Ânı Yaşama Ölçeği

Özet

Ânı Yaşama Ölçeği, Özlem Haskan Avcı tarafından 2016 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireylerin mevcut ana odaklanma ve şimdiki zamanı deneyimleme derecelerini ölçmeyi amaçlamaktadır. 25 maddeden oluşan ölçek, kabul edilebilir psikometrik özelliklere sahiptir ve bu özellikler, Türk kültürüne özgü bağlamda geçerli ve güvenilir bir ölçüm sağlamaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi, faktör analizi ve iç tutarlılık analizleri ile desteklenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Ânı yaşama, Şimdiki zaman, Farkındalık, Psikometri, Ölçek geliştirme, Likert ölçeği.

Yazarlar

Özlem Haskan Avcı

Amaç

Ânı Yaşama Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin bilinçli olarak deneyimledikleri anın farkında olma, mevcut duygu, düşünce ve olaylara yargılamadan dikkat etme düzeylerini ölçmek için geçerli ve güvenilir bir araç sunmaktır. Bu çalışma, özellikle Türk popülasyonunun kültürel ve dilsel özelliklerine uygun, özgün bir ölçme aracı geliştirme ihtiyacından doğmuştur.

Ölçek, psikoloji ve eğitim bilimleri alanlarında yapılan araştırmalarda, bireylerin genel iyilik hali, stres yönetimi ve psikolojik esneklik gibi kavramlarla “anı yaşama” arasındaki ilişkileri incelemek amacıyla kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Yapı

Ölçek, genellikle mindfulness (bilinçli farkındalık) kavramının temel bileşenleriyle örtüşen, “anı yaşama” (present moment engagement) psikolojik yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin geçmiş kaygılarından veya gelecek beklentilerinden ziyade, şimdiki zamana odaklanma yeteneğini temsil eder.

Ölçülen temel bileşenler arasında, anlık deneyimlere açıklık, yargılayıcı olmayan kabul ve bilinçli dikkat bulunmaktadır. Ölçek, bu yapıya ilişkin 25 madde üzerinden değerlendirme yaparak, katılımcının anı yaşama eğiliminin derecesini belirler.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal geçerliği, faktör analizi teknikleri kullanılarak incelenmiştir. Yirmi beş maddeden oluşan nihai modelin uyumunu belirlemek amacıyla yapılan analizler sonucunda elde edilen uyum indeksi değerleri, modelin kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermiştir.

Madde faktör yükleri (item factor loadings) incelendiğinde, bu değerlerin 0.478 ile 0.827 arasında değiştiği tespit edilmiştir. Bu yüksek faktör yükleri, maddelerin ölçülmek istenen temel yapıyı güçlü bir şekilde temsil ettiğini ve ölçeğin yapısal bütünlüğünün sağlandığını kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ânı Yaşama Ölçeği’nin güvenirlik analizlerinde, iç tutarlılık katsayısı temel alınmıştır. Ölçeğin madde toplam puanının iç tutarlılık katsayısı (genellikle Cronbach’s Alpha) 0.89 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Ayrıca, ölçeğin düzeltilmiş madde toplam puan korelasyon katsayıları incelenmiş ve bu değerlerin 0.31 ile 0.68 arasında değiştiği belirlenmiştir. Bu korelasyon aralığı, her bir maddenin ölçeğin genel puanına anlamlı katkı sağladığını ve ölçek maddelerinin homojen olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını ortaya çıkarmak ve maddelerin hangi faktörler altında toplandığını belirlemek amacıyla açımlayıcı faktör analizi uygulanmıştır. Analiz sırasında, varimax eksen döndürme tekniği kullanılmıştır.

Bu teknik sayesinde, ölçeğin 25 maddelik modelinin yapısal uyumu test edilmiş ve elde edilen sonuçlar, ölçeğin teorik olarak beklenen faktör yapısını destekler nitelikte bulunmuştur. Faktör yükleri ve uyum indeksleri, ölçeğin psikometrik açıdan sağlam bir temele oturduğunu göstermektedir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental) Ölçeği

Format: 25 madde, 5’li Likert Tipi Derecelendirme

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler, Üniversite öğrencileri (Geliştirme çalışması popülasyonu baz alınarak)

Age Group: Belirtilmemiş (Genellikle 18 yaş üstü)

Population Details: Ölçek, Türkiye popülasyonu üzerinde geliştirilmiştir.

Test Methodology: 5’li Likert tipi derecelendirme (1=her zaman – 5=hiçbir zaman). Puanlama yönü, yüksek puanın anı yaşama düzeyinin yüksekliğini ifade edecek şekilde düzenlenmelidir.

Anahtar Kelimeler

Özlem Haskan Avcı, Ânı yaşama, Mindfulness, Psikolojik ölçüm, Geçerlik, Güvenirlik, Varimax döndürme.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Hacettepe Üniversitesi (Ölçeğin yayınlandığı tarihteki kurum bilgisi baz alınarak)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, akademik bir dergide yayınlanmış olup, ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanılması için genellikle yazardan izin alınması tavsiye edilir. Sorumlu yazarın iletişim bilgileri mevcuttur. Ölçeğin geliştirildiği ve yayınlandığı yıl 2016‘dır.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylı bilgileri aşağıdaki bağlantıdan incelenebilir: kefad.ahievran.edu.tr.

The original PDF can be downloaded here: ani-yasama-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Haskan-Avcı, Ö. (2016). Ânı Yaşama Ölçeğinin geliştirilmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 17(3), 177-192.

Ânı Yaşama Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Kullanım için orijinal makaleye başvurulması gerekmektedir.