Chedoke-Mcmaster Engelli Çocuklara Yönelik Tutumlar Ölçeği (T-CATCH)

Özet

Chedoke-Mcmaster Engelli Çocuklara Yönelik Tutumlar Ölçeği (T-CATCH), orijinal İngilizce adıyla The Chedoke MC-Master Attitudes Towards Children with Handicaps (CATCH) anketinin Türkiye popülasyonuna uyarlanmış halidir. Bu ölçek, bireylerin engelli çocuklar ve onların yetenekleri, sosyal entegrasyonları ve bakımları hakkındaki algılarını ve tutumları ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin Türkiye uyarlaması, Özge Mine Yılmaz tarafından 2019 yılında yapılan bir yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiş olup, psikometrik özelliklerinin incelenmesiyle geçerlik ve güvenirlik standartları ortaya konmuştur.

T-CATCH, toplam 36 maddeden ve 3 temel faktörden oluşmaktadır. Ölçek, yanıtlayıcıların tutum düzeylerini belirlemek üzere 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanır. Bu uyarlama çalışması, alanda çalışan profesyonellerin, öğrencilerin ve ebeveynlerin engelli çocuklara yönelik tutumlarını objektif olarak değerlendirmelerine olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Chedoke-Mcmaster, T-CATCH, engelli çocuklar, tutumlar, uyarlama, psikometri, geçerlik, güvenirlik, faktör analizi.

Yazarlar

Özge Mine Yılmaz (Uyarlama Çalışması).

[quads id=5]

Amaç

Chedoke-Mcmaster Engelli Çocuklara Yönelik Tutumlar Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin engelli çocuklara karşı sergiledikleri duygusal, bilişsel ve davranışsal eğilimleri yani tutumları sistematik bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, özellikle eğitim, sağlık ve sosyal hizmetler alanlarında çalışan veya bu alanlarda öğrenim gören kişilerin tutumlarını belirlemek ve bu tutumların potansiyel olarak engelli çocuklarla etkileşimlerini nasıl etkilediğini anlamak için kritik bir araçtır.

Türkiye uyarlama çalışması, ölçeğin kültürel ve dilsel bağlama uygunluğunu sağlamayı hedeflemiş, böylece Türkiye’deki araştırmacıların engellilik alanındaki sosyal ve psikolojik araştırmalarda standart bir ölçüm aracı kullanabilmesine olanak tanımıştır. Bu tür çalışmalar, olumsuz tutumların tespiti ve bu tutumları iyileştirmeye yönelik eğitim programlarının geliştirilmesi açısından büyük önem taşımaktadır.

Yapı

T-CATCH, engelli çocuklara yönelik tutumları çok boyutlu olarak ele alan bir yapıyı ölçmektedir. Orijinal CATCH ölçeği genellikle tutumun üç temel bileşenini yansıtan faktörlere sahiptir: Bilişsel (inançlar), Duygusal (hissedilenler) ve Davranışsal (eylem eğilimleri). Türkiye uyarlaması da bu yapıyı koruyarak, bireylerin engelli çocukların yetenekleri, sosyal kabulü ve toplumdaki rolleri hakkındaki inançlarını sorgular.

Ölçeğin içerdiği maddeler, engelli çocukların normal aktivitelere katılımı, onlara karşı duyulan empati seviyesi ve engellilik durumunun bireyin hayatındaki etkileri gibi çeşitli konuları kapsamaktadır. Yapılan faktör analizi çalışmaları, bu tutum yapısının Türk kültürü içinde de geçerli ve tutarlı bir biçimde üç faktör altında toplandığını göstermiştir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkiye uyarlamasının geçerlik çalışmaları, Özge Mine Yılmaz tarafından gerçekleştirilmiştir. Yapı geçerliğini incelemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. AFA, verilerin faktör yapısını ortaya çıkarmak ve ölçeğin kuramsal yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek için kullanılan temel yöntemdir.

Faktör analizi öncesinde, verilerin analize uygunluğunu değerlendirmek üzere Kaiser-Mayer-Olkin (KMO) analizi ve Bartlett Küresellik Testi incelenmiştir. KMO analiz sonucunun 0.5’ten büyük çıkması, verilerin faktör analizi için uygun olduğunu göstermiştir. Ayrıca, Bartlett Küresellik Testi hesaplanmış ve sonucun p < 0.001 düzeyinde istatistiksel olarak anlamlı olduğu kabul edilmiştir. Bu sonuçlar, ölçek maddeleri arasındaki korelasyonun faktör yapısı oluşturmaya yetecek düzeyde olduğunu ve ölçeğin yapı geçerliğine dair güçlü kanıtlar sunduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

T-CATCH ölçeğinin güvenirlik analizinde, Likert tipi bir ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek için en yaygın kullanılan ölçüt olan Cronbach Alfa katsayısı kullanılmıştır. İç tutarlılık, ölçek maddelerine verilen yanıtların ne kadar tutarlı olduğunu ve ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar homojen bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Güvenirlik ölçütleri, ölçek maddelerinin ölçtüğü özelliklerin ve davranışların homojen olmasının güvenirliği artırdığını belirtmektedir. Cronbach Alfa katsayısı, ölçek içinde bulunan 36 maddenin iç tutarlılığının ve homojenliğinin kantitatif bir ölçüsüdür. Yüksek bir Alfa değeri, ölçeğin güvenilir olduğunu ve tekrarlanan ölçümlerde benzer sonuçlar vereceğini işaret eder.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal özellikleri, gerçekleştirilen faktör analizi sonuçlarıyla desteklenmektedir. T-CATCH, uyarlama çalışması sonucunda 36 madde ve 3 faktörden oluşan bir yapı sergilemiştir. Bu 3 faktörlü yapı, engelli çocuklara yönelik tutumun farklı boyutlarını temsil etmektedir.

Faktör yapısının belirlenmesinde kullanılan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) yöntemi, verilerin psikometrik olarak güçlü bir temele oturduğunu göstermiştir. KMO değerinin kabul edilebilir sınırın (0.5) üzerinde olması ve Bartlett testinin istatistiksel olarak anlamlı bulunması (p < 0.001), elde edilen faktör yapısının geçerli bir temele dayandığını kanıtlamaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği (36 madde, 3 faktör).

Derecelendirme: “Tamamen katılıyorum” (5), “katılıyorum” (4), “kararsızım” (3), “katılmıyorum” (2), “kesinlikle katılmıyorum” (1).

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal).

Popülasyon Grubu: Engelli çocuklarla etkileşimde bulunan veya bulunma potansiyeli olan yetişkinler (Öğretmenler, sağlık profesyonelleri, üniversite öğrencileri, ebeveynler).

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, Pamukkale Üniversitesi’nde yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Örneklem detayları için tezin incelenmesi gerekmektedir.

Test Metodolojisi: Nicel araştırma yöntemleri, anket uygulaması, psikometrik analizler (AFA, KMO, Bartlett, Cronbach Alfa).

Anahtar Kelimeler

Tutum ölçeği, Chedoke-Mcmaster, psikometrik özellikler, geçerlik, güvenirlik, faktör analizi, engellilik, uyarlama.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: Belirtilmemiştir.

Yazışma Adresi: Pamukkale Üniversitesi, Denizli (Yüksek Lisans Tezi Bağlamında).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2019

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı veya yaygın uygulaması için izinler, uyarlama çalışmasının sorumlu yazarı Özge Mine Yılmaz ve orijinal ölçeğin sahipleri ile iletişime geçilerek belirlenmelidir. Akademik araştırmalarda kullanım için genellikle tez yazarından izin alınması gerekmektedir.

Kaynaklar

1. Yılmaz, Ö.M. (2019). The Chedoke MC-master attitudes towards children with handicaps anketinin geçerlik ve güvenirlik çalışması (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Pamukkale Üniversitesi, Denizli.

Bu çalışmanın tam metnine YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Ölçek formunun orijinal PDF dosyası burada mevcuttur: the-chedoke-mc-master-attitudes-towards-children-with-handicaps-anketi-toad.pdf

[quads id=5]

Chedoke-Mcmaster Engelli Çocuklara Yönelik Tutumlar Ölçeği (T-CATCH) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, kaynak içerikte açıkça belirtilmemiştir. Maddelerin tam listesi, ilgili yüksek lisans tezinin ekler bölümünde veya ölçek formunda bulunabilir. Ölçek toplam 36 maddeden oluşmaktadır.