Drexel Ayrışma Ölçeği

Özet

Drexel Ayrışma Ölçeği (DDS), orijinal adı Drexel Defusion Scale olan psikolojik bir aracın Türkçe uyarlamasıdır. Bu ölçek, bireylerin bilişsel ayrışma düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Bilişsel ayrışma, Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT)‘nin temel süreçlerinden biri olup, düşünceleri gerçekler olarak değil, sadece zihinsel olaylar olarak görme becerisini ifade eder. Türkçeye adaptasyon çalışması Gökçen Aydın ve O. Yerin Güneri tarafından 2018 yılında gerçekleştirilmiş ve uluslararası bir kongrede sunulmuştur. Bu uyarlama, ölçeğin Türk kültüründe ve dili bağlamında geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabilirliğini araştırmıştır.

Anahtar Kelimeler

Drexel Ayