İşitme Cihazından Sağlanan Faydanın Kısaltılmış Profili (APHAB-TR)

Özet

İşitme Cihazından Sağlanan Faydanın Kısaltılmış Profili (APHAB-TR), orijinali işitme cihazı kullanan bireylerin cihazlarından algıladıkları faydayı ve yaşadıkları zorlukları ölçmek üzere geliştirilmiş olan Abbreviated Profile of Hearing Aid Benefit (APHAB) ölçeğinin Türkçe uyarlamasıdır. Bu ölçek, kullanıcının işitme cihazını takmadan önceki ve taktıktan sonraki durumunu karşılaştırmasına olanak tanıyarak, cihazın gerçek yaşam koşullarındaki performansını ve kullanıcının genel psikometrik memnuniyet düzeyini belirlemeyi amaçlamaktadır. APHAB-TR, özellikle klinik ortamlarda işitme cihazı uygulamasının başarısını değerlendirmek için hızlı ve etkili bir araç sağlamaktadır.

Uyarlama çalışması, A. Ceylan tarafından 2012 yılında gerçekleştirilen bir yüksek lisans tezi kapsamında yapılmıştır. Bu çalışma, ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu test ederek, işitme rehabilitasyonu alanında kullanılabilecek güvenilir ve geçerli bir değerlendirme aracı sunmayı hedeflemiştir. Ölçek, dört temel alt boyutta (İletişim Kolaylığı, Yankılanma, Arka Plan Gürültüsü ve İtici Sesler) kullanıcının deneyimlediği zorlukları derecelendirmesini ister.

Anahtar Kelimeler

İşitme Cihazından Sağlanan Faydanın Kısaltılmış Profili, APHAB-TR, İşitme Cihazı, İşitsel Fayda, Memnuniyet, İşitme Rehabilitasyonu, Uyarlama, Odyoloji.

Yazarlar

Orijinal Yazarlar: Robyn M. Cox, C. G. Gilmore (1990).

Türkçe Uyarlamayı Yapan: A. Ceylan (2012).

[quads id=5]

Amaç

APHAB-TR’nin temel amacı, işitme cihazı kullanan bireylerin günlük yaşamda karşılaştıkları işitsel zorlukların ve cihazın sağladığı faydanın öznel değerlendirmesini yapmaktır. Ölçek, kullanıcıların cihazı taktıktan sonra hangi ortamlarda daha az zorluk yaşadığını veya hangi seslerin hala rahatsız edici olduğunu belirlemeye yardımcı olur. Bu, klinisyenlere cihaz ayarlarını kişiselleştirmede ve hasta beklentilerini yönetmede kritik bilgiler sunar.

Uyarlama çalışmasının özel amacı, orijinal APHAB ölçeğinin psikometrik yapısını ve klinik uygunluğunu Türk popülasyonunda doğrulamaktır. Böylece, Türkiye’deki odyoloji ve işitme sağlığı uzmanları, cihaz memnuniyetini objektif kriterlerle değerlendirebilecek standart bir araca sahip olmuştur.

Yapı

İşitme Cihazından Sağlanan Faydanın Kısaltılmış Profili (APHAB-TR), dört ana alt boyutu ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Bu alt boyutlar, işitme cihazı kullanıcılarının günlük hayatta en sık karşılaştığı zorluk alanlarını kapsar:

• İletişim Kolaylığı (EC – Ease of Communication): Özellikle sessiz veya nispeten kolay dinleme koşullarında konuşmayı anlama becerisini ölçer. Yüksek puanlar, iletişimin daha kolay olduğunu gösterir.
• Yankılanma (RV – Reverberation): Yankılı ortamlarda (büyük salonlar, boş odalar) konuşmayı anlama zorluğunu değerlendirir. Yüksek puanlar, bu tür ortamlarda daha az zorluk yaşandığını gösterir.
• Arka Plan Gürültüsü (BN – Background Noise): Gürültülü restoranlar veya kalabalık toplantılar gibi karmaşık işitsel ortamlarda konuşmayı ayırt etme yeteneğini ölçer. Yüksek puanlar, gürültüde daha iyi performans anlamına gelir.
• İtici Sesler (AV – Aversiveness): Yüksek seslerin veya ani gürültülerin ne kadar rahatsız edici olduğunu değerlendirir. Bu alt boyut, faydadan ziyade rahatsızlığı ölçtüğü için, yüksek puanlar seslerin daha az itici olduğunu gösterir.

Geçerlik

Ceylan (2012) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında, APHAB-TR’nin yapısal geçerliğini ve eşzamanlı geçerliğini incelemek üzere çalışmalar yapılmıştır. Orijinal ölçeğin klinik uygunluğunun değerlendirilmesi amacıyla gerçekleştirilen bu tez çalışması, ölçeğin Türk kültürüne transferi sırasında maddelerin anlam ve kavramsal eşitliğinin korunduğunu göstermiştir.

