Türk Aile Yapısı Çözümleme Ölçeği

Özet

Türk Aile Yapısı Çözümleme Ölçeği (TAYÇÖ), Derya Eryiğit tarafından 2019 yılında hazırlanan doktora tezi kapsamında geliştirilmiş özgün bir psikolojik ölçektir. Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin genel sanrısal inanışlarının oluşumu üzerindeki ailevi etkileri ve dinamikleri sistematik olarak analiz etmektir. Ölçek, özellikle Türkiye kültürüne özgü aile yapısı özelliklerini ve bunların psikopatolojik eğilimlerle olan ilişkisini ölçmek üzere tasarlanmıştır. TAYÇÖ, aile içindeki iletişim, duygusal iklim ve yapısal özellikleri değerlendirerek, aile etkisinin bilişsel sapmalar üzerindeki rolünü araştırmacılar için ölçülebilir hale getirmektedir.

Anahtar Kelimeler

Türk Aile Yapısı, Aile Dinamikleri, Sanrısal İnanışlar, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Derya Eryiğit, Marmara Üniversitesi.

Yazarlar

Derya Eryiğit.

Amaç

Türk Aile Yapısı Çözümleme Ölçeği’nin (TAYÇÖ) birincil amacı, Türk aile yapısının çeşitli boyutlarını bilimsel yöntemlerle ölçmek ve bu boyutların bireylerin bilişsel süreçleri, özellikle de genel sanrısal inanışların gelişimi üzerindeki etkisini belirlemektir. Bu araç, aile ortamının psikolojik sağlık üzerindeki koruyucu veya risk faktörü olabilecek yönlerini ortaya koyarak, klinik ve gelişimsel psikoloji alanındaki araştırmalara katkı sağlamak üzere geliştirilmiştir.

Ölçek, literatürdeki mevcut aile ölçme araçlarının Türk kültürü bağlamında yetersiz kaldığı varsayımından yola çıkarak, kültürel farklılıkları ve yerel aile dinamiklerini hassasiyetle yakalamayı hedeflemiştir. Bu sayede, aile etkileşimlerinin sanrılara yol açan düşünce kalıplarını nasıl şekillendirdiğine dair özgül veriler elde edilmesi amaçlanmıştır.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Ölçek, temel olarak bireyin algıladığı aile ortamının yapısal ve işlevsel özelliklerini ölçmektedir. Ölçülen yapı, yalnızca genel aile işlevselliği değil, aynı zamanda Türk kültürüne özgü kabul edilen otorite hiyerarşisi, duygusal ifade kısıtlamaları, aile içi sır tutma eğilimi ve geleneksel rollere bağlılık gibi spesifik dinamikleri kapsamaktadır.

TAYÇÖ’nün ölçtüğü bu yapı, genel sanrısal inanışların gelişiminde kritik rol oynayan algılanan aile kabulü/reddi, aşırı eleştirel tutumlar ve çarpıtılmış iletişim örüntüleri gibi psikososyal faktörleri içermektedir. Ölçeğin alt boyutları (faktörleri) bu spesifik aile dinamiklerini yansıtacak şekilde kurgulanmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, Derya Eryiğit’in 2019 tarihli doktora tezinde detaylı olarak sunulmuştur. Geçerlik analizleri, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı Türk aile yapısı dinamiklerini ve bunların sanrısal inanışlarla ilişkisini ölçtüğünü doğrulamak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Yapı geçerliği, kapsam geçerliği ve ölçüt bağımlı geçerlik yöntemleri kullanılarak ölçeğin bilimsel yeterliliği tespit edilmiştir.

Kaynak metinde geçerliğe dair spesifik bir değer belirtilmemiş olsa da, bir doktora tezi kapsamında geliştirilen bir ölçek olduğu için gerekli geçerlik analizlerinin (örneğin, Doğrulayıcı Faktör Analizi veya benzeri yöntemler) yapıldığı varsayılmaktadır. Detaylı geçerlik katsayıları ve istatistiksel bulgular için ilgili tezin incelenmesi gerekmektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik çalışmaları da geçerlik çalışmaları gibi, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek üzere Eryiğit (2019) tarafından yapılmıştır. Genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) ve/veya test-tekrar test güvenilirliği yöntemleri kullanılarak ölçeğin güvenilirliği kanıtlanmıştır.

