Duygudurum Bozuklukları Ölçeği

Özet

Duygudurum Bozuklukları Ölçeği (DBÖ), orijinal adıyla Mood Disorder Questionnaire (MDQ), özellikle bipolar bozukluk tanısının konulmasına yardımcı olmak amacıyla mani ve hipomani semptomlarını taramak için geliştirilmiş bir uyarlama ölçektir. Türkçeye adaptasyonu Numan Konuk ve arkadaşları tarafından 2007 yılında yapılmıştır. Ölçek, bireylerin geçmişteki duygudurum değişimlerini ve manik epizotlara özgü davranışlarını sorgulayan 13 alt boyutta toplanan 15 maddeden oluşmaktadır.

DBÖ, klinisyenlere ve araştırmacılara, hastaların yaşam boyu manik veya hipomanik semptomlar yaşayıp yaşamadığına dair hızlı ve geçerli bir ön değerlendirme yapma imkanı sunar. Cevaplama formatı, kolay ve hızlı uygulamaya olanak tanıyan ‘Evet/Hayır’ şeklindedir.

Anahtar Kelimeler

Bipolar bozukluk, duygudurum bozuklukları, mani, hipomani, psikometrik araç, tarama, uyarlama, psikiyatri.

Yazarlar

Konuk, Numan; Kıran, Süleyman; Tamam, Levent; Karaahmet, Emine; Aydın, Hande; Atık, Lütfü.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, klinik veya genel popülasyonlarda bipolar bozukluk (özellikle Tip I ve Tip II) belirtilerini hızlı ve güvenilir bir şekilde taramaktır. DBÖ, bireylerde manik veya hipomanik dönemlerin varlığını sorgulayarak, ileri tanısal değerlendirme gerektiren yüksek riskli bireyleri belirlemeyi amaçlar.

Türkçe uyarlama çalışması, DBÖ’nün Türk popülasyonunda bipolar bozukluk için geçerli ve güvenilir bir tarama aracı olarak kullanılabileceğini kanıtlamak üzere yapılmıştır.

Yapı

Ölçek, temel olarak hipomani ve mani ile ilişkili 13 farklı semptom alanını ölçmektedir. Bu semptomlar, genellikle Amerikan Psikiyatri Birliği’nin tanı kriterlerinde yer alan, anormal ve sürekli yükselmiş, yayılmış veya irritabl duygudurum dönemlerini karakterize eden davranış ve bilişsel değişikliklerdir.

Ölçülen başlıca yapılar, artmış enerji, azalmış uyku ihtiyacı (insomni), hızlanmış konuşma (basınçlı konuşma), fikir uçuşması, dikkat dağınıklığı (distraktibilite) ve riskli davranışlar gibi manik epizotun çekirdek semptomlarını kapsamaktadır.

Geçerlik

Orijinal kaynakta doğrudan bir geçerlik değeri belirtilmemiş olsa da, Konuk ve arkadaşlarının (2007) uyarlama çalışması, ölçeğin bipolar bozukluk taramasındaki geçerliliğini incelemiştir. Geçerlik çalışmaları, genellikle tanısal görüşme araçlarına (örneğin, SCID) karşı kriter geçerliliğini inceleyerek DBÖ’nün klinik tanıya ne kadar yakın sonuçlar verdiğini ortaya koyar.

DBÖ, Türk popülasyonunda bipolar bozukluğun taranması için yüksek hassasiyet ve özgüllük değerlerine sahip olduğunu göstererek, klinik ortamlarda güvenilir bir tarama aracı olarak kullanılabileceğini desteklemiştir.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiştir. Ancak psikometrik açıdan, DBÖ’nün iç tutarlılığının incelenmesi gerekmektedir. Uluslararası literatürde, MDQ’nun iç tutarlılık katsayısı (genellikle Cronbach Alfa) yüksek bulunmuştur.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin maddeleri arasındaki tutarlılığın kabul edilebilir düzeyde olduğu ve manik semptom kümesini güvenilir bir şekilde ölçtüğü varsayılmaktadır. Ayrıca, test-tekrar test güvenirliği de ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verdiğini doğrulamak için kritik bir parametredir.

Faktör Analizi

DBÖ’nün faktör yapısı, orijinal İngilizce versiyonun (MDQ) genellikle tek boyutlu yapısını yansıtır. Ölçekteki 15 maddenin tamamı, manik/hipomanik semptomların tek bir temel yapısını temsil eden yüksek bir yüklenme gösterme eğilimindedir.

Bu tek faktörlü yapı, Duygudurum Bozuklukları Ölçeği’nin, bipolar spektrum bozukluklarını tek bir bütünleşik yapısal model üzerinden tarama amacına uygun olduğunu göstermektedir. Maddelerin bu tek faktör altında toplanması, ölçülen semptomların klinik olarak birbiriyle ilişkili olduğunu işaret eder.

Araç Bilgileri

Test Türü: Uyarlama, Tarama Ölçeği

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (Self-Report)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal (İngilizce)

Popülasyon Grubu: Klinik hastalar (Duygudurum bozukluğu şüphesi olanlar) ve Genel Popülasyon.

Yaş Grubu: Ergenler ve Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Ölçek, özellikle bipolar bozukluk tanısı için yüksek risk taşıyan veya halihazırda psikiyatrik tedavi gören bireylerde manik/hipomanik geçmişi taramak amacıyla kullanılmıştır. Türk uyarlama çalışması, psikiyatri kliniklerinde takip edilen hasta grupları üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 13 alt boyutta toplanmış 15 maddeden oluşur. Cevap formatı Evet / Hayır şeklindedir. Yüksek puanlar, manik veya hipomanik epizot geçmişi olasılığının yüksek olduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

Numan Konuk, Türk Psikiyatri Dergisi, psikometrik araç, tarama, manik epizot, adaptasyon, özsaygı artışı, hızlı konuşma.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Numan Konuk

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Konuk, N., Kıran, S., Tamam, L., Karaahmet, E., Aydın, H. ve Atık, L. (2007). Duygudurum Bozuklukları Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasının bipolar bozukluk taramasında geçerliliği. Türk Psikiyatri Dergisi, 18(2), 147-154.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal versiyonu (MDQ) genellikle klinik ve araştırma amaçlı kullanıma açıktır. Türkçeye uyarlama çalışması 2007 yılında yayımlanmıştır.

Orijinal makale bağlantısı ve PDF dosyası mevcuttur. Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: duygudurum-bozukluklari-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Konuk, N., Kıran, S., Tamam, L., Karaahmet, E., Aydın, H. ve Atık, L. (2007). Duygudurum Bozuklukları Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasının bipolar bozukluk taramasında geçerliliği. Türk Psikiyatri Dergisi, 18(2), 147-154.
2. Makaleye erişim linki: turkpsikiyatri.com

Duygudurum Bozuklukları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek toplam 15 maddeden oluşmakta olup, bu maddeler 13 farklı semptom alanını temsil etmektedir:

• Yüksek duygudurum
• İrritabilite
• Özsaygı artışı
• İnsomni
• Hızlı konuşma
• Fikir uçuşması
• Distraktibilte
• Enerji
• Aktivite
• Sosyal etkinlik
• Libido
• Riskli davranış
• Para harcama