Çokboyutlu İlişki Ölçeği

Özet

Çokboyutlu İlişki Ölçeği (ÇBİÖ), bireylerin kişilerarası ilişkilere yönelik tutumlarını, duygularını ve davranışlarını sekiz farklı alt boyutta değerlendirmeyi amaçlayan bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, orijinal bir yapının Türkçe’ye uyarlanması çalışması sonucunda geliştirilmiştir. ÇBİÖ, ilişkiye odaklanma düzeyinden ilişki doyumu, kaygı ve kontrol mekanizmalarına kadar geniş bir yelpazede ilişki dinamiklerini ölçmektedir. Ölçek, 60 maddeden oluşmakta ve 5’li Likert ölçeği formatında derecelendirilmektedir. Ölçeğin psikometrik özellikleri, Türk örnekleminde yapılan kapsamlı geçerlilik ve güvenilirlik çalışmalarıyla desteklenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Çokboyutlu İlişki Ölçeği, ÇBİÖ, İlişki Doyumu, İlişki Kontrolü, Geçerlilik, Güvenilirlik, Psikometrik Uyarlama

Yazarlar

Ayda Büyükşahin

Amaç

Çokboyutlu İlişki Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin romantik ve yakın ilişkilerdeki deneyimlerini, beklentilerini ve davranışsal eğilimlerini kapsamlı ve çok boyutlu bir şekilde ölçmektir. Ölçek, özellikle bireyin ilişkiye verdiği önemi, ilişkiden aldığı hazzı ve ilişkideki kaygı/güvensizlik düzeylerini belirlemeye odaklanmıştır.

Bu araç, klinik psikoloji ve danışmanlık alanlarında, bireylerin ilişki sorunlarının altında yatan dinamikleri anlamak ve uygun müdahale stratejileri geliştirmek için değerli bir teşhis ve değerlendirme potansiyeli sunmaktadır. Ölçeğin uyarlama çalışması, Türk kültürüne özgü ilişki algılarını da dikkate alarak, orijinal yapının geçerliliğini koruduğunu göstermiştir.

Yapı

Çokboyutlu İlişki Ölçeği (ÇBİÖ), sekiz farklı alt boyuttan oluşan karmaşık bir psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu boyutlar, ilişki kurma ve sürdürme sürecindeki bilişsel, duygusal ve kontrol odaklı süreçleri temsil eder. Ölçek, toplam 60 madde aracılığıyla bu sekiz boyutu ayrı ayrı değerlendirir, böylece genel bir ilişki kalitesi skorundan ziyade, bireyin ilişki dinamiklerinin hangi yönlerinde güçlü veya zayıf olduğunu ortaya koyar.

Ölçülen temel yapılar arasında hem ilişkiye yönelik yüksek düzeyde bağlılık ve odaklanma gibi pozitif yönler hem de ilişki korkusu/kaygısı gibi olumsuz duygusal durumlar bulunmaktadır. Ayrıca, bireyin ilişkideki kontrol mekanizmalarını (İçsel ve Dışsal Kontrol) ve sosyal izlenimi yönetme becerisini de ele alarak ilişki yeterliliği kavramına multidisipliner bir bakış açısı getirir.

Geçerlilik

ÇBİÖ’nün geçerlilik çalışmasında, yapı geçerliliğini desteklemek amacıyla İlişki Doyumu Ölçeği (İDÖ) gibi benzer yapılarla korelasyon analizleri yapılmıştır. ÇBİÖ ile İDÖ arasındaki korelasyon katsayıları, ilişkisel yapıların beklendiği gibi birbiriyle ilişkili olduğunu göstererek, -.41 ile .69 arasında değişmiştir. Bu aralık, ölçeğin yakın ilişkili ancak farklı yapıları ölçtüğüne dair kanıt sunar.

Faktör yapısı, ölçeğin teorik olarak öngörülen sekiz alt boyutu desteklediğini göstermiştir. Ek olarak, alt ölçeklerin cinsiyetler açısından karşılaştırılması sonucunda, kadınlar ve erkekler arasında sadece “Dışsal İlişki Kontrolü” alt ölçeğinde anlamlı bir farklılık bulunmuştur. Bu bulgu, bireylerin dışsal faktörler aracılığıyla ilişkilerini kontrol etme eğilimlerinin cinsiyete göre değişebileceğini işaret etmektedir.

Güvenilirlik

Çokboyutlu İlişki Ölçeği’nin güvenilirlik analizleri, ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa ve zamana karşı kararlılığa sahip olduğunu göstermiştir. Ölçeğin genel iç tutarlılık Cronbach Alpha katsayısı .81 olarak belirlenmiştir, bu değer ölçeğin güvenilirliğini kanıtlar. Test-tekrar test güvenilirliği katsayısı ise .80 değerindedir, bu da ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verdiğini gösterir.

Alt ölçek düzeyinde yapılan güvenilirlik incelemeleri daha ayrıntılı sonuçlar sunmaktadır:

• Alt ölçeklerin Cronbach Alpha iç tutarlılık katsayıları .73 ile .91 arasında değişmektedir.

• İki yarım güvenilirlik katsayıları .72 ile .90 arasında değişmektedir.

• Test tekrar test güvenilirlik katsayıları .63 ile .86 arasında değişmektedir.

Bu değerler, ÇBİÖ’nün hem genel hem de alt boyutlar bazında psikometrik açıdan sağlam ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Çokboyutlu İlişki Ölçeği, sekiz temel faktör veya alt boyut etrafında yapılandırılmıştır. Bu faktör yapısı, ölçeğin çok boyutlu doğasını yansıtır ve ilişki dinamiklerinin farklı yönlerini bağımsız olarak ölçme yeteneğini sağlar.

Ölçeğin faktör yapısını oluşturan 8 alt boyut ve bunlara ait madde sayıları şunlardır:

1. İlişkiye Yüksek Düzeyde Odaklanma (12 madde)

2. İlişki Doyumu (9 madde)

3. İlişki Korkusu / Kaygısı (10 madde)

4. İlişki İzlenimi Ayarlama (5 madde)

5. İlişkide Kendine Güven (5 madde)

6. Dışsal İlişki Kontrolü (4 madde)

7. İlişki Girişkenliği (4 madde)

8. İçsel İlişki Kontrolü (4 madde)

Ölçek

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: 60 maddeden oluşan, 8 alt boyutlu öz bildirim ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler (Genel ve Klinik Popülasyon)

Yaş Grubu: Ergenlik sonrası ve Yetişkinlik dönemi

Popülasyon Detayları: Geçerlilik ve güvenilirlik çalışması Türkiye’deki üniversite öğrencileri ve genel yetişkin popülasyonu üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: 5’li Likert derecelendirme (1=Benim için hiç uygun değil – 5=Benim için çok uygun). Yüksek puanlar, ilgili alt boyuttaki özelliğin yüksek düzeyde varlığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kişilerarası İlişkiler, İlişki Kaygısı, İlişki Kontrolü, Özgüven, Psikometrik Özellikler, İç Tutarlılık, Korelasyon, Cronbach Alpha

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değil.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Ankara Üniversitesi, İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi (Tahmini Bağlılık)

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal uyarlama çalışması 2005 yılında yayımlanmıştır. Kullanım izinleri ve ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Ayda Büyükşahin ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Orijinal makale ve ölçek detaylarına erişim için ilgili derginin web sitesi ziyaret edilebilir: turkpsikiyatri.com.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: cokboyutlu-iliski-olcegi-toad.pdf

Referanslar

• Büyükşahin, A. (2005). Çokboyutlu İlişki Ölçeği: Geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi, 16(2), 97-105.

Çokboyutlu İlişki Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• 8 alt boyut ve 60 madde

• İlişkiye Yüksek Düzeyde Odaklanma (12 m)

• İlişki Doyumu (9 m)

• İlişki Korkusu /Kaygısı (10 m)

• İlişki İzlenimi Ayarlama (5 m)

• İlişkide Kendine Güven (5 m)

• Dışsal İlişki Kontrolü (4 m)

• İlişki Girişkenliği (4 m)

• İçsel İlişki Kontrolü (4 m)