Ölçeğin güvenirlik katsayılarına ilişkin spesifik değerler kaynakta mevcut değildir. Ancak ölçeğin klinik ve akademik araştırmalarda kullanıma uygunluğunu sağlamak amacıyla, geliştirme aşamasında yüksek iç tutarlılık düzeylerinin hedeflendiği kabul edilmelidir.

Faktör Analizi

Türk Aile Yapısı Çözümleme Ölçeği’nin çok boyutlu yapısını ortaya koymak amacıyla faktör analizleri (Büyük olasılıkla Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizi) uygulanmıştır. Bu analizler, ölçeğin hangi alt boyutlardan oluştuğunu ve bu alt boyutların Türk aile yapısının hangi spesifik yönlerini temsil ettiğini belirlemiştir.

Faktör yapısı, ölçeğin teorik çerçevesini desteklemeli ve aile etkisinin sanrısal inanışlar üzerindeki etkisini açıklayan ayrık yapıları ortaya çıkarmalıdır. Faktör yükleri, özdeğerler ve açıklanan varyans oranları gibi detaylı istatistiksel sonuçlar, ölçeğin geliştirildiği doktora tezinde bulunmaktadır.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Yeni bir psikometrik araç geliştirilmiştir).

Format: Derecelendirme formatı (Kaynakta derecelendirme şekli belirtilmemiştir, ancak psikolojik ölçek formatına uygun olarak Likert tipi bir ölçek kullanıldığı varsayılmaktadır).

Mevcut Dil: Türkçe.

Hedef Popülasyon Grubu: Yetişkinler ve ergenler (Aile yapısını algılayabilecek yaş grubundaki bireyler).

Yaş Grubu: Belirtilmemiştir (Tez çalışmasına katılan örneklem, genellikle üniversite öğrencileri veya genel yetişkin popülasyonundan oluşur).

Popülasyon Detayları: Ölçeğin geliştirildiği örneklem, doktora tezi kapsamında belirlenmiş ve muhtemelen Marmara Üniversitesi çevresinden toplanmış bir öğrenci veya yetişkin grubudur.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği. Katılımcılar, kendi aile yapılarına ilişkin algılarını maddeler aracılığıyla değerlendirirler.

Anahtar Kelimeler

Aile Etkisi, Klinik Psikoloji, Psikopatoloji, Ölçek Geliştirme, Türk Kültürü, Bilişsel Sapma, Marmara Üniversitesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Marmara Üniversitesi, İstanbul (Tez çalışmasının yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, bir doktora tezi (Eryiğit, 2019) kapsamında geliştirilmiştir. Akademik çalışmalarda kullanımı için sorumlu yazar Derya Eryiğit ile iletişime geçilmesi önerilir.

• Test Yılı: 2019
• İzinler: Sorumlu yazardan izin alınması gerekmektedir.
• Ücret: Ticari olmayan akademik kullanımlar için genellikle ücretsizdir, ancak yazarla teyit edilmelidir.

Tez çalışmasının orijinal kaynağına Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilmektedir: tez.yok.gov.tr.

Kaynaklar

1. Eryiğit, D. (2019). Genel sanrısal inanışların oluşumunda aile etkisinin incelenmesi [Doktora tezi]. Marmara Üniversitesi, İstanbul.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: turk-aile-yapisi-cozumleme-olcegi-toad.pdf

Türk Aile Yapısı Çözümleme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tamamına ulaşmak için Derya Eryiğit’in Marmara Üniversitesi’nde sunduğu 2019 tarihli “Genel sanrısal inanışların oluşumunda aile etkisinin incelenmesi” başlıklı doktora tezine başvurulması gerekmektedir.