ve uyarlama çalışmalarında, EUS skorları genellikle objektif uyku değerlendirme testleri, özellikle Çoklu Uyku Gecikme Testi (MSLT) sonuçları ile karşılaştırılmıştır. Korelasyon analizleri, EUS’nin öznel uykululuk ile objektif olarak ölçülen uykuya dalma eğilimi arasında anlamlı bir ilişki kurduğunu doğrulamıştır.

Güvenirlik

İzci ve arkadaşlarının 2008 tarihli çalışması, EUS’nin Türkçe formunun yüksek iç tutarlılık sergilediğini belirtmektedir (Cronbach Alfa katsayısı genellikle 0.80’in üzerindedir). Bu, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı temel yapıyı ölçtüğünü gösterir.

Ek olarak, EUS’nin test-tekrar test güvenirliği, kısa zaman aralıklarında (uyku durumunda önemli bir değişiklik olmaması koşuluyla) uygulandığında kararlı ve tutarlı sonuçlar verdiğini göstermiştir. Bu kararlılık, ölçeğin klinik takip ve araştırma amaçları için güvenilir bir araç olduğunu teyit eder.

Faktör Analizi

Epworth Uykululuk Skalası, yapısal olarak unidimensional (tek boyutlu) bir araç olarak kabul edilir. Yapılan faktör analizleri, sekiz maddenin tamamının genel gündüz uykululuğu kavramını temsil eden tek bir baskın faktöre yüklendiğini ortaya koymuştur. Bu tek faktörlü yapı, ölçeğin toplam skorunun doğrudan yorumlanabilirliğini ve klinik kullanımdaki basitliğini destekler.

Türkçe uyarlama çalışması, faktör yapısının orijinal ölçekle tutarlı olduğunu ve Türk kültürüne özgü farklı bir boyut ortaya çıkmadığını varsayarak veya bu yapıyı doğrulayarak ilerlemiştir. Tek boyutluluk, ölçekten elde edilen 0-24 arasındaki toplam puanın, bireyin uykululuk şiddetinin doğrudan bir göstergesi olarak kabul edilmesini sağlar.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama

Format: Öznel öz bildirim ölçeği (Self-report questionnaire). Ölçek 8 maddeden oluşur ve yanıtlar 4’lü Likert Ölçeği kullanılarak derecelendirilir (0 = Hiçbir zaman uyuklamaz; 3 = Yüksek uyuklama olasılığı).

Language Available: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal), Almanca, Fransızca ve diğer birçok dil.

Population Group: Yetişkin klinik popülasyon (Uyku bozukluğu şüphesi olanlar) ve genel popülasyon.

Age Group: 16 yaş ve üzeri yetişkinler.

Population Details: Türkçe uyarlama çalışması, uyku kliniğine başvuran ve gündüz uykululuğu şikayeti olan hastalar ile sağlıklı kontrol grupları üzerinde yapılmıştır.

Test Methodology: Katılımcılardan, son zamanlarda sekiz farklı durumun her birinde uyuklama olasılıklarını değerlendirmeleri istenir. Puanlar toplanarak 0-24 arasında bir toplam skor elde edilir. 10 veya üzeri puanlar genellikle klinik olarak anlamlı aşırı gündüz uykululuğunu işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Murray Johns, Bilgay İzci, aşırı gündüz uykululuğu, uyku apnesi, psikometrik özellikler, öz bildirim, uyku sağlığı, uyku tıbbı.

Yazar Detayları

Author ORCID Identifier: Mevcut Değil.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Bilgay İzci (2008 çalışmasının sorumlu yazarı).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Orijinal ölçek 1991 yılında Murray Johns tarafından yayımlanmıştır. Türkçe uyarlama çalışması ve geçerlik/güvenirlik raporu 2008 yılına aittir. Ölçeğin akademik ve klinik amaçlı kullanımı genellikle yaygındır, ancak büyük ölçekli ticari kullanımlar için orijinal geliştiriciden izin alınması önerilir.

Kaynaklar

Izci, B., Ardic, S., Firat, H., Sahin, A., Altinors, M., & Karacan, I. (2008). Reliability and validity studies of the Turkish version of the Epworth Sleepiness Scale. Sleep and Breathing, 12 (2), 161-168. DOI: 10.1007/s11325-007-0145-7

Johns, M. W. (1991). A new method for measuring daytime sleepiness: the Epworth sleepiness scale. Sleep, 14(6), 540-545.

Türkçe uyarlama materyaline ait orijinal DOCX dosyası buradan indirilebilir: the-epworth-sleepiness-scale-toad.docx

Epworth Uykululuk Skalası Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynak içerikte ölçek maddeleri sunulmamıştır. Bu bölüm, yalnızca kaynakta belirtilen maddelerin eklenmesi amacıyla tutulmuştur.