Akademisyenliğe Yabancılaşma Ölçeği

Özet

Akademisyenliğe Yabancılaşma Ölçeği (AYÖ), 2017 yılında Sevgi Yıldız ve Derya Özdemir-Alıcı tarafından geliştirilmiş, akademisyenlerin mesleklerine yönelik yaşadıkları yabancılaşma düzeylerini ölçmeyi amaçlayan psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, akademik yaşamın getirdiği yoğun stres, bürokratik engeller ve mesleki tatminsizlik gibi unsurların akademisyen üzerindeki olumsuz etkilerini ve bireyin kendi işine, çalışma arkadaşlarına ve kurumuna karşı hissettiği kopukluğu belirlemek üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilmesi, akademisyenlerin psikososyal refahını desteklemeye yönelik müdahaleler için temel teşkil edecek güvenilir ve geçerli bir ölçüm aracı sunmayı hedeflemiştir.

Anahtar Kelimeler

Akademisyenliğe yabancılaşma, mesleki yabancılaşma, akademik stres, psikometri, ölçek geliştirme, mesleki tatmin, güvenirlik.

Yazarlar

Sevgi Yıldız, Derya Özdemir-Alıcı

Amaç

Ölçeğin temel amacı, üniversitelerde görev yapan akademik personelin, mesleklerinin gerektirdiği değerlerden, anlamdan veya sosyal bağlardan ne ölçüde koptuklarını sistematik olarak belirlemektir. Bu ölçüm, yabancılaşmanın farklı boyutlarını (örneğin, anlamsızlık, güçsüzlük, sosyal izolasyon) ayrı ayrı değerlendirerek, kurumsal ve bireysel düzeyde alınması gereken önleyici tedbirlerin belirlenmesine yardımcı olmayı hedefler. Ölçek, özellikle akademik kariyerde karşılaşılan zorlukların duygusal ve psikolojik sonuçlarını araştırmacılar için ölçülebilir hale getirir.

Yapı

Akademisyenliğe Yabancılaşma Ölçeği, sosyolojik ve psikolojik literatürde ele alınan yabancılaşma (alienation) kavramını akademik bağlama uyarlayarak ölçmektedir. Ölçülen temel psikolojik yapı, akademisyenlerin mesleklerine, çalıştıkları kurumlara ve yaptıkları işin anlamına karşı geliştirdikleri olumsuz tutumlar ve hissettikleri kopukluktur. Tipik olarak, bu yapı Karl Marx ve Melvin Seeman gibi teorisyenlerin çalışmalarına dayanarak aşağıdaki boyutları içerebilir (detaylı boyutlar orijinal çalışmada yer almaktadır):

• Güçsüzlük: Akademisyenin, kendi akademik çalışmalarının ve mesleki kararlarının sonuçlarını kontrol edemediği hissi.
• Anlamsızlık: Yapılan akademik çalışmaların veya mesleğin genel olarak bir amacı veya değeri olmadığı inancı.
• Normsuzluk: Kurumsal beklentilerde veya etik standartlarda bir belirsizlik veya çöküş yaşanması.
• Sosyal İzolasyon: Çalışma arkadaşları, öğrenciler veya kurum yönetimi ile duygusal veya mesleki bağların zayıflaması.

Geçerlik

Akademisyenliğe Yabancılaşma Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, ölçeğin geliştirildiği 2017 tarihli kongre bildirisinde detaylandırılmıştır. Geliştirme çalışmalarında, ölçeğin teorik yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü doğrulamak amacıyla yapı geçerliği analizlerinin (muhtemelen Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizleri) yapıldığı varsayılmaktadır. Bu analizler, ölçek maddelerinin teorik olarak belirlenen alt boyutlara uygun olarak yüklendiğini göstermeyi amaçlamıştır.

Ölçek, ayrıca kapsam geçerliğini sağlamak amacıyla uzman görüşlerine sunulmuş ve maddelerin akademik yabancılaşma kavramını yeterince temsil edip etmediği değerlendirilmiştir. Yapılan psikometrik çalışmalar sonucunda ölçeğin akademik bağlamda yabancılaşmayı ölçmek için yeterli düzeyde geçerli olduğu belirlenmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplamaları yoluyla gerçekleştirilmiştir. Ölçek geliştirme çalışmasında, testin farklı zamanlarda veya farklı madde setleriyle tutarlı sonuçlar verip vermediği incelenmiştir. Yüksek bir iç tutarlılık katsayısı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Güvenirlik çalışmalarının, ölçeğin akademik popülasyonda güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini ortaya koyduğu belirtilmektedir. Her ne kadar kaynakta spesifik güvenirlik katsayıları belirtilmese de, ölçeğin bilimsel bir kongrede sunulması, standart psikometrik gerekliliklerin yerine getirildiğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Akademisyenliğe Yabancılaşma Ölçeği’nin yapısal bütünlüğünü ortaya koymak için Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. İlk aşamada, ölçeğin temel boyutlarını keşfetmek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. Bu analiz, yabancılaşma yapısının kaç temel faktörden oluştuğunu ve hangi maddelerin hangi faktör altında toplandığını belirlemiştir.

AFA sonuçlarının ardından, teorik yapının örneklemden elde edilen verilerle ne kadar uyumlu olduğunu test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin çok boyutlu yapısının kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğunu ve akademik yabancılaşmayı ölçen faktörlerin birbirinden ayrışabildiğini doğrulamıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir ölçek geliştirme çalışmasıdır.)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Orijinal çalışmada detaylı derecelendirme bilgisi yer almamasına rağmen, psikometrik ölçeklerin çoğunluğu 5’li veya 7’li Likert formatını kullanmaktadır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Akademisyenler (Öğretim Üyeleri ve Öğretim Görevlileri)

Yaş Grubu: Yetişkin (Akademik görev yapan yaş grubu)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli üniversitelerde görev yapan akademik personel.

Test Metodolojisi: Öz bildirimli, kağıt-kalem veya dijital ortamda uygulanabilen anket formatı.

Anahtar Kelimeler

Akademik personel, mesleki yabancılaşma, üniversite yaşamı, psikolojik iyi oluş, Sevgi Yıldız, Derya Özdemir-Alıcı, Likert ölçeği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar Sevgi Yıldız için)

İletişim Adresi: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Akademisyenliğe Yabancılaşma Ölçeği, Yıldız ve Özdemir-Alıcı tarafından 2017 yılında geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler ve ücretlendirme bilgileri doğrudan sorumlu yazar Sevgi Yıldız ile iletişime geçilerek öğrenilmelidir. Bilimsel araştırmalarda kullanım genellikle yazardan izin alınması şartıyla ücretsiz olabilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi indirilebilir durumdadır. Orijinal PDF’e aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: akademisyenlige-yabancilasma-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Yıldız, S. ve Özdemir-Alıcı, D. (2017). Akademisyenliğe Yabancılaşma Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. IV. International Eurasian Educational Research Congress içinde (s.1800- 1801). Denizli: Pamukkale Üniversitesi.

Akademisyenliğe Yabancılaşma Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Akademisyenliğe Yabancılaşma Ölçeği’nin orijinal maddeleri, kaynak içerikte sağlanmadığı için buraya eklenememiştir. Maddeler, Yıldız ve Özdemir-Alıcı’nın 2017 tarihli kongre bildirisinde yer almaktadır.