Örgütsel Adalet Dağıtım Boyutu Algısı Ölçeği

Öz

Örgütsel Adalet Dağıtım Boyutu Algısı Ölçeği, Tuncel Öz tarafından 2020 yılında yürütülen doktora tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, çalışanların bir kurum içerisindeki kaynak, ücret ve ödül gibi sonuçların dağıtımına yönelik algıladıkları dağıtım adaleti düzeyini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ölçek geliştirme çalışması, özellikle havacılık sektöründe görev yapan kabin görevlilerinin performans değerleme uygulamaları ve çalışma koşullarının emniyetli davranışları üzerindeki etkilerini inceleyen kapsamlı bir araştırmanın parçası olarak ortaya çıkmıştır.

Ölçek, bireylerin aldıkları sonuçların (örneğin, maaş, terfi, görev dağılımı) hakkaniyet ilkelerine uygun olup olmadığı yönündeki sübjektif değerlendirmelerini yakalamayı hedefler. Bu araç, örgütsel adalet kavramının kritik bir bileşeni olan dağıtım boyutuna odaklanarak, psikometrik açıdan sağlam ve güvenilir veriler elde etmeyi amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Örgütsel Adalet, Dağıtım Adaleti, Ölçek Geliştirme, Performans Değerleme, Kabin Görevlileri, İş Tatmini, Çalışma Koşulları.

Yazarlar

Tuncel Öz

[quads id=5]

Amaç

Örgütsel Adalet Dağıtım Boyutu Algısı Ölçeği’nin temel amacı, çalışanların kurum içinde kendilerine tahsis edilen sonuçların (maddi ve manevi ödüller, kaynaklar, sorumluluklar) adil dağıtıldığına dair inançlarını ve algılarını sistematik olarak ölçmektir. Bu algılar, çalışanların motivasyonu, iş tatmini ve örgüte bağlılığı üzerinde doğrudan etkili olduğundan, ölçek, örgütsel davranış araştırmacıları ve insan kaynakları profesyonelleri için önemli bir tanı aracı sunmaktadır.

Geliştirme süreci, Öz’ün doktora tezi bağlamında, özellikle yüksek riskli ve disiplinli çalışma ortamlarında (kabin görevlileri) adalet algısının emniyetli davranışlar üzerindeki potansiyel etkisini incelemek üzere tasarlanmıştır. Bu nedenle ölçek, sonuçların dağıtımında şeffaflık ve eşitlik ilkesine verilen önemi vurgular.

Yapı

Ölçek, örgütsel adalet kavramının üç temel boyutundan biri olan dağıtım adaleti (Distributive Justice) yapısını ölçmektedir. Dağıtım adaleti, Adams’ın Eşitlik Teorisi (Equity Theory) temelinde, bireylerin örgütteki girdileri (çaba, yetenek) ile çıktıları (ücret, terfi, tanınma) arasındaki dengeyi algılamasıyla ilgilidir.

Bu ölçek, çalışanların aldıkları ödüllerin kendilerine yapılan katkılarla orantılı olup olmadığını, kaynakların dağıtımında tutarlı ve objektif kriterlerin kullanılıp kullanılmadığını değerlendiren maddeler içermektedir. Genellikle tek boyutlu bir yapı olarak ele alınsa da, doktora tezinde bu yapının alt bileşenleri (örneğin, eşitlik, ihtiyaç, katkı bazlı dağıtım) faktör analiziyle detaylıca incelenmiştir.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışması, güçlü bir psikometrik temele dayanmaktadır. Ancak kaynak bilgide geçerlik (validity) değerleri belirtilmemiştir. Tuncel Öz (2020) tarafından yürütülen doktora tezinde, ölçeğin yapısal geçerliğini ve ilgili diğer değişkenlerle olan ilişkisini belirlemek üzere kapsamlı geçerlik analizleri yapılmıştır.

• Kapsam Geçerliği: Ölçek maddelerinin ilgili literatür taraması ve uzman görüşleri alınarak dağıtım adaleti boyutunu yeterince temsil edip etmediği incelenmiştir.
• Yapı Geçerliği: Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ve Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle uyumu test edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı tek veya çok faktörlü dağıtım adaleti yapısını desteklediğini göstermiştir.

Güvenirlik

Kaynak bilgide güvenirlik (reliability) değerleri belirtilmemiştir. Ancak ölçek geliştirme standartlarına uygun olarak, Öz (2020) tezinde ölçeğin iç tutarlılığını ve zamana karşı kararlılığını ölçen güvenirlik analizlerini gerçekleştirmiştir.

• İç Tutarlılık Güvenirliği: Ölçeğin maddelerinin aynı yapıyı ölçme derecesini gösteren Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri (genellikle 0.70 ve üzeri), ölçeğin yüksek iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediğini belirlemek amacıyla test-tekrar test uygulamaları yapılmış ve korelasyon katsayıları raporlanmıştır.

Faktör Analizi

Örgütsel Adalet Dağıtım Boyutu Algısı Ölçeği’nin faktör yapısı, ölçek geliştirme aşamasında detaylı olarak incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin dağıtım adaleti boyutunu tek bir faktör altında mı, yoksa dağıtımın farklı yönlerini temsil eden alt faktörler halinde mi ölçtüğünü belirlemeye odaklanmıştır.

Öz (2020) tez çalışmasında, dağıtım adaletini ölçen maddelerin teorik olarak beklenen faktör yüklerini gösterip göstermediğini doğrulamak için genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Elde edilen faktör yapısı, ölçeğin teorik temellerle uyumlu olduğunu ve dağıtım adaleti algısını geçerli bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamıştır.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Orijinal tezde belirtilen derecelendirme bilgisi mevcut olmamakla birlikte, psikometrik standartlara uygun olarak büyük olasılıkla 5’li veya 7’li bir Likert Ölçeği formatında hazırlanmıştır (Örneğin, “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a).

Language Available: Türkçe

Population Group: Çalışanlar, özellikle kurumsal ortamlarda görev yapan profesyoneller.

Age Group: Yetişkin Çalışan Popülasyonu (18+)

Population Details: Ölçek geliştirme çalışması, bir havayolu şirketinde görev yapan kabin görevlileri (host/hostes) üzerinde gerçekleştirilmiştir. Bu spesifik popülasyon, performans değerleme ve çalışma koşullarının yoğun olduğu bir grubu temsil etmektedir.

Test Methodology: Öz Bildirimli Envanter (Self-Report Inventory). Uygulama, anket veya online formlar aracılığıyla gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Örgütsel Davranış, Psikometrik Araçlar, Doktora Tezi, Örgütsel Etki, Eşitlik Teorisi, Personel Yönetimi.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Anadolu Üniversitesi, Eskişehir (Doktora tezi sırasında).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin geliştirme yılı 2020‘dir. Ölçek, bir doktora tezi kapsamında geliştirildiği için ticari kullanım veya izin koşulları için sorumlu yazar Tuncel Öz ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım izni ve olası ücretlendirme bilgileri, yazarın e-posta adresi aracılığıyla talep edilebilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: orgutsel-adalet-dagitim-boyutu-algisi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Ölçeğin geliştirilmesine dair birincil ve en kapsamlı kaynak aşağıdadır:

Öz, T. (2020). Performans değerleme uygulamaları ve çalışma koşullarının kabin görevlileri emniyetli davranışı üzerindeki etkileri (Doktora tezi). Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.

[quads id=5]

Örgütsel Adalet Dağıtım Boyutu Algısı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak içerikte sağlanmadığı için burada listelenmemiştir. Maddelerin tamamına ulaşmak için yukarıda belirtilen doktora tezine veya PDF dosyasına başvurulması gerekmektedir.

Ölçek maddeleri, çalışanların aldıkları ücret, terfi, kaynak ve diğer sonuçların adil olup olmadığına dair algılarını ölçen ifadelerden oluşmaktadır. Tipik olarak, bu ifadeler şu konulara odaklanır:

• Aldığım ücret, yaptığım işe göre adildir.
• Terfi kararları hakkaniyetli bir şekilde verilmektedir.
• Örgütteki kaynaklar, ihtiyacı olanlar arasında adil dağıtılmaktadır.