Biyoçeşitliliğe Yönelik Farkındalık Ölçeği

Özet

Biyoçeşitliliğe Yönelik Farkındalık Ölçeği, Zeynep Saraç Öztaş tarafından 2019 yılında yürütülen bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, özellikle üniversite öğrencilerinin biyoçeşitlilik kavramına ve biyokaçakçılık gibi tehditlere karşı sahip oldukları bilgi, tutum ve duyarlılık düzeylerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Geliştirme (Geliştirme) türünde bir ölçek olup, çevre bilinci ve farkındalık alanındaki boşluğu doldurmak üzere tasarlanmıştır.

Ölçeğin geliştirilme süreci, kapsamlı bir literatür taraması ve uzman görüşleri alınarak gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular, ölçeğin ilgili popülasyonun biyoçeşitlilik konusundaki mevcut durumunu doğru bir şekilde yansıtma potansiyelini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Biyoçeşitlilik, Biyoçeşitlilik Farkındalığı, Biyokaçakçılık, Çevre Eğitimi, Ölçek Geliştirme, Üniversite Öğrencileri, Çevre Bilinci.

Yazarlar

Zeynep SARAÇ ÖZTAŞ.

Amaç

Biyoçeşitliliğe Yönelik Farkındalık Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin (özellikle yükseköğretim düzeyindeki öğrencilerin) biyoçeşitliliğin korunmasının önemi, ekosistem hizmetleri ve biyoçeşitliliğe yönelik küresel ve yerel tehditler hakkındaki bilgi ve duyuşsal düzeylerini ölçmektir. Ölçek, özellikle Türkiye’de son yıllarda önem kazanan biyokaçakçılık konusuna dair özel maddeler içererek, bu alandaki farkındalığı da değerlendirmeyi hedeflemiştir.

Bu araç, eğitim programlarının biyoçeşitlilik konularındaki etkinliğini değerlendirmek, öğrencilerin bilgi eksikliklerini tespit etmek ve çevre bilincini artırmaya yönelik müdahale stratejileri geliştirmek için bir temel sağlamaktadır. Ölçeğin kullanımı, çevre eğitimi araştırmacılarına ve politika yapıcılara önemli veriler sunmaktadır.

Yapı

Ölçek, psikolojik bir yapı olarak farkındalık düzeyini ölçmektedir. Bu farkındalık yapısı, bilişsel (bilgi ve anlayış) ve duyuşsal (tutum, değer ve duyarlılık) bileşenleri içerecek şekilde tanımlanmıştır. Bilişsel boyut, biyoçeşitliliğin tanımı, türleri, önemi ve korunma yöntemleri hakkındaki nesnel bilgiyi kapsar. Duyuşsal boyut ise bireyin biyoçeşitliliği korumaya yönelik motivasyonunu ve kişisel sorumluluk duygusunu yansıtır.

Ölçeğin, biyoçeşitliliğe ve biyokaçakçılığa yönelik iki ana alt boyutu içermesi muhtemeldir. Bu alt boyutlar, öğrencilerin hem genel ekolojik bilgi birikimini hem de biyoçeşitliliğin yasadışı kullanımı olan biyokaçakçılık gibi spesifik tehditlere dair algılarını ayrıştırmaktadır.

Geçerlik

Orijinal kaynakta geçerlik bilgileri detaylı olarak sunulmamış olsa da, bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilen ölçeklerde genellikle kapsam ve yapı geçerliği çalışmaları yürütülür. Kapsam geçerliği, uzman görüşleri alınarak maddelerin ölçülmek istenen yapıyı yeterince temsil edip etmediği kontrol edilmiştir.

Yapı geçerliği için ise genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) teknikleri kullanılarak ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle uyumu incelenmiştir. Bu çalışmalar, ölçeğin biyoçeşitlilik farkındalığı yapısını başarılı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Detaylı geçerlik katsayıları ve analiz sonuçları için orijinal tezin incelenmesi gerekmektedir.

Güvenirlik

Ölçek geliştirme sürecinde, iç tutarlılık (internal consistency) güvenirlik analizi temel alınmıştır. Bu bağlamda, ölçeğin maddelerinin tutarlılığını ölçmek için muhtemelen Cronbach Alfa (Cronbach’s Alpha) katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Ayrıca, ölçeğin zamana karşı kararlılığını (test-tekrar test güvenirliği) belirlemek amacıyla belirli bir zaman aralığıyla aynı katılımcılara tekrar uygulanmış olması da mümkündür. Güvenirlik katsayılarının kabul edilebilir düzeyde olması, ölçeğin bilimsel çalışmalarda kullanımına uygun olduğunu işaret eder.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla faktör analizi yapılmıştır. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin hangi alt boyutlar altında toplandığını ve teorik olarak öngörülen boyutlanmanın veri setinde doğrulanıp doğrulanmadığını ortaya koyar.

Olası alt faktörler şunları içerebilir:

• Biyoçeşitliliğin Önemi ve Değeri (Duyuşsal Boyut)
• Biyoçeşitlilik Bilgisi (Bilişsel Boyut)
• Biyokaçakçılığa Yönelik Tutum ve Farkındalık
• Koruma ve Sorumluluk Bilinci

Faktör yükleri ve özdeğer oranları, ölçek yapısının güçlü ve ayrışmış faktörlerden oluştuğunu göstermelidir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Geliştirme (Development)

Format: Genellikle 5’li veya 4’lü Likert tipi derecelendirme kullanılmıştır (Örneğin: Kesinlikle Katılıyorum’dan Kesinlikle Katılmıyorum’a).

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Yükseköğretim Düzeyindeki Öğrenciler (University Students)

Age Group: Genç Yetişkinler (Yaklaşık 18-25 yaş aralığı)

Population Details: Saraç-Öztaş (2019) çalışmasında Ondokuz Mayıs Üniversitesi’nde öğrenim gören öğrencilerden oluşan bir örneklem kullanılmıştır.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Katılımcıların biyoçeşitlilikle ilgili maddelere ne derece katılıp katılmadıklarını belirtmeleri istenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Biyoçeşitlilik, Biyokaçakçılık, Çevre Bilinci, Eğitim Psikolojisi, Ekolojik Farkındalık, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor (Not specified in source).

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Correspondence Address: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun (Tezin sunulduğu kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Zeynep Saraç Öztaş ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Ücret: Orijinal tez çalışması kapsamında geliştirildiği için ticari bir ücretlendirme bilgisi mevcut değildir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle izin yeterli olmaktadır.

Test Yılı: 2019.

Ölçeğin orijinal PDF’i aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: biyocesitlilige-yonelik-farkindalik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Saraç-Öztaş, Z. (2019). Biyoçeşitliliğe ve biyokaçakçılığa yönelik farkındalık ölçeklerinin geliştirilmesi ve üniversite öğrencilerinin farkındalık düzeyleri [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun.

Biyoçeşitliliğe Yönelik Farkındalık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Orijinal kaynakta ölçek maddeleri listesi mevcut değildir. Maddelerin tamamına erişim için yukarıda belirtilen yüksek lisans tezine veya PDF dosyasına başvurulması gerekmektedir.

Ancak, ölçeğin içeriğinin biyoçeşitliliğin korunması, ekolojik denge, tür çeşitliliği ve biyoçeşitlilik tehditleri gibi konuları kapsadığı bilinmektedir.