Sporda Mücadele ve Tehdit Ölçeği

Özet

Sporda Mücadele ve Tehdit Ölçeği (SMTÖ), sporcuların karşılaştıkları stresli durumları bilişsel olarak nasıl değerlendirdiklerini ölçmek amacıyla uyarlanmış bir psikolojik ölçek aracıdır. Bu ölçek, stresörlerin birer mücadele (challenge) olarak mı yoksa birer tehdit (threat) olarak mı algılandığını belirlemeye odaklanır. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, Hatice Burçin Türkyılmaz tarafından 2019 yılında yayımlanmamış yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Çalışma, özellikle futbolcuların zihinsel dayanıklılık düzeyleri ile spor ortamındaki mücadele ve tehdit algıları arasındaki ilişkileri incelemek üzere kullanılmıştır.

Ölçek, spor psikolojisi alanında, sporcuların performanslarını ve duygusal tepkilerini etkileyen temel bilişsel değerlendirme süreçlerini anlamak için kritik bir araç olarak kabul edilmektedir. Mücadele algısı, sporcunun durumu yönetilebilir ve gelişime açık görmesini sağlarken; tehdit algısı ise durumu başa çıkılmaz ve zararlı olarak değerlendirmesine yol açar.

Anahtar Kelimeler

Sporda Mücadele ve Tehdit Ölçeği, spor psikolojisi, mücadele algısı, tehdit algısı, bilişsel değerlendirme, zihinsel dayanıklılık, futbolcular, ölçek uyarlama.

Yazarlar

Hatice Burçin Türkyılmaz

Amaç

Sporda Mücadele ve Tehdit Ölçeği’nin temel amacı, sporcuların rekabet ve antrenman ortamlarında karşılaştıkları potansiyel stres kaynaklarını nasıl yorumladıklarını belirlemektir. Bu uyarlama çalışmasının özel amacı ise, futbolcuların zihinsel dayanıklılık düzeyleri ile sporda mücadele ve tehdit algıları arasındaki korelasyonu ve farklılıkları ortaya koymaktır.

Ölçek, sporcuların performans altında maruz kaldığı baskıya verdikleri psikolojik tepkileri ölçerek, spor psikologlarına ve antrenörlere bireysel müdahale stratejileri geliştirmede yardımcı olmayı hedefler. Yüksek mücadele algısı olan sporcuların, zorlukları motivasyon kaynağı olarak kullanma eğiliminde olduğu varsayılırken; yüksek tehdit algısı olanların ise kaygı, kaçınma ve performans düşüşü yaşama riski daha yüksektir.

Yapı

Ölçek, spor bağlamında stresin iki temel bilişsel değerlendirme boyutunu ölçmektedir: Mücadele ve Tehdit. Bu yapı, Lazarus ve Folkman’ın stres ve başa çıkma teorilerine dayanır. Sporcu, bir stresörle karşılaştığında, öncelikle bu stresörün kendisi için ne anlama geldiğini (birincil değerlendirme) ve sonrasında bu stresörle başa çıkma kaynaklarının yeterli olup olmadığını (ikincil değerlendirme) değerlendirir.

• Mücadele Boyutu: Bireyin stresli durumu, kişisel büyüme, ustalık kazanma ve başarı elde etme fırsatı olarak algılamasıdır. Bu algı genellikle yüksek öz-yeterlilik duygusuyla ilişkilidir.
• Tehdit Boyutu: Bireyin stresli durumu, kişisel refahına, hedeflerine veya öz-saygısına yönelik potansiyel zarar veya kayıp riski olarak algılamasıdır. Bu algı genellikle yüksek kaygı ve düşük başa çıkma beklentisi ile ilişkilidir.

Geçerlik

Sporda Mücadele ve Tehdit Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasına ait spesifik geçerlik (validity) katsayıları, kaynak referansta detaylı olarak sunulmamıştır. Ancak, bir ölçek uyarlaması sürecinde genellikle yapı geçerliği (construct validity) ve eş zamanlı geçerlik (concurrent validity) analizleri yapılır.

