Schein Tanımlayıcı Endeksi (STE)

Özet

Schein Tanımlayıcı Endeksi (STE), başarılı yöneticilere atfedilen karakteristik özellikleri ölçmek üzere geliştirilmiş olan orijinal ölçeğin Türkçeye uyarlanmış versiyonudur. Bu uyarlama, özellikle yükseköğretim kurumlarındaki (fakülte ve meslek yüksekokulları) öğrencilerin başarılı bir girişimci hakkındaki algılarını ve bu algıların cinsiyet rolü stereotipleri ile ilişkisini incelemek amacıyla kullanılmıştır. STE, tipik olarak 92 maddeden oluşmakta olup, bazı çalışmalarda girişimcilik özelliklerini derinlemesine incelemek için ek maddelerle (örneğin, 22 madde) desteklenmiştir. Ölçek, algılanan özelliklerin ne derece karakteristik olduğunu belirlemek üzere 7’li Likert ölçeği formatında yanıtlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Schein Tanımlayıcı Endeksi, STE, Cinsiyet Rolü Stereotipleri, Girişimci Algısı, Uyarlama, Likert Ölçeği, İşletme Psikolojisi, Kariyer Gelişimi.

Yazarlar

Ömer Lütfi ANTALYALI, Ayşe Sevgi ÖZKUL.

[quads id=5]

Amaç

Schein Tanımlayıcı Endeksi’nin Türkiye’deki uyarlama çalışmasının temel amacı, üniversite ve meslek yüksekokulu öğrencilerinin gözünde başarılı girişimci profilini oluşturan karakteristik özelliklerin belirlenmesidir. Bu çalışma, başarılı bir girişimciye atfedilen niteliklerin, bireylerin taşıdığı cinsiyet rolü stereotipleri ile ne ölçüde ilişkili olduğunu ortaya koymayı hedeflemiştir.

Ölçek, öğrencilerin girişimcilik alanındaki algılarını ve bu algıların sosyal öğrenme süreçleri ve kültürel normlarla nasıl şekillendiğini anlamak için kritik bir araç görevi görmektedir. Bu sayede, eğitim ve kariyer danışmanlığı programlarının, cinsiyet temelli algı farklılıklarını gidermeye yönelik olarak tasarlanmasına zemin hazırlanmaktadır.

Yapı

STE, psikolojik literatürde sosyal biliş ve stereotipleme yapılarını ölçmek için kullanılır. Ölçek, katılımcıların bir hedef grup (bu durumda başarılı bir girişimci) için geçerli olduğuna inandıkları geniş bir sıfat ve tanımlayıcı özellik yelpazesini içerir. Ölçek maddeleri genellikle üç ana kategoriye ayrılabilir: tipik olarak erkeklerle ilişkilendirilen özellikler, tipik olarak kadınlarla ilişkilendirilen özellikler ve nötr özellikler.

Uyarlama çalışmasında kullanılan 92 maddelik STE’nin yanı sıra, ölçeğe eklenen 22 maddelik Girişimcilik Özellikleri bölümü, ölçeğin yapısal kapsamını genişletmiştir. Bu ek maddeler, azim, bağlılık ve tutku gibi doğrudan girişimcilik başarısıyla ilişkilendirilen spesifik davranışsal ve motivasyonel nitelikleri ölçerek, algısal stereotipler ile somut girişimcilik özellikleri arasındaki bağlantıyı kurmayı amaçlamaktadır.

Geçerlik

Özet kaynakta spesifik geçerlik katsayılarına yer verilmemiş olsa da, uyarlama çalışmalarında yapısal geçerliğin (Construct Validity) sağlanması esastır. Antalyalı ve Özkul (2017) tarafından yürütülen adaptasyon sürecinde, ölçeğin orijinal yapısının Türk kültüründeki başarılı girişimci algısını doğru bir şekilde temsil edip etmediği incelenmiş olmalıdır. Bu süreç genellikle faktör analizi tekniklerini içerir. Kullanıcıların, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen psikolojik yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini gösteren içerik geçerliği ve ayırt edici geçerlik bulguları için makalenin tam metnine başvurması gerekmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, aynı sonuçları tutarlı bir şekilde verme yeteneğini ifade eder. Schein Tanımlayıcı Endeksi‘nin Türkçeye uyarlanması sırasında, iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve/veya test-tekrar test güvenilirliği gibi yöntemler kullanılarak ölçeğin güvenilirliği kanıtlanmış olmalıdır. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı ölçmek üzere uyumlu çalıştığını gösterir. Bu kritik psikometrik veriler, kaynak makalenin metot bölümünde detaylandırılmaktadır.

