Bilimsel Muhakeme Ölçeği

Özet

Bilimsel Muhakeme Ölçeği’nin (BMÖ) bu akademik girişi, ölçeğin Türkçe’ye uyarlanması ve Türk örneklemindeki psikometrik özelliklerinin incelenmesi üzerine odaklanmaktadır. Ölçek, bireylerin bilimsel düşünme süreçlerini, hipotez kurma, deneysel tasarım yapma ve sonuçları mantıksal olarak yorumlama gibi becerilerini ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, ilgili alanyazına geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı kazandırmayı hedeflemiştir.

Uyarlama çalışması, ölçeğin orijinal yapısının kültürel ve dilsel farklılıklar gözetilerek korunmasını amaçlamıştır. Bu süreç, eğitim bilimleri ve psikoloji alanlarında bilimsel muhakeme düzeylerinin değerlendirilmesi için kritik bir adım teşkil etmektedir. Ölçek, özellikle lise ve üniversite düzeyindeki öğrencilerin bilimsel düşünme becerilerini nicel olarak belirlemede kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Bilimsel Muhakeme, Ölçek Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Eğitim Psikolojisi, Bilişsel Yetenek, Ölçek

Yazarlar

Gülfem Muşlu Kaygısız, Burcu Gürkan, Uğur Akbaş

Amaç

Bilimsel Muhakeme Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin bilimsel yöntemleri ve prensipleri kullanarak problem çözme ve karar verme yeteneklerini değerlendirmektir. Ölçek, özellikle öğrencilerin bilimsel süreç becerilerini ne düzeyde geliştirdiğini ölçmek ve bu becerilerin gelişimini destekleyecek eğitimsel müdahalelerin etkinliğini belirlemek için tasarlanmıştır.

Türkçe uyarlama çalışmasının özel amacı ise, uluslararası alanda kabul görmüş olan bu ölçeği, Türk kültürüne özgü dilsel ve yapısal tutarlılık sağlayarak Türk araştırmacılarının kullanımına sunmaktır. Bu sayede, bilimsel muhakeme becerilerinin Türkiye’deki eğitim sistemi içerisindeki durumu hakkında güvenilir veriler elde edilmesi hedeflenmiştir.

Yapı

Bilimsel Muhakeme Ölçeği, genellikle bilimsel düşünmenin temel bileşenlerini temsil eden çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, genellikle aşağıdaki temel becerileri içermektedir:

• Hipotez Geliştirme: Gözlemlerden yola çıkarak test edilebilir açıklamalar üretme yeteneği.
• Deneysel Tasarım: Kontrollü değişkenleri belirleyerek geçerli deneyler planlama becerisi.
• Veri Yorumlama: Elde edilen deneysel verileri analiz etme ve bunlardan mantıksal sonuçlar çıkarma.
• Kanıt Değerlendirme: Bilimsel iddiaları destekleyen veya çürüten kanıtları eleştirel bir gözle inceleme.

Ölçek, bu bilişsel yetenekleri ölçerek, bireylerin bilimsel okuryazarlık düzeylerine dair kapsamlı bir profil sunmaktadır.

Geçerlik

Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin geçerlik çalışmaları genellikle yapı geçerliği üzerine odaklanmıştır. Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ne derece ölçtüğünü belirlemek amacıyla incelenmiştir.

Bu kapsamda, orijinal ölçeğin boyutlarının Türkçe formda korunup korunmadığını test etmek için doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin Türk kültüründe de bilimsel muhakeme yapısını tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösteren uygun uyum iyiliği indeksleri sağlamalıdır. Ayrıca, geçerlik çalışmaları kapsamında ayırt edici geçerlik ve yakınsak geçerlik analizleri de yürütülerek ölçeğin diğer ilgili yapılarla olan ilişkileri incelenmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçüm sonuçlarının zamana ve farklı uygulamalara karşı tutarlılığını değerlendirmeyi içermektedir. Uyarlama çalışmasında güvenirlik için yaygın olarak kullanılan yöntem iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplamasıdır.

İç Tutarlılık katsayısının kabul edilebilir düzeyde (genellikle 0.70 ve üzeri) olması, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda tutarlı olduğunu göstermektedir. Güvenirlik çalışmaları ayrıca, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar verip vermediğini kontrol etmek amacıyla test-tekrar test güvenilirliğini de içerebilir. Kaynak çalışmada bu psikometrik değerlerin detaylı raporlanması beklenmektedir.

Faktör Analizi

Bilimsel Muhakeme Ölçeği’nin Türkçe formunun yapısal geçerliğini test etmek amacıyla Faktör Analizi yöntemleri uygulanmıştır. Uyarlama sürecinde ilk olarak Keşfedici Faktör Analizi (KFA) kullanılarak maddelerin Türk örnekleminde nasıl gruplandığı incelenmiş olabilir.

Ardından, ölçeğin orijinal yapısına uygunluğunu kesinleştirmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin çok boyutlu yapısının, bilimsel muhakemenin alt bileşenlerini (örneğin, tümdengelim, tümevarım, değişken kontrolü) ayrı ayrı ve tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ortaya koymalıdır. Bu analizler, ölçeğin yapısal bütünlüğünü sağlamada kritik öneme sahiptir.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (Orijinal ölçeğin formatına bağlı olarak Likert tipi veya çoktan seçmeli olabilir, ancak uyarlama çalışması genellikle Likert tipi yanıt formatını benimser.)

Mevcut Diller: Türkçe, Orijinal Dil

Popülasyon Grubu: Öğrenciler (Lise ve/veya Üniversite öğrencileri)

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi ve genç yetişkinlik (Genellikle 14-25 yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Türkçe uyarlama çalışması, genellikle farklı sosyoekonomik ve akademik arka planlara sahip bir öğrenci grubundan toplanan verilerle gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Kağıt-kalem veya dijital ortamda bireysel veya grup uygulaması. Derecelendirme sistemi, maddelerin içeriğine göre değişiklik göstermekle birlikte, genellikle 5’li veya 7’li Likert ölçeği kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Yapı Geçerliği, Güvenirlik Analizi, Faktör Analizi, Eğitim Bilimleri, Bilişsel Gelişim, Ölçek Uyarlama

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Gülfem Muşlu Kaygısız

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil (Kaynakta belirtilmemiştir)

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Kaynak makalede belirtilen yazarın bağlı bulunduğu üniversite adresi (Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2018

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için genellikle sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlarda izin prosedürleri değişebilir. Ticari kullanım için ek ücret talep edilebilir.

PDF Erişimi: Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir.

bilimsel-muhakeme-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Muşlu Kaygısız, G., Gürkan, B., & Akbaş, U. (2018). Adaptation of Scientific Reasoning Scale into Turkish and examination of Its psychometric properties. Educational Sciences: Theory and Practice, 18(3), 737-757.

DOI: http://dx.doi.org/10.12738/estp.2018.3.0175

Bilimsel Muhakeme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak içerikte sağlanmadığı için burada listelenememiştir. Maddelerin tamamına, referans olarak belirtilen akademik makale üzerinden veya sorumlu yazar ile iletişime geçilerek ulaşılabilir.