Palyatif Bakım Zorlukları Ölçeği

Özet

Palyatif Bakım Zorlukları Ölçeği, palyatif bakım alanında çalışan sağlık profesyonellerinin karşılaştığı zorlukları değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş Türkçe bir ölçek uyarlamasıdır. Ölçek, Akdeniz-Kudubes ve arkadaşları tarafından 2019 yılında yapılan bir çalışma ile Türkçe’ye adapte edilmiş ve psikometrik özellikleri incelenmiştir. Bu uyarlama çalışması, öznel iyi oluşa dayalı palyatif bakım uygulama ölçeğinin Türkçe versiyonunun palyatif bakımda karşılaşılan güçlükleri ölçme kapasitesini araştırmıştır. Ölçek, sağlık profesyonellerinin palyatif bakım sürecinde deneyimledikleri çeşitli engelleri, duygusal yükleri ve pratik güçlükleri belirlemeye yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Elde edilen veriler, palyatif bakım hizmetlerinin kalitesini artırmak ve sağlık çalışanlarının destek ihtiyaçlarını belirlemek için önemli bilgiler sunmaktadır.

Ölçeğin geliştirilme süreci, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel özelliklere uygun hale getirilmesini içermiş olup, bu süreçte dilsel eşdeğerlik ve kültürel uygunluk çalışmaları yapılmıştır. Psikometrik analizler, ölçeğin Türkçe popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu göstermiştir. Bu ölçek, palyatif bakım alanındaki araştırmacılar ve klinisyenler için, sağlık çalışanlarının yaşadığı zorlukları sistematik bir şekilde değerlendirme ve bu zorluklara yönelik müdahale stratejileri geliştirme konusunda değerli bir araç sunmaktadır. Ölçek, özellikle palyatif bakım ortamlarında çalışan hemşireler, doktorlar ve diğer yardımcı sağlık profesyonelleri için tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Palyatif bakım, palyatif bakım zorlukları, ölçek, psikometrik özellikler, Türkçe uyarlama, sağlık çalışanları, geçerlik, güvenirlik.

Yazarlar

Akdeniz-Kudubes, A., Bektaş, M., Ayar, D., Bektaş, İ., Selekoglu-Ok, Y., Sal-Altan, S., Aricioglu, A.

Amaç

Palyatif Bakım Zorlukları Ölçeği’nin temel amacı, palyatif bakım hizmeti sunan sağlık profesyonellerinin bu alandaki uygulamaları sırasında karşılaştıkları zorlukları ve güçlükleri sistematik bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, palyatif bakımın karmaşık ve duygusal olarak zorlayıcı doğası göz önüne alındığında, profesyonellerin deneyimlerini daha iyi anlamak için kritik bir araç sağlamaktadır. Ölçek, özellikle hemşireler, doktorlar ve diğer destekleyici sağlık personelinin palyatif bakımda karşılaştıkları etik ikilemler, iletişim engelleri, duygusal tükenmişlik ve kaynak yetersizliği gibi çeşitli alanlardaki zorlukları belirlemeyi hedefler.

Uyarlama çalışmasının birincil amacı, öznel iyi oluşa dayalı palyatif bakım uygulama ölçeğinin Türkçe versiyonunun psikometrik özelliklerini değerlendirmek ve Türk kültürüne özgü bağlamda geçerliliğini ve güvenirliğini ortaya koymaktır. Bu sayede, Türkiye’deki palyatif bakım hizmetlerinin geliştirilmesine yönelik kanıta dayalı stratejiler oluşturulmasına katkıda bulunmak ve sağlık çalışanlarının mesleki gelişim ve destek ihtiyaçlarını tespit etmek amaçlanmıştır. Ölçekten elde edilen bulgular, eğitim programlarının ve destek mekanizmalarının tasarlanmasında yol gösterici olabilir.

Yapı

Palyatif Bakım Zorlukları Ölçeği, palyatif bakım alanında karşılaşılan zorlukların çok boyutlu yapısını ölçmeyi hedeflemektedir. Orijinal “self-esteem based palliative care practice scale” (öznel iyi oluşa dayalı palyatif bakım uygulama ölçeği) temel alınarak adapte edilen bu ölçek, sağlık profesyonellerinin kişisel yeterlilik algıları ile palyatif bakım uygulamalarında deneyimledikleri engeller arasındaki ilişkiyi de ortaya koyabilir. Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, palyatif bakım ortamında çalışan bireylerin algıladığı zorluklardır. Bu zorluklar genellikle hastalarla ve aileleriyle iletişim, ölüm ve yas süreciyle başa çıkma, ekip içi işbirliği, etik karar alma süreçleri, kaynak kısıtlılıkları ve kişisel tükenmişlik gibi alanları kapsar.

Ölçeğin alt boyutları veya faktörleri, genellikle bu tür zorlukların farklı yönlerini yansıtır. Örneğin, duygusal zorluklar, etik zorluklar, iletişim zorlukları veya sistemik zorluklar gibi boyutlar içerebilir. Her bir boyut, palyatif bakım sunumu sırasında karşılaşılan spesifik engellere odaklanır. Ölçek, bu zorlukların derecesini nicel olarak ifade ederek, müdahale edilmesi gereken alanları belirlemede ve eğitim programlarını şekillendirmede yardımcı olur. Bu yapı, sağlık profesyonellerinin palyatif bakım hizmetlerindeki performanslarını ve iyi oluşlarını etkileyen temel faktörleri anlamak için sağlam bir çerçeve sunar.

Geçerlik

Palyatif Bakım Zorlukları Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin geçerlik analizleri titizlikle yürütülmüştür. Geçerlik, bir ölçeğin ölçmek istediği kavramı ne derece doğru ölçtüğünü ifade eder. Akdeniz-Kudubes ve arkadaşları (2019) tarafından yapılan çalışmada, ölçeğin yapı geçerliği, kapsam geçerliği ve görünüş geçerliği gibi farklı geçerlik türleri incelenmiştir. Yapı geçerliği için genellikle faktör analizi teknikleri kullanılarak ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle ne kadar uyumlu olduğu değerlendirilmiştir. Bu analizler, ölçeğin palyatif bakım zorlukları kavramını temsil eden boyutları doğru bir şekilde ölçtüğünü doğrulamayı amaçlamıştır.

Kapsam geçerliği, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen alanın tüm önemli yönlerini ne ölçüde temsil ettiğini gösterir. Bu genellikle alanında uzman kişilerin görüşleri alınarak belirlenir. Görünüş geçerliği ise ölçeğin ölçmek istediği şeyi ölçüyor gibi görünüp görünmediğiyle ilgilidir ve katılımcılar veya uzmanlar tarafından yapılan yüzeysel bir değerlendirmedir. Akdeniz-Kudubes ve arkadaşları, bu geçerlik çalışmalarını yürütürken, ölçeğin orijinal yapısını korurken, Türk kültürüne özgü bağlamda da anlamlı ve geçerli sonuçlar ürettiğini teyit etmiştir. Çalışmanın detayları için ilgili referans kaynağına başvurulması önerilir.

Güvenirlik

Palyatif Bakım Zorlukları Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışmasında güvenirlik analizleri de gerçekleştirilmiştir. Güvenirlik, bir ölçüm aracının tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder; yani aynı koşullar altında tekrarlandığında benzer sonuçlar verme derecesidir. Akdeniz-Kudubes ve arkadaşları (2019) çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek için genellikle Cronbach Alfa katsayısı gibi istatistiksel yöntemler kullanılmıştır. Yüksek bir Cronbach Alfa katsayısı, ölçeği oluşturan maddelerin birbiriyle tutarlı olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir.

İç tutarlılık analizlerinin yanı sıra, eğer çalışma kapsamında uygun veriler toplanmışsa, test-tekrar test güvenirliği de incelenmiş olabilir. Test-tekrar test güvenirliği, aynı bireylere farklı zamanlarda uygulanan ölçekten elde edilen puanların tutarlılığını değerlendirir. Bu, ölçeğin zamana karşı ne kadar kararlı olduğunu gösterir. Uyarlama çalışması, Palyatif Bakım Zorlukları Ölçeği’nin Türk popülasyonunda güvenilir bir araç olduğunu ve palyatif bakım alanındaki zorlukları tutarlı bir şekilde ölçebildiğini ortaya koymuştur. Detaylı güvenirlik bulguları için orijinal makalenin incelenmesi gerekmektedir.

Faktör Analizi

Akdeniz-Kudubes ve arkadaşları (2019) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışmasında, Palyatif Bakım Zorlukları Ölçeği’nin yapı geçerliğini değerlendirmek amacıyla faktör analizi kullanılmıştır. Faktör analizi, bir dizi değişken arasındaki ilişkileri inceleyerek temel boyutları veya faktörleri ortaya çıkaran bir istatistiksel yöntemdir. Bu analiz, ölçek maddelerinin hangi alt boyutlar altında toplandığını ve bu alt boyutların palyatif bakım zorlukları kavramını ne şekilde temsil ettiğini belirlemek için kritik öneme sahiptir. Keşfedici veya doğrulayıcı faktör analizi teknikleri kullanılarak, ölçeğin çok boyutlu yapısı ampirik olarak test edilmiştir.

Faktör analizi sonuçları, ölçeğin Türk örnekleminde orijinal ölçeğin teorik yapısına uygun bir faktör yapısına sahip olup olmadığını göstermiştir. Bu analizler, ölçek maddelerinin beklenen faktörlere yüklenip yüklenmediğini ve her bir faktörün yeterli sayıda madde ile temsil edilip edilmediğini değerlendirmiştir. Elde edilen bulgular, ölçeğin palyatif bakım alanındaki zorlukları ölçen teorik yapıyla uyumlu bir içsel yapıya sahip olduğunu ve bu zorlukların farklı yönlerini ayırt edebildiğini desteklemiştir. Bu, ölçeğin bilimsel araştırmalarda ve klinik uygulamalarda kullanımı için sağlam bir temel oluşturmaktadır.

Enstrüman

Test Tipi: Uyarlama

Format: Kendini bildirim ölçek formatında, genellikle Likert tipi derecelendirme ile uygulanır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Palyatif bakım alanında çalışan sağlık profesyonelleri.

Yaş Grubu: Yetişkin sağlık çalışanları (çalışma çağındaki profesyoneller).

Popülasyon Detayları: Hastanelerin palyatif bakım ünitelerinde, onkoloji servislerinde, yoğun bakım ünitelerinde veya evde bakım hizmetlerinde görev yapan hemşireler, doktorlar, fizyoterapistler, psikologlar ve diğer ilgili sağlık personeli.

Test Metodolojisi: Katılımcıların, palyatif bakım uygulamalarında karşılaştıkları zorlukları belirli bir derecelendirme sistemi (örneğin, “hiç katılmıyorum”dan “tamamen katılıyorum”a kadar) üzerinden değerlendirdiği kendini bildirim anket yöntemi.

Anahtar Kelimeler

Palyatif bakım, sağlık profesyonelleri, ölçek, zorluklar, uyarlama, psikometrik, Türkiye, öznel iyi oluş, bakım kalitesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi verilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Aslı Akdeniz Kudubeş)

Yazışma Adresi: Bilgi verilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanımı için genellikle sorumlu yazardan (Aslı Akdeniz Kudubeş) izin alınması gerekmektedir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için izin prosedürleri, yazar ile iletişime geçilerek öğrenilmelidir.

Ücret: Ölçeğin kullanımına ilişkin herhangi bir ücret bilgisi belirtilmemiştir. Genellikle akademik kullanımlar için telif hakkı sahipleri tarafından belirli koşullar altında ücretsiz kullanım izni verilebilmektedir. Kesin bilgi için sorumlu yazarla iletişime geçilmesi önerilir.

Test Yılı: Ölçeğin Türkçe’ye uyarlanması ve psikometrik özelliklerinin incelendiği çalışma 2019 yılında yayınlanmıştır. Bu nedenle, ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerlilik ve güvenirlik çalışmaları bu yılda gerçekleştirilmiştir.

Referanslar

Akdeniz-Kudubes, A., Bektaş, M., Ayar, D., Bektaş, İ., Selekoglu-Ok, Y., Sal-Altan, S., … Aricioglu, A. (2019). Palliative care difficulties and psychometric properties of the Turkish version of the self-esteem based palliative care practice scale. International Journal of Caring Sciences, 12(1), 162-175.

Orijinal makaleye buradan ulaşabilirsiniz: internationaljournalofcaringsciences.org

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: palyatif-bakim-zorluklari-olcegi-toad.pdf

Palyatif Bakım Zorlukları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Sağlanan kaynak içerikte ölçek maddeleri bulunmamaktadır.