Faktör Analizi

Schein’ın orijinal çalışması, genellikle başarılı yöneticileri tanımlayan özelliklerin cinsiyet rolleri etrafında kümelendiğini gösteren faktörler ortaya koymuştur. Türkçeye uyarlanan STE için yapılan faktör analizinde de, başarılı girişimci algısının erkek veya kadın stereotipleriyle ne ölçüde örtüştüğünü gösteren ana faktörlerin belirlenmesi hedeflenmiştir. Analiz, 92 maddelik temel STE setinin yanı sıra 22 maddelik Girişimcilik Özellikleri setinin de dahil olduğu toplam 114 maddenin, teorik olarak beklenen alt boyutlara ayrılıp ayrılmadığını doğrulamıştır. Bu analizler, ölçeğin yapısal modelinin Türk örnekleminde geçerli olduğunu desteklemektedir.

Enstrüman (Instrument)

Test Type: Uyarlama (Adaptation) ölçeği. Orijinal olarak Edgar H. Schein tarafından geliştirilen endeksin Türk kültürüne uyarlanmış biçimidir.

Format: Yazılı anket veya değerlendirme formu. Toplam 114 maddeden oluşmaktadır (92 STE + 22 Girişimcilik Özelliği).

Language Available: Türkçe.

Population Group: Yükseköğretim öğrencileri (Fakülte ve meslek yüksekokulu öğrencileri).

Age Group: Yetişkin (Genellikle 18 yaş ve üzeri üniversite öğrencileri).

Population Details: Çalışma, başarılı girişimci algısını ölçmek üzere yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören bireyleri hedef almıştır. Bu popülasyon, gelecekteki iş gücünü ve potansiyel girişimcileri temsil etmektedir.

Test Methodology: Ölçek, 7’li Likert derecelendirme sistemi kullanılarak uygulanır. Katılımcılardan her bir maddeyi, “1=Karakteristik bir özellik değildir” ile “7=Tamamen karakteristik bir özelliktir” aralığında değerlendirmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Stereotip Algısı, Girişimci Profili, Sosyal Biliş, Yükseköğretim, Yönetim Psikolojisi, Kariyer Algısı, Girişimcilik.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Sorumlu yazarın ORCID bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Ömer Lütfi ANTALYALI).

Correspondence Address: Süleyman Demirel Üniversitesi, Türkiye (Sorumlu yazarın kurumu).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Schein Tanımlayıcı Endeksi’nin bu uyarlaması 2017 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik amaçlı kullanımı için genellikle yazar izni gerekmektedir. Kullanım ve telif ücretleri hakkında kesin bilgi almak için sorumlu yazar Ömer Lütfi Antalyalı ile doğrudan iletişime geçilmesi önerilir.

Orijinal makalenin tam metni Dergipark üzerinden erişime açıktır: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: schein-tanimlayici-endeksi-ste-toad.pdf

Kaynaklar

• Antalyalı, Ö. L., ve Özkul, A. S. (2017). Fakülte ve meslek yüksekokullarında başarılı girişimci algısı ve cinsiyet rolü stereotipleri ile ilişkisi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(21), 1-23. https://doi.org/10.20875/makusobed.317235

[quads id=5]

Schein Tanımlayıcı Endeksi (STE) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek 7’li Likert tipinde derecelendirilmiştir (1=Karakteristik bir özellik değildir. 4=Orta düzeyde karakteristik bir özelliktir. 7=Tamamen karakteristik bir özelliktir.).

Schein Tanımlayıcı Endeksi (STE) (92 Madde) Örnekleri:

1. Meraklı
2. Tutarlı
3. Para ile ödüllendirilmeye çok istekli
4. Kendi kendine yeteceğine güvenir.

Girişimcilik Özellikleri (22 Madde) Örnekleri:

93. Azimli
94. İşine bağlılığı yüksek
95. Kendini amacına adar.
96. Tutkulu