Yapı geçerliğinin incelenmesi için, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen iki ayrı boyutu (Mücadele ve Tehdit) doğru bir şekilde ayırıp ayırmadığını görmek amacıyla faktör analizi yöntemlerinin kullanılması beklenir. Ayrıca, ölçeğin skorlarının, zihinsel dayanıklılık gibi teorik olarak ilişkili olduğu düşünülen diğer yapılarla (örneğin, kaygı veya öz-yeterlilik ölçekleriyle) beklenen yönde korelasyon göstermesi, geçerliğin önemli bir kanıtıdır.

Güvenirlik

Ölçeğin Türkçe formunun güvenirlik (reliability) değerleri, kaynak referansın özet bölümünde açıkça belirtilmemiştir. Bir psikometrik aracın güvenilirliği, aynı koşullar altında tutarlı sonuçlar verme yeteneğini ifade eder.

Uyarlama çalışmalarında en yaygın kullanılan güvenirlik yöntemi iç tutarlılık (internal consistency) analizidir. Bu analiz, genellikle Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak hesaplanır. Ölçeğin alt boyutlarının (Mücadele ve Tehdit) her birinin kabul edilebilir düzeyde (genellikle 0.70 ve üzeri) iç tutarlılığa sahip olması beklenir. Ayrıca, test-tekrar test güvenirliği de, ölçek skorlarının zaman içinde stabil olup olmadığını kontrol etmek amacıyla kullanılabilir.

Faktör Analizi

Sporda Mücadele ve Tehdit Ölçeği’nin Türkçe adaptasyonu sırasında, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk sporcu örnekleminde doğrulanıp doğrulanmadığını belirlemek amacıyla Faktör analizi uygulanmıştır.

Adaptasyon çalışmalarında sıklıkla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) tercih edilir. DFA, orijinal ölçeğin sahip olduğu varsayılan iki faktörlü yapının (Mücadele ve Tehdit) Türk sporcularından elde edilen verilerle ne kadar uyumlu olduğunu test eder. Bu analiz, ölçeğin yapısal geçerliğini destekleyen önemli istatistiksel kanıtlar sağlar ve ölçek maddelerinin ilgili alt boyutlara doğru şekilde yüklendiğini gösterir.

Ölçme Aracı Bilgileri

Test Tipi: Uyarlama

Format: Derecelendirme (Orijinal ölçeğin tipik olarak 5 veya 7 noktalı Likert tipi bir ölçek olduğu varsayılmaktadır.)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal dil (Genellikle İngilizce veya ilgili psikoloji literatüründe kullanılan bir dil).

Hedef Grup: Sporcular

Yaş Grubu: Genç ve Yetişkin Sporcular

Popülasyon Detayları: Adaptasyon çalışması, 2019 yılında Başkent Üniversitesi’nde sunulan yüksek lisans tezinde özellikle futbolcular üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Uygulama, genellikle kağıt-kalem veya dijital anket yoluyla bireysel ya da grup halinde gerçekleştirilir. Sporcular, spor bağlamında yaşadıkları stresli durumlara ilişkin ifadeleri, kendilerini ne ölçüde tanımladığına göre derecelendirirler.

Anahtar Kelimeler

Uyarlama, psikometrik özellikler, sporcu performansı, stres değerlendirmesi, geçerlik, güvenirlik, faktör analizi, spor psikolojisi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Kurum E-posta Adresleri: Bilinmiyor

Yazışma Adresi: Hatice Burçin Türkyılmaz, Başkent Üniversitesi (2019 tezi dönemi itibarıyla)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçek, yayımlanmamış bir yüksek lisans tezi kapsamında kullanıldığı için, ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için yazarından izin alınması tavsiye edilir. Kullanım ücreti bilgisi mevcut değildir.

Test Yılı: Ölçeğin Türkçe adaptasyonunun yapıldığı ve kullanıldığı yıl 2019‘dur.

Kaynaklar

Türkyılmaz, H. B. (2019). Futbolcuların zihinsel dayanıklılık düzeyleri ile sporda mücadele ve tehdit algılarının belirlenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Başkent Üniversitesi, Ankara.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: sporda-mucadele-ve-tehdit-olcegi-toad.pdf

Sporda Mücadele ve Tehdit Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler, yukarıda belirtilen tezden veya PDF dosyasından incelenebilir.