İşlemsel Uzaklık Ölçeği

Özet

İşlemsel Uzaklık Ölçeği, uzaktan eğitim ortamlarında öğrencilerin deneyimlediği algılanan işlemsel uzaklık kavramını ölçmek amacıyla uyarlanmış 38 maddelik bir ölçektir. Ölçek, öğrencilerin arayüz, içerik, öğretmen, öğrenci ve ortam ile kurdukları etkileşimlere yönelik algılarını değerlendiren beş alt boyuttan oluşmaktadır. Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılan bu araç, özellikle çevrimiçi öğrenme süreçlerinde öğrencilerin katılım ve memnuniyet düzeylerini belirlemede önemli bir rol oynamaktadır. Ölçeğin uyarlama çalışması 2015 yılında Ramazan Yılmaz ve Hakan Keser tarafından gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

İşlemsel Uzaklık, Uzaktan Eğitim, Çevrimiçi Öğrenme, Etkileşim Algısı, Ölçek Uyarlaması, DFA, Öğrenci Algıları.

Yazarlar

Ramazan Yılmaz, Hakan Keser.

Amaç

İşlemsel Uzaklık Ölçeği’nin temel amacı, özgün yapısını koruyarak Türk kültürüne ve uzaktan eğitim bağlamına uygun bir psikometrik araç sağlamaktır. Bu uyarlama çalışması, özellikle çevrimiçi öğrenme ortamlarında öğrencilerin farklı etkileşim türlerine (öğrenci-arayüz, öğrenci-içerik, öğrenci-öğretmen, öğrenci-öğrenci ve öğrenci-ortam) ilişkin algıladıkları uzaklık veya yakınlık düzeylerini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmeyi hedeflemiştir.

Ölçek, eğitim araştırmacılarına ve uygulamacılara, öğrenme ortamlarının tasarımında ve geliştirilmesinde kritik rol oynayan etkileşim faktörlerini nicel olarak değerlendirme imkanı sunmaktadır. Bu sayede, işlemsel uzaklık algısını düşürerek öğrenme verimliliğini artırmaya yönelik stratejiler geliştirilebilir.

Yapı

Ölçek, Moore’un İşlemsel Uzaklık Teorisine dayanmaktadır. Bu teoriye göre, uzaktan eğitimde başarının anahtarı, fiziki ayrılıktan kaynaklanan potansiyel yanlış anlaşılmaları veya algılanan boşlukları (uzaklığı) azaltmaktır. Ölçek, öğrenci etkileşimini beş temel alt boyutta incelemektedir:

• Öğrenci-Arayüz Etkileşimi: Öğrencinin kullanılan teknoloji ve platformla olan etkileşimine dair algısı.
• Öğrenci-İçerik Etkileşimi: Öğrencinin öğrenme materyalleriyle kurduğu etkileşime dair algısı.
• Öğrenci-Öğretmen Etkileşimi: Öğrencinin öğretim elemanıyla olan iletişim ve desteğine dair algısı.
• Öğrenci-Öğrenci Etkileşimi: Öğrencinin akranlarıyla işbirliği ve iletişimine dair algısı.
• Öğrenci-Ortam Etkileşimi: Öğrencinin genel sınıf ortamı ve sosyal bağlamla olan etkileşimine dair algısı.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, ölçeğin özgün yapısının (beş faktörlü model) toplanan verilerle ne derecede uyumlu olduğunu istatistiksel olarak belirlemek için kullanılmıştır. Hesaplanan uyum istatistikleri, uyarlanan formun orijinal faktör yapısını büyük ölçüde desteklediğini ve Türk örnekleminde de geçerli bir ölçüm sağladığını göstermiştir.

Bu analizler, ölçek maddelerinin kuramsal olarak belirlenen beş alt boyuta uygun bir şekilde yüklendiğini teyit etmiş ve ölçeğin yapısal bütünlüğünü kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, tutarlılık (iç tutarlılık) ve kararlılık olmak üzere iki ana boyutta incelenmiştir. İç tutarlılık güvenilirliği, maddelerin aynı yapıyı ölçme derecesini belirlemek için Cronbach alfa iç tutarlılık katsayısı ile analiz edilmiştir. Uyarlaması yapılan form için hesaplanan Cronbach alfa katsayıları, ölçeğin alt faktörleri için .76 ile .95 arasında değişen yüksek ve kabul edilebilir düzeyde değerler sunmuştur.

Bu yüksek katsayılar, İşlemsel Uzaklık Ölçeği’nin farklı alt boyutlarının kendi içlerinde yüksek düzeyde tutarlı olduğunu ve güvenilir ölçümler sağladığını göstermektedir. Kararlılık güvenilirliğinin incelenmesi ise genellikle test-tekrar test yöntemiyle yapılır ve ölçek puanlarının zaman içinde ne kadar stabil kaldığını ortaya koyar.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin orijinal yapısında bulunan 5 faktörlü modelin, Türk örnekleminden elde edilen verilerle istatistiksel olarak ne kadar iyi uyum sağladığını incelemek için kritik öneme sahiptir. DFA sonuçları, ölçeğin 5 alt boyutu ve toplam 38 maddesi ile kuramsal yapıya uygun bir model sunduğunu kanıtlamıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği

Format: Beşli Likert Tipi Derecelendirme (1= hiç katılmıyorum – 5= tamamen katılıyorum)

Kapsam: 5 Alt Boyut, 38 Madde

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri

Yaş Grubu: Yetişkin (Uzaktan Eğitim Alan Yükseköğretim Öğrencileri)

Popülasyon Detayları: Uzaktan eğitim programlarına kayıtlı veya çevrimiçi dersler alan öğrenciler.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Uzaktan Eğitim, İşlemsel Uzaklık, Öğrenci Etkileşimi, Cronbach Alfa, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ramazan Yılmaz

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlama çalışması 2015 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin akademik amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Ramazan Yılmaz ile iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir.

İlgili makalenin tam metnine Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi üzerinden erişim sağlanabilir: efdergi.hacettepe.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: islemsel-uzaklik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Yılmaz, R., ve Keser, H. (2015). İşlemsel Uzaklık Ölçeğinin uyarlama çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 30 (04), 91-105.

İşlemsel Uzaklık Ölçeği Maddeleri

Ölçek toplam 5 alt boyut ve 38 madde içermektedir. Aşağıda alt boyutlar ve bunlara ilişkin örnek maddeler sunulmuştur:

• Öğrenci-arayüz etkileşimine ilişkin öğrenci algıları (8 madde): Çevrimiçi olmam derse katılmamı engellemiyor.
• Öğrenci-içerik etkileşimine ilişkin öğrenci algıları (6 madde): Dersteki öğrenme materyallerini neden öğrenmem gerektiğini bilmiyorum.
• Öğrenci-öğretmen etkileşimine ilişkin öğrenci algıları (6 madde): Öğretim elemanı bana yardımcı oldu.
• Öğrenci-öğrenci etkileşimine ilişkin öğrenci algıları (11 madde): Bu çevrimiçi programdaki sınıf arkadaşlarım bana saygı gösteriyor.
• Öğrenci-ortam etkileşimine ilişkin öğrenci algıları (7 madde): Sınıf arkadaşlarımla çok iyi geçiniyorum.