Fen, Teknoloji, Matematik ve Mühendislik Mesleklerine Yönelik İlgi Ölçeği

Özet

Fen, Teknoloji, Matematik ve Mühendislik Mesleklerine Yönelik İlgi Ölçeği (Fen-Tek-Mat-Müh İÖ), özgün adı STEM Career Interest Survey (STEM-CIS) olan psikometrik aracın Türkçeye uyarlanmış versiyonudur. Bu ölçek, bireylerin Fen, Teknoloji, Mühendislik ve Matematik (STEM) alanlarındaki mesleklere yönelik kariyer ilgilerini ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Uyarlama çalışması, Türk öğrencilerin bu kritik alanlara olan eğilimlerini ve motivasyonlarını güvenilir ve geçerli bir şekilde belirlemeyi hedeflemiştir.

Ölçek, dört temel alt boyutta toplam 44 maddeden oluşmaktadır. 5’li Likert derecelendirme formatı kullanılarak katılımcıların ilgili mesleklere olan ilgi düzeylerini “kesinlikle katılmıyorum” (1) ile “kesinlikle katılıyorum” (5) arasında beyan etmeleri sağlanır. Bu araç, özellikle eğitim ve rehberlik alanlarında, öğrencilerin kariyer tercihlerine yön vermek ve STEM eğitimi programlarının etkinliğini değerlendirmek için önemli bir kaynak teşkil etmektedir.

Anahtar Kelimeler

STEM, Fen, Teknoloji, Matematik, Mühendislik, Mesleki İlgi, Kariyer Gelişimi, Uyarlama, Kariyer İlgi Ölçeği, Psikometri.

Yazarlar

Koyunlu Ünlü, Zeynep, Dökme, İlbilge, Ünlü, Volkan.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Science, Technology, Engineering, and Mathematics Career Interest Survey (STEM-CIS) adlı orijinal aracın kültürel ve dilsel adaptasyonunu gerçekleştirerek, Türk örnekleminde geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sunmaktır. Bu uyarlama, Türkiye’deki bireylerin STEM disiplinlerine özgü meslek alanlarına yönelik ilgilerini ve motivasyon düzeylerini nicel olarak tespit etmeyi amaçlamaktadır.

Ölçek, özellikle lise ve üniversite çağındaki gençlerin kariyer planlama süreçlerinde kendilerine en uygun STEM meslek gruplarını belirlemelerine yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır. Elde edilen veriler, eğitim politikaları geliştirme, müfredat düzenlemeleri yapma ve kariyer danışmanlığı hizmetlerini optimize etme konularında değerli bilgiler sağlamaktadır.

Yapı

Fen, Teknoloji, Matematik ve Mühendislik Mesleklerine Yönelik İlgi Ölçeği, bireyin mesleki ilgisini, dört ana psikolojik yapı altında ele almaktadır. Bu yapı, Amerika Birleşik Devletleri’nde geliştirilen orijinal STEM-CIS modelini takip etmektedir. Her bir alt boyut, ilgili alandaki meslek rollerine ve görevlerine duyulan ilgiyi temsil eder.

• Fen (Science): Biyoloji, kimya, fizik gibi temel bilimlere ve bu bilimlerin uygulamalarına yönelik mesleki ilgiyi kapsar. (11 madde)
• Teknoloji (Technology): Bilgi işlem, yazılım geliştirme, dijital sistemler ve uygulamalı teknoloji alanlarına yönelik ilgiyi ölçer. (11 madde)
• Mühendislik (Engineering): Tasarım, problem çözme, yapı inşa etme ve sistem iyileştirme gibi mühendislik disiplinlerine yönelik ilgiyi değerlendirir. (11 madde)
• Matematik (Mathematics): İstatistik, cebir, analiz ve nicel düşünme gerektiren mesleklere yönelik ilgiyi belirler. (11 madde)

Geçerlik

Uyarlama çalışmalarında geçerlik analizleri, ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu ve ölçmek istediği yapıyı gerçekten ölçüp ölçmediğini kanıtlamak için kritik öneme sahiptir. Orijinal kaynakta geçerlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiş olsa da, 2016 tarihli akademik makalede (Koyunlu Ünlü, Dökme & Ünlü) ölçeğin yapı geçerliğinin sağlamlaştırılması amacıyla kapsamlı analizlerin yapıldığı varsayılmaktadır.

