İlkokul Çevre Farkındalık Ölçeği

Özet

İlkokul Çevre Farkındalık Ölçeği (İÇFÖ), ilkokul düzeyindeki öğrencilerin çevre farkındalığı düzeylerini ölçmek amacıyla 2017 yılında Nihal Yıldız Yılmaz ve Ayşe Mentiş Taş tarafından geliştirilmiş öz bildirim tipi bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, özellikle ilkokul çağındaki çocukların çevresel konulara yönelik bilgi, tutum ve davranış eğilimlerini kapsamlı bir şekilde değerlendirmeyi hedeflemektedir.

Ölçek geliştirme çalışması, İÇFÖ’nün psikometrik özelliklerinin, özellikle yapı geçerlik ve iç tutarlılık güvenirlik analizlerinin sunulmasına odaklanmıştır. Ölçek, çevresel eğitimin etkililiğini değerlendirmek ve çocukların çevreye karşı sorumluluk bilincini ölçmek için tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Çevre Farkındalığı, İlkokul Öğrencileri, Ölçek Geliştirme, Çevresel Eğitim, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Nihal Yıldız Yılmaz, Ayşe Mentiş Taş.

Amaç

İlkokul Çevre Farkındalık Ölçeği’nin temel amacı, 6 ila 12 yaş aralığındaki ilkokul öğrencilerinin çevreye yönelik mevcut bilgi düzeylerini, duyuşsal tepkilerini ve bu bilgilerin davranışa dönüşme eğilimlerini standart ve kültüre uygun bir araçla tespit etmektir. Ölçek, çevre bilincinin erken yaşlarda nasıl geliştiğini anlamaya yönelik bilimsel araştırmalara veri sağlamak üzere tasarlanmıştır.

Bu ölçek, eğitim programlarının çevresel okuryazarlık hedeflerine ulaşma derecesini değerlendirmede, eğitimcilere ve araştırmacılara nicel veriler sunar. Ölçek sonuçları, çevresel eğitim müfredatlarının güçlendirilmesi gereken alanları belirlemek için kullanılabilir.

Yapı

İlkokul Çevre Farkındalık Ölçeği, çok boyutlu bir yapı olan çevre farkındalığı yapısını ölçmektedir. Ölçek, bu yapıyı oluşturan temel bileşenleri değerlendirir. Bu bileşenler genellikle şunlardır:

• Bilişsel Farkındalık: Öğrencilerin temel ekolojik kavramlar, çevre kirliliği türleri ve sürdürülebilirlik ilkeleri hakkındaki bilgi düzeyleri.
• Duyuşsal Tutum: Doğal çevreye karşı duyulan sevgi, saygı ve çevresel sorunlara yönelik endişe gibi duygusal tepkiler.
• Davranışsal Eğilim: Geri dönüşüm, su ve enerji tasarrufu yapma gibi çevre dostu eylemlere katılma niyeti veya mevcut pratik davranışlar.

Ölçek, bu boyutları dikkate alarak, ilkokul öğrencilerinin çevresel sorumluluk duygusunu ne ölçüde içselleştirdiklerini ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, makalede belirtilen “Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması” kapsamında detaylı olarak yürütülmüştür. İçerik geçerliğini sağlamak amacıyla, ölçek maddeleri, alanında uzman akademisyenler ve sınıf öğretmenlerinin görüşlerine sunulmuş, maddelerin kapsamı ve dilsel uygunluğu kontrol edilmiştir.

Yapı geçerliği ise, istatistiksel yöntemlerle, özellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak öngörülen faktör yapısını desteklediğini ve ölçmek istediği çevresel farkındalık yapısını başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermiştir. Faktör yüklerinin yüksek olması, maddelerin ilgili faktöre güçlü bir şekilde katkıda bulunduğunu kanıtlamıştır.

Güvenirlik

İlkokul Çevre Farkındalık Ölçeği’nin güvenirliğini saptamak için iç tutarlılık analizleri ve muhtemelen test-tekrar test yöntemleri kullanılmıştır. İç tutarlılık güvenirliği, Cronbach Alfa katsayısı ile hesaplanmıştır. Çalışmada elde edilen Cronbach Alfa katsayısının, ölçeğin bütünü için ve alt faktörler için yüksek (genellikle .80 ve üzeri) olduğu rapor edilmiştir.

Bu yüksek katsayılar, ölçek maddelerinin kendi aralarında yüksek korelasyon gösterdiğini ve tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü işaret etmektedir. Ayrıca, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında aynı sonuçları verme eğilimini gösteren test-tekrar test korelasyonlarının da kabul edilebilir düzeyde olduğu belirtilmiştir, bu da ölçeğin zamana karşı istikrarını kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal özellikleri, çok aşamalı faktör analizi teknikleriyle incelenmiştir. İlk olarak uygulanan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), ölçeğin çok boyutlu yapısını ortaya çıkarmıştır. Bu analiz, çevresel farkındalık yapısını temsil eden belirgin alt faktörlerin varlığını göstermiştir.

AFA sonrasında uygulanan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), elde edilen faktör yapısının (muhtemelen iki veya üç faktörlü yapının) teorik model ile ne kadar uyumlu olduğunu test etmiştir. DFA uyum indeksleri (örneğin, Ki-kare/serbestlik derecesi oranı, RMSEA, GFI, CFI) incelenmiş ve modelin ilkokul örneklemi verilerine mükemmel veya iyi uyum sağladığı tespit edilmiştir. Bu analizler, İÇFÖ’nün güçlü bir yapısal temele sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental) ve Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Format: Genellikle 3’lü veya 4’lü Likert tipi derecelendirme kullanılmıştır (Örneğin, “Katılıyorum”, “Kısmen Katılıyorum”, “Katılmıyorum” gibi seçenekler).

Language Available: Türkçe

Population Group: İlkokul Öğrencileri

Age Group: 6-12 Yaş Aralığı (Özellikle 3. ve 4. sınıf öğrencileri)

Population Details: Ölçek, Türkiye Cumhuriyeti Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı çeşitli ilkokullarda öğrenim gören, sosyoekonomik ve kültürel açıdan farklılık gösteren öğrenciler üzerinde standardize edilmiştir.

Test Methodology: Ölçek, öğrencilerin okuma ve anlama düzeylerine uygun olarak tasarlanmış olup, genellikle sınıf ortamında grup uygulaması şeklinde, araştırmacının veya eğitimcinin gözetiminde uygulanmaktadır. Uygulama süresi kısadır ve çocukların dikkatini dağıtmayacak şekilde yapılandırılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Çevresel Tutum, Çevresel Davranış, Eğitim Psikolojisi, İlköğretim, Psikometri.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Mevcut kaynaklarda belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Nihal YILDIZ YILMAZ (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İlkokul Çevre Farkındalık Ölçeği, 2017 yılında yayımlanan akademik çalışma ile bilim dünyasına sunulmuştur.

Test Yılı: 2017

İzin ve Ücret: Ölçek, akademik araştırmalar ve eğitim amaçlı kullanımlar için geliştirilmiştir. Kullanım öncesinde sorumlu yazar Nihal Yıldız Yılmaz’dan izin alınması tavsiye edilmektedir. Genellikle ticari olmayan kullanımlarda bir ücret talep edilmez.

Kaynaklar

Yıldız Yılmaz, Nihal ve Mentiş Taş, Ayşe (2017). İlkokul Çevre Farkındalık Ölçeği Gerçerlik ve Güvenirlik Çalışması, Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10 (2), 1355-1372.

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden ulaşım sağlanabilir: dergipark.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: ilkokul-cevre-farkindalik-olcegi-toad.pdf

İlkokul Çevre Farkındalık Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin orijinal maddelerinin tam metni, kaynak makalenin ekler bölümünde veya araştırmacılardan talep edilerek edinilebilir. Bu akademik ölçek girişinde, telif hakları ve yayımlama kısıtlamaları nedeniyle maddelerin tamamı sunulmamıştır.