Siyasal Rıza Ölçeği

Özet

Siyasal Rıza Ölçeği, bireylerin siyasal otoriteye yönelik rıza düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. 2019 yılında Ceylan, İspir ve Özpolat tarafından geliştirilen bu ölçek, siyasal davranış ve tutumları anlamada önemli bir rol oynamaktadır. Ölçek, 22 maddeden ve dört temel boyuttan oluşmaktadır: Sorumluluk, Doğruluk, Yetkinlik ve Özgür İrade. Ölçeğin derecelendirilmesi 5’li Likert tipi bir format kullanılarak gerçekleştirilmiştir.

Ölçeğin geliştirme çalışması, siyasal rızanın çok boyutlu yapısını ortaya koymayı hedeflemiş ve bu yapıyı Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizleri ile desteklemiştir. Elde edilen yüksek güvenirlik katsayısı, ölçeğin Türkiye popülasyonunda siyasal rıza düzeylerini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Siyasal rıza, siyaset psikolojisi, ölçek geliştirme, sorumluluk, yetkinlik, faktör analizi.

Yazarlar

Fatih Ceylan, N. İspir, A. R. Özpolat

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin siyasal sistem, otorite ve yönetim biçimine karşı gösterdikleri rıza veya kabul düzeylerini bilimsel yöntemlerle ölçmektir. Ölçek, özellikle siyaset bilimi ve siyaset psikolojisi alanlarında, vatandaşların yönetimle ilişkilerini ve siyasal sistemin meşruiyet algısını araştırmacılara sunmak üzere tasarlanmıştır.

Ölçek, siyasal rızanın sadece tek boyutlu bir kavram olmadığını, aksine çok boyutlu bir yapıyı temsil ettiğini varsayarak, bu yapının altında yatan farklı psikososyal etmenleri (Sorumluluk, Doğruluk, Yetkinlik, Özgür İrade) ayrı ayrı değerlendirmeye olanak tanır. Bu sayede, araştırmacılar siyasal rızanın hangi bileşenlerinin daha baskın olduğunu tespit edebilirler.

Yapı

Siyasal Rıza Ölçeği, Siyasal Rıza yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin siyasal otoritenin eylemlerini ve varlığını meşru kabul etme eğilimini ifade eder. Ölçek, bu karmaşık yapıyı 22 madde ve dört alt boyutta incelemektedir:

• Sorumluluk: (8 madde) Bireyin siyasi süreçlere karşı duyduğu sorumluluk algısını ve beklentilerini ölçer.
• Doğruluk: (6 madde) Siyasal sistemin şeffaflığına ve etik prensiplere uygunluğuna dair inancı değerlendirir.
• Yetkinlik: (4 madde) Siyasal liderlerin veya kurumların işlerini yapabilme kapasitesine ve etkinliğine olan güveni ifade eder.
• Özgür İrade: (4 madde) Bireyin siyasi kararlara katılımda ve rıza göstermede kendini ne kadar özgür hissettiğini ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır. AFA sonucunda, toplam varyansın %58,203’ünü açıklayan yedi faktörlü bir yapı başlangıçta ortaya çıkmıştır. Bu bulgu, siyasal rızanın karmaşık doğasını desteklemektedir.

Ancak, teorik beklentiler ve faktör yükleri dikkate alınarak gerçekleştirilen DFA sonucunda, 22 maddelik dört faktörlü nihai yapının uyum değerlerinin kabul edilebilir düzeylerde olduğu belirlenmiştir. Bu uyum değerleri şunlardır: Ki-kare (χ2) = 390.195, p = .000, serbestlik derecesi (df) = 202, χ/df oranı = 1.932. Ek olarak, yaygın olarak kullanılan uyum indeksleri de kabul sınırları içinde bulunmuştur: RMSEA = .065, CFI = .89, GFI = .87, ve AGFI = .83. Bu sonuçlar, dört faktörlü modelin yapısal olarak geçerli olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Siyasal Rıza Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach Alfa katsayısı hesaplanarak incelenmiştir. Yapılan analizler sonucunda ölçeğin genel Cronbach Alfa değeri .82 olarak belirlenmiştir.

Bu değer, psikometrik standartlara göre ölçeğin yüksek düzeyde bir iç tutarlılığa sahip olduğunu ve maddelerin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir. Bu yüksek güvenirlik düzeyi, ölçeğin farklı popülasyonlarda tekrarlanabilir sonuçlar üretme potansiyelini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirme sürecinde, yapısal geçerliği test etmek için ilk olarak Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. AFA, yedi faktörlü bir çözüm sunmuş ve bu faktörler toplam varyansın %58,203’ünü açıklamıştır. Bu bulgu, yapının çok boyutlu olduğunu desteklemiştir.

AFA sonuçlarının ardından, teorik çerçeveye en uygun ve en sade yapıyı kesinleştirmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA, ölçeğin 22 madde ve dört faktörden oluşan yapısının (Sorumluluk, Doğruluk, Yetkinlik, Özgür İrade) veri ile uyumunu incelemiştir. DFA sonuçları (χ/df=1.932, RMSEA=.065, CFI=.89) modelin yeterli düzeyde uyum sağladığını kanıtlamıştır.

Araç

Test Type: Geliştirme Ölçeği (Development Scale)

Format: Kendi kendine raporlama (Self-report)

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler ve Üniversite Öğrencileri (Türkiye popülasyonu üzerinde geliştirilmiştir)

Age Group: Genellikle 18 yaş ve üzeri (Örneklem üniversite öğrencileri ve yetişkinlerden oluşmaktadır)

Population Details: Ölçek, akademik çalışmada belirtilen üniversite öğrencileri ve yetişkinlerden oluşan bir örneklem grubu üzerinde standardize edilmiştir.

Test Methodology: 5’li Likert tipi derecelendirme (1= kesinlikle katılmıyorum – 5= kesinlikle katılıyorum) kullanılarak yanıtlanmaktadır. Yüksek puanlar, yüksek siyasal rıza düzeyini işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Siyasal tutum, meşruiyet, siyasi davranış, özgür irade, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Fatih Ceylan)

Correspondence Address: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik çalışmalarda kullanımı için sorumlu yazar Fatih Ceylan ile iletişime geçilmesi önerilir. Ticari kullanımı için özel izin gerekebilir.

PDF Kaynağı: Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: siyasal-riza-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Ceylan, F., İspir, N. ve Özpolat, A. R. (2019). Siyasal Rıza Ölçeği. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23(2), 605-629.

Siyasal Rıza Ölçeği Maddeleri

Ölçek 22 madde ve dört faktörden oluşmaktadır:

• Sorumluluk (8m)
• Doğruluk (6m)
• Yetkinlik (4m)
• Özgür irade (4m)