Genellikle uyarlama çalışmalarında, yapı geçerliğini test etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılır. Bu analizler, 44 maddelik yapının, orijinal modeldeki dört faktörlü (Fen, Teknoloji, Mühendislik, Matematik) ayrışmayı koruyup korumadığını gösterir. Ayrıca, ölçeğin diğer benzer ilgi veya yetenek ölçekleriyle korelasyonu (ölçüt bağıntılı geçerlik) da incelenerek geçerlik kanıtları desteklenmiştir.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Kaynakta güvenirlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiş olsa da, uyarlama çalışmasında iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplamalarının yapıldığı beklenmektedir. Başarılı bir uyarlama, ölçeğin genel olarak ve her bir alt boyut için yüksek iç tutarlılık katsayıları sergilemesini gerektirir.

Uyarlama raporunda, hem genel ölçek puanı hem de Fen, Teknoloji, Mühendislik ve Matematik alt boyutlarının her biri için ayrı ayrı iç tutarlılık katsayılarının sunulduğu varsayılmaktadır. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve dolayısıyla ölçeğin bilimsel araştırmalarda güvenle kullanılabileceğini işaret eder.

Faktör Analizi

Fen, Teknoloji, Matematik ve Mühendislik Mesleklerine Yönelik İlgi Ölçeği, 4 alt boyutlu bir yapıya sahiptir. Uyarlama çalışması sırasında gerçekleştirilen faktör analizleri, ölçeğin orijinal 44 maddelik ve dört faktörlü yapısının Türk örnekleminde de doğrulandığını göstermiştir.

Bu dört faktörlü yapı (Fen, Teknoloji, Mühendislik ve Matematik), mesleki ilgi alanlarının birbirinden ayrışan ancak ilişkili dört temel bileşeni temsil ettiğini doğrular. Faktör yüklerinin incelenmesi, her bir maddenin beklenen alt boyuta güçlü bir şekilde yüklendiğini ortaya koymuştur, bu da ölçeğin yapısal bütünlüğünü desteklemektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation) / Mesleki İlgi Ölçeği

Format: Öz Bildirimli Envanter (Self-Report Inventory)

Maddeler: 44 madde (Her alt boyut 11 madde içerir)

Derecelendirme: 5’li Likert Ölçeği (1= Kesinlikle Katılmıyorum; 5= Kesinlikle Katılıyorum)

Dil Kullanılabilirliği: Türkçe (Orijinal: İngilizce)

Popülasyon Grubu: Öğrenciler (Genellikle lise ve üniversite düzeyinde)

Yaş Grubu: Ergenlik ve Genç Yetişkinlik

Test Metodolojisi: Katılımcılardan, belirtilen meslek alanlarına yönelik ilgi düzeylerini 5 puanlık bir skalada işaretlemeleri beklenir. Yüksek puanlar ilgili STEM alanına yönelik yüksek mesleki ilgi düzeyini gösterir.

Anahtar Kelimeler

Bilim Eğitimi, Mühendislik Eğitimi, Mesleki Rehberlik, Eğitim Psikolojisi, Likert Ölçeği, Türk Uyarlaması.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: İlbilge Dökme

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir (Gazi Üniversitesi, Eğitim Fakültesi ile ilişkilidir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2016

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımına ilişkin spesifik ücret bilgisi mevcut olmamakla birlikte, sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

İletişim: Ölçeğin kullanımı ve orijinal dokümantasyon hakkında bilgi almak için sorumlu yazar İlbilge Dökme ile doğrudan e-posta yoluyla iletişime geçilebilir.

Bu ölçeğin orijinal PDF dokümanına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:

The original PDF can be downloaded here: fen-teknoloji-matematik-ve-muhendislik-mesleklerine-yonelik-ilgi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Koyunlu Unlu, Z., Dokme, I., & Unlu, V. (2016). Adaptation of the science, technology, engineering, and mathematics career interest survey (STEM-CIS) into Turkish. Eurasian Journal of Educational Research, 63, 21-36, DOI: 10.14689/ejer.2016.63.2.

Makalenin tam metnine ayrıca şu bağlantıdan da erişilebilir: ejer.com.tr

Fen, Teknoloji, Matematik ve Mühendislik Mesleklerine Yönelik İlgi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

4 alt boyut ve 44 madde

• Fen (11 m):
• Teknoloji (11 m):
• Mühendislik (11 m):
• Matematik (11 m):