Çocuklarda (8-11 Yaş) Algılanan Stres Ölçeği

Özet

Çocuklarda (8-11 Yaş) Algılanan Stres Ölçeği (ÇASÖ), 8 ila 11 yaş aralığındaki çocukların yaşadıkları stresi sübjektif olarak değerlendirmeyi amaçlayan bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, orijinal bir stres ölçüm aracının Türk kültürüne ve diline uygun hale getirilmesi amacıyla uyarlama çalışması olarak Oral ve Ersan (2017) tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek, çocukların günlük yaşamlarında karşılaştıkları durumları ne sıklıkla stresli olarak algıladıklarını dörtlü Likert ölçeği üzerinden değerlendirmelerine olanak tanır. Elde edilen veriler, çocuk ruh sağlığı ve gelişim alanlarında stres yönetimi programlarının geliştirilmesine temel oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çocuk Stresi, Algılanan Stres, Psikolojik Ölçme, Uyarlama, 8-11 Yaş, Stres Yönetimi, Psikometri

Yazarlar

Tuncay Oral, Cemile Ersan

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, 8 ila 11 yaş arasındaki okul çağındaki çocukların kendi yaşamlarında deneyimledikleri ve sübjektif olarak değerlendirdikleri stres düzeylerini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Ölçek, çocukların stres kaynaklarını ve bu kaynaklara verdikleri tepkileri belirleyerek, erken müdahale gerektiren durumları tespit etmeye yardımcı olmayı hedefler.

Uyarlama çalışması ise, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk popülasyonunda da korunduğunu kanıtlamak ve böylece Türkiye’deki araştırmacılara ve klinisyenlere kullanıma hazır, kültürel açıdan uygun bir araç sunmaktır.

Yapı

Çocuklarda Algılanan Stres Ölçeği, bireyin çevresel taleplerle başa çıkma yeteneği konusundaki değerlendirmesini yansıtan algılanan stres (Perceived Stress) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bilişsel değerlendirme süreçleri ile yakından ilişkilidir ve stresin objektif varlığından ziyade, bireyin olayları ne kadar kontrol edilebilir, öngörülebilir ve tehdit edici olarak algıladığına odaklanır.

Ölçek maddeleri genellikle çocukların okul, aile, arkadaşlık ilişkileri ve kişisel beklentiler gibi temel yaşam alanlarındaki zorluklarla ne kadar sık karşılaştıklarını ve bunlara karşı ne kadar çaresiz hissettiklerini sorgulamaktadır.

Geçerlik

Oral ve Ersan (2017) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliğini incelemek üzere genellikle doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. Uyarlama çalışmalarında, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde de tutarlı olup olmadığı incelenir.

ÇASÖ’nün geçerlik bulguları, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı algılanan stres yapısını başarılı bir şekilde ölçtüğünü göstermelidir. Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili psikolojik yapılarla (örneğin, kaygı veya depresyon) olan ilişkileri de ölçüt geçerliği kapsamında incelenmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, ölçüm sonuçlarının zamana ve farklı koşullara karşı tutarlılığını ifade eder. Uyarlama çalışmasında güvenirlik genellikle iç tutarlılık (Internal Consistency) katsayısı (Cronbach Alfa) ve test-tekrar test yöntemleri ile incelenmiştir.

Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçekteki maddelerin birbirleriyle tutarlı olduğunu ve tek bir yapıyı ölçtüğünü gösterir. Oral ve Ersan’ın çalışması, ÇASÖ’nün 8-11 yaş grubundaki Türk çocukları için yeterli düzeyde güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu doğrulamıştır.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasının bir parçası olarak, ölçeğin orijinal yapısının korunup korunmadığını test etmek amacıyla faktör analizi yapılmıştır. Bu analiz, ölçek maddelerinin hangi alt boyutlar altında toplandığını ve bu boyutların algılanan stres kavramını ne ölçüde temsil ettiğini ortaya koyar.

Genellikle, orijinal ölçek yapısının Türk kültüründeki çocukların stres algılarına uygunluğunu değerlendirmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) tercih edilir. Bu analizler, ölçeğin tek boyutlu mu yoksa çok boyutlu mu olduğunu netleştirir ve uyum indeksleri (CFI, TLI, RMSEA) aracılığıyla modelin veriyle ne kadar iyi uyum sağladığını gösterir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon) Ölçeği

Format: Dörtlü Likert Ölçeği. Cevap seçenekleri frekansa dayalıdır.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama çalışması), Orijinal dil (Belirtilmemiş ancak genellikle İngilizce veya ilgili Avrupa dili).

Popülasyon Grubu: Çocuklar (Öğrenciler)

Yaş Grubu: 8-11 Yaş Aralığı

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, Türkiye’deki çeşitli ilköğretim okullarında eğitim gören 8-11 yaş aralığındaki çocuklardan oluşan bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir. Örneklem büyüklüğü ve demografik dağılım, psikometrik analizler için yeterli düzeyde tutulmuştur.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği. Çocukların kendilerine ait stres algılarını rapor etmeleri istenir.

Derecelendirme Sistemi:

• 1 = Hiç
• 2 = Bazen
• 3 = Sık Sık
• 4 = Her Zaman

Anahtar Kelimeler

ÇASÖ, Okul Çağı Çocukları, Algılanan Stres, Psikolojik Test, Faktör Yapısı, Psikometri, Öz Bildirim

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected] (Tuncay Oral için)

İletişim Adresi: Pamukkale Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Denizli (Tahmini Kurumsal Bağlılık)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için genellikle yazar veya yayıncıdan izin alınması gerekmektedir. İletişim e-posta adresi üzerinden yazar Tuncay Oral ile iletişime geçilebilir.

Ücret: Akademik uyarlama çalışması olduğu için, ölçeğin kendisinin kullanımı genellikle ücretsizdir, ancak orijinal ölçeğin kullanım koşulları incelenmelidir.

Test Yılı: Türkçe uyarlama çalışmasının yayın yılı 2017‘dir.

Kaynaklar

1. Oral, T. ve Ersan, C. (2017). Çocuklarda (8-11 Yaş) Algılanan Stres Ölçeği’nin Türkçeye uyarlama çalışması. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 37 (1), 419-428.

Makalenin çevrimiçi bağlantısı: sefad.selcuk.edu.tr

Çocuklarda (8-11 Yaş) Algılanan Stres Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynakta ölçek maddeleri açıkça belirtilmemiştir. Maddelerin tam içeriği için yukarıda belirtilen referans makalenin incelenmesi gerekmektedir.

Derecelendirme seçenekleri aşağıdaki gibidir:

• 1 = Hiç
• 2 = Bazen
• 3 = Sık Sık
• 4 = Her Zaman