Yaşam Pozisyonları Ölçeği

Öz

Yaşam Pozisyonları Ölçeği (YPO), Transaksiyonel Analiz kuramının temelini oluşturan dört yaşam pozisyonunu ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu, psikolojik danışmanlık ve eğitim alanlarında kullanılmak üzere yapılmış olup, dilsel eşdeğerlik, güvenirlik ve geçerlik analizleri 2012 yılında gerçekleştirilmiştir. Ölçek, bireylerin kendilerine ve diğerlerine yönelik temel bakış açılarını (Örn: Ben Tamamım, Sen Tamamsın) belirlemeyi hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Yaşam Pozisyonları, Transaksiyonel Analiz, Psikometrik Ölçek, Sosyal Psikoloji, Uyarlama, Güvenirlik, Geçerlik

Yazarlar

I. Y. Isgor, C. Kaygusuz, Ahmet Ragıp Ozpolat

Amaç

Yaşam Pozisyonları Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin yaşamın erken dönemlerinde bilinçli olmayan kararlar sonucu oluşturdukları ve kişiliklerinin temelini teşkil eden dört ana Yaşam Pozisyonlarından hangisine eğilimli olduklarını tespit etmektir. Bu pozisyonlar, bireyin kendisi ve çevresi ile olan ilişkilerini, iletişim tarzını ve yaşam kalitesini önemli ölçüde etkilemektedir. Ölçek, özellikle terapötik ve eğitim ortamlarında farkındalık yaratmak ve müdahale stratejilerini belirlemek için kullanılmaktadır.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Kavram)

Ölçek, Eric Berne tarafından kurulan Transaksiyonel Analiz kuramının merkezinde yer alan Yaşam Pozisyonları (Life Positions) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, dört temel boyutta incelenir:

• Ben Tamamım – Sen Tamamsın (I’m OK – You’re OK): Sağlıklı ve yapıcı pozisyon.

• Ben Tamamım – Sen Tamam Değilsin (I’m OK – You’re Not OK): Eleştirel ve üstünlükçü pozisyon.

• Ben Tamam Değilim – Sen Tamamsın (I’m Not OK – You’re OK): Depresif ve aşağılık duygusu taşıyan pozisyon.

• Ben Tamam Değilim – Sen Tamam Değilsin (I’m Not OK – You’re Not OK): Umutsuz ve kayıtsız pozisyon.

Ölçek, bu dört pozisyonun bireydeki göreceli gücünü ve baskınlığını saptayarak, bireyin temel psikolojik yönelimine dair kapsamlı bir bakış açısı sunar.

Geçerlik Analizi

Yaşam Pozisyonları Ölçeği’nin Türkçe adaptasyon çalışması, dilsel eşdeğerlik ve yapısal geçerlik üzerine odaklanmıştır. Yapılan analizlerde, ölçeğin orijinal yapıyı koruyup korumadığı incelenmiştir. Özellikle, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı dört farklı boyutu ne derece yansıttığını görmek amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Adaptasyon çalışmasında, çeviri-geri çeviri süreçleri titizlikle uygulanarak dilsel geçerlik sağlanmıştır.

Çalışma, ölçeğin Yaşam Pozisyonları yapısını Türk kültüründe de geçerli bir şekilde ölçtüğünü göstermiş ve bu bağlamda yapı geçerliği kanıtlanmıştır. Orijinal çalışmanın detaylarına, ilgili makalenin (Isgor et al., 2012) tam metninden ulaşılabilir.

Güvenirlik Analizi

Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılık güvenilirliği incelenmiştir. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Bu amaçla genellikle Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri (genellikle 0.70 ve üzeri), ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu işaret eder.

Adaptasyon çalışmasında, ölçeğin alt boyutları için ayrı ayrı iç tutarlılık katsayıları hesaplanmış ve sonuçlar, Yaşam Pozisyonları Ölçeği’nin Türkçe formunun güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu doğrulamıştır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla Faktör Analizi kullanılmıştır. Yaşam Pozisyonları Ölçeği, teorik olarak dört faktörlü bir yapıya sahiptir. Yapılan Faktör Analizi (büyük olasılıkla Doğrulayıcı Faktör Analizi – DFA), ölçeğin 20 maddesinin orijinal dört faktörlü yapıyı (Dört Yaşam Pozisyonu) desteklediğini ortaya koymuştur. Bu sonuçlar, ölçeğin kültürel adaptasyon sürecinde yapısal bütünlüğünü koruduğunu göstermektedir.

Enstrüman Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Bireysel veya grup uygulamasına uygun, öz bildirim (self-report) ölçeği.

Dil Mevcut: Türkçe (Uyarlama)

Popülasyon Grubu: Yetişkinler ve Üniversite Öğrencileri

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri

Popülasyon Detayları: Ölçek, genellikle yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören bireyler üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmış olmakla birlikte, genel yetişkin popülasyonunda da kullanılabilir.

Test Metodolojisi: Ölçek 20 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme, 5’li Likert Ölçeği formatındadır. Katılımcılar, maddelere ne kadar katıldıklarını 1 (Kesinlikle Katılmıyorum) ile 5 (Kesinlikle Katılıyorum) arasında derecelendirirler.

Anahtar Kelimeler

Öz Bildirim, Psikolojik Danışmanlık, Likert Ölçeği, Yaşam Pozisyonları, 20 Madde, Psikometri, Yapısal Eşitlik

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Sorumlu yazar Ahmet Ragıp Ozpolat ile iletişim kurulabilir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması 2012 yılında yayımlanmıştır. Kullanım izinleri ve ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Ahmet Ragıp Ozpolat ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ölçek, bilimsel araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle yazarın izniyle temin edilebilir.

Kaynakça

• Isgor, I. Y., Kaygusuz, C., & Ozpolat, A. R. (2012). Life positions scale language equivalence, reliability and validity analysis. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 47, 284-291.

• Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: ac.els-cdn.com

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: yasam-pozisyonlari-olcegi-toad.pdf

Yaşam Pozisyonları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin orijinal formu için yukarıda belirtilen akademik referanslara ve sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.