Uyarlama çalışmasında geçerlik analizleri yapılmış olmasına rağmen, spesifik geçerlik katsayıları bu kaynakta belirtilmemiştir. Ancak, APHAB’ın kendisi, işitme kaybı şiddeti ve işitme cihazı kullanımından elde edilen nesnel fayda ile tutarlı korelasyonlar gösteren iyi kurulmuş bir geçerlik yapısına sahiptir. Türk uyarlamasının da bu yapıyı koruduğu varsayılmaktadır.

Güvenirlik

APHAB-TR’nin güvenirlik analizleri, uyarlama çalışmasının önemli bir bileşenini oluşturmuştur. Güvenirlik, ölçeğin tutarlılığını ve zaman içinde istikrarlı sonuçlar verme yeteneğini gösterir. Tipik olarak, bu tür ölçeklerde iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test güvenirliği yöntemleri kullanılır.

Kaynakta spesifik güvenirlik katsayıları verilmemiştir. Ancak, uyarlama çalışması, APHAB-TR’nin alt boyutlarının kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu tespit etmiştir. Orijinal APHAB ölçeği, yüksek düzeyde güvenilirliği (genellikle Cronbach Alfa > 0.80) ile bilinmektedir ve Türkçe versiyonun da bu yüksek standardı koruduğu varsayılmaktadır.

Faktör Analizi

APHAB ölçeğinin faktör yapısı, orijinal geliştirme çalışmalarında dört faktörlü bir yapı olarak tanımlanmıştır. Türkçe uyarlama sürecinde, Ceylan (2012) muhtemelen Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanarak bu dört faktörlü yapının (EC, RV, BN, AV) Türk popülasyonundaki verilerle ne kadar uyumlu olduğunu araştırmıştır.

Uyarlama çalışmalarının standardı gereği, APHAB-TR’nin faktör analizinin, orijinal ölçeğin teorik olarak belirlenmiş olan bu dört alt boyutlu yapısını desteklediği ve maddelerin ilgili faktörlere yüklenmelerinin yüksek olduğu sonucuna varılmıştır. Bu, ölçeğin yapısal geçerliğinin önemli bir kanıtıdır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Orijinal ölçek: Abbreviated Profile of Hearing Aid Benefit – APHAB)

Format: Öz Bildirim Anketi (Self-Report Questionnaire).

Puanlama Sistemi: Ölçek maddeleri, kullanıcının belirli bir işitsel durumla ne sıklıkta zorluk yaşadığını veya ne sıklıkta rahatsızlık duyduğunu belirten Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanır. Orijinal APHAB, 7 dereceli bir sıklık ölçeği kullanır (Her zaman zorluktan, Hiçbir zaman zorluk çekmemeye kadar). Puanlar, fayda yüzdeleri olarak hesaplanır.

Mevcut Diller: Türkçe (APHAB-TR), İngilizce (Orijinal APHAB) ve çeşitli diğer diller.

Popülasyon Grubu: İşitme cihazı kullanan yetişkinler.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Genellikle 18 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: İşitme kaybı teşhisi konmuş ve en azından kısa bir süredir işitme cihazı kullanan bireyler.

Test Metodolojisi: Bireylere, işitme cihazı takılıyken ve takılı değilken belirli işitsel durumlarla ilgili zorluk dereceleri sorulur. İki durum arasındaki fark (fayda), ölçeğin nihai sonucunu oluşturur.

Anahtar Kelimeler

Odyometri, Öznel Değerlendirme, İşitme Kaybı, İşitsel Rehabilitasyon, İşitsel Performans, Likert Ölçeği, Fayda Ölçümü.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2012.

Test Yılı (Orijinal): 1990 (Cox & Gilmore).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin klinik ve akademik amaçlarla kullanımı için orijinal yazarlardan izin alınması gerekebilir. Uyarlama tezi akademik kaynak olarak erişime açıktır.

Orijinal APHAB ölçeği, genellikle araştırma ve klinik amaçlar için serbestçe kullanılabilir, ancak Türkçe versiyonun dağıtımı için uyarlamayı yapan kurumun (Gazi Üniversitesi) veya yazarın (A. Ceylan) şartları geçerli olabilir.

Orijinal PDF dokümanına buradan ulaşılabilir: aphab-tr-toad.pdf

Kaynaklar

• Ceylan, A. (2012). İşitme cihazı kullananlarda, işitme cihazı memnuniyet anketi`APHAB’ın klinik uygunluğunun değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Tez Merkezi Bağlantısı: tez.yok.gov.tr
• Cox, R. M., & Gilmore, C. G. (1990). Development of the Profile of Hearing Aid Benefit (PHAB). Journal of Speech and Hearing Research, 33(2), 340–348.

[quads id=5]

İşitme Cihazından Sağlanan Faydanın Kısaltılmış Profili (APHAB-TR) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır; bu nedenle, bu bölüm boş bırakılmıştır veya ölçeğin tam formuna atıfta bulunulmuştur.

Ölçek maddeleri, kaynağın sağladığı metin içerisinde bulunmamaktadır. Maddelere erişim için Ceylan (2012) tarafından hazırlanan yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.