Blok Temelli Öz-yeterlik Algısı Ölçeği

Özet

Blok Temelli Öz-yeterlik Algısı Ölçeği, ortaokul öğrencilerinin öz-yeterlik algısı düzeylerini, özellikle blok temelli programlama ortamlarında kodlama becerilerine yönelik inançlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş geçerli ve güvenilir bir araçtır. Ölçek, İbrahim Kasalak tarafından 2017 yılında yürütülen bir yüksek lisans tezi kapsamında oluşturulmuştur. Temel amacı, öğrencilerin robotik kodlama etkinliklerine katılımının ardından, karmaşık programlama görevlerini başarıyla yerine getirebileceklerine dair sahip oldukları güven düzeyini nicel olarak belirlemektir.

Ölçek, toplam 12 maddeden ve iki faktörlü bir yapıdan oluşmaktadır. Yapılan analizler, bu iki faktörün toplam varyansın önemli bir kısmını açıkladığını ve iç tutarlılığının yüksek olduğunu göstermiştir. Derecelendirme formatı olarak 5’li Likert tipi kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Blok temelli programlama, Scratch, Öz-yeterlik, Kodlama, Faktör analizi, Robotik kodlama.

Yazarlar

İbrahim Kasalak

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, ortaokul düzeyindeki öğrencilerin blok temelli programlama dilleri ve ortamlarına (örneğin, Scratch) ilişkin öz-yeterlik inançlarını sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Öz-yeterlik, bireyin belirli görevleri veya eylemleri başarıyla gerçekleştirebilme yeteneğine olan inancını ifade ettiğinden, bu ölçek öğrencilerin kodlama yetenekleri konusunda kendilerini ne kadar yeterli gördüklerini ölçmeyi hedefler.

Ölçek, özellikle robotik kodlama ve görsel programlama etkinliklerinin öğrencilerin öz-yeterlik algıları üzerindeki etkisini inceleyen akademik çalışmalarda kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Bu sayede, eğitim bilimleri alanında yapılan müdahalelerin ve öğretim yöntemlerinin etkinliği somut verilerle desteklenebilmektedir.

Yapı

Blok Temelli Öz-yeterlik Algısı Ölçeği, bireylerin blok temelli programlama becerilerine yönelik algıladıkları yeterlilik düzeyini ölçen psikolojik bir yapıyı temsil eder. Bu yapı, Albert Bandura‘nın Sosyal Bilişsel Kuramı çerçevesinde tanımlanan öz-yeterlik kavramına dayanmaktadır. Ölçek, öğrencilerin sadece basit kodlama işlemlerini değil, aynı zamanda karmaşık görevleri (uzun kodlar, oyun geliştirme, karakter hareketlerini kontrol etme gibi) başarma kapasitelerine olan inançlarını sorgular.

Ölçek, faktör analizleri sonucunda iki ana faktör altında toplanmıştır. Bu faktörler, muhtemelen temel programlama yeterlilikleri ve karmaşık/ileri düzey programlama görevlerini yerine getirme yeterlilikleri gibi alt boyutları temsil etmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak test edilmiştir. Yapılan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonucunda, ölçeğin iki faktörlü yapısı ortaya çıkmıştır. Birinci faktör 5 maddeden oluşmakta ve toplam varyansın %11.462’sini açıklamaktadır. İkinci faktör ise 7 maddeden oluşmakta ve toplam varyansın %46.763’ünü açıklamaktadır.

Elde edilen bu iki faktörlü yapıya ilişkin model daha sonra Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile doğrulanmıştır. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak beklenen yapıyı temsil ettiğini ve blok temelli programlamaya ilişkin öz-yeterlik algısını ölçmede geçerli bir araç olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenilirlik

Ölçeğin güvenilirliği, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alpha) ile değerlendirilmiştir. 12 maddelik ve 2 faktörlü yapının iç tutarlılık katsayısı .893 olarak bulunmuştur. Bu değer, psikometrik araçlar için oldukça yüksek bir güvenilirlik düzeyine işaret etmektedir.

Toplam 12 maddenin açıkladığı kümülatif varyans oranı %58.225’tir. Yüksek iç tutarlılık katsayısı ve açıklanan varyans oranı, Blok Temelli Öz-yeterlik Algısı Ölçeği’nin, ölçmek istediği yapıya ilişkin tutarlı ve güvenilir sonuçlar ürettiğini göstermektedir. Bu yapı, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile de desteklenerek güvenilirliği pekiştirilmiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısı, iki aşamalı bir yaklaşımla incelenmiştir: Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA).

• Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA): Analiz sonucunda ölçek, iki belirgin faktör altında toplanmıştır. Birinci faktör (5 madde), toplam varyansın %11.462’sini açıklarken; ikinci faktör (7 madde), toplam varyansın %46.763’ünü açıklamıştır.
• Açıklanan Toplam Varyans: 12 maddenin tamamı, ölçeğin ölçtüğü yapının toplam varyansının %58.225’ini açıklamaktadır. Bu oran, ölçeğin kapsamlı bir yapısal açıklama gücüne sahip olduğunu göstermektedir.
• Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA): AFA ile belirlenen iki faktörlü modelin yapısal uygunluğu, Doğrulayıcı Faktör Analizi ile test edilmiş ve modelin veri setine uygunluğu doğrulanmıştır. Bu, ölçeğin psikometrik açıdan sağlam bir yapıya sahip olduğunu teyit eder.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Yeni Geliştirilen Ölçek)

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Popülasyon Grubu: Ortaokul Öğrencileri

Yaş Grubu: Ortaokul seviyesindeki öğrenciler (Genellikle 10-14 yaş aralığı).

Popülasyon Detayları: Ölçek, robotik kodlama etkinliklerine katılan ortaokul öğrencilerinin programlamaya ilişkin öz-yeterlik algılarını ölçmek üzere tasarlanmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report). Öğrenciler, blok temelli programlama görevlerini yerine getirme becerilerine ne kadar inandıklarını 5 dereceli bir ölçekte belirtirler (Örn: Hiç Katılmıyorum – Tamamen Katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Öz-yeterlik, Blok temelli programlama, Kodlama eğitimi, Cronbach Alpha, Ortaokul, Açımlayıcı faktör analizi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara (Tezin yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, İbrahim Kasalak’ın 2017 yılında tamamladığı yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı için doğrudan yazardan izin alınması tavsiye edilir. Akademik araştırmalarda kullanım genellikle tezin referans gösterilmesi şartıyla mümkündür.

Test Yılı: 2017

Ücret ve İzinler: Ölçek, akademik bir tez çalışması ürünü olduğundan, ticari olmayan akademik kullanımlarda herhangi bir ücret talep edilmemesi beklenir; ancak resmi izin için sorumlu yazar ile iletişime geçilmelidir.

Kaynaklar

Kasalak, İ. (2017). Robotik kodlama etkinliklerinin ortaokul öğrencilerinin kodlamaya ilişkin öz-yeterlik algılarına etkisi ve etkinliklere ilişkin öğrenci yaşantıları (Yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Bu tezin tam metnine erişim bağlantısı aşağıdadır: openaccess.hacettepe.edu.tr

Blok Temelli Öz-yeterlik Algısı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

12 maddeden oluşmaktadır.

• M12. İstenilenler açıkça tanımlandığında oldukça karmaşık ve uzun kodlardan (yazılardan) oluşan bir oyun hazırlayabilirim.
• M7. Sahnedeki karakteri sürekli hareket ettirebilirim.
• M3. Bir karaktere herhangi bir hareket vermek istediğimde, Scratch’te bunu nereden yapabileceğimi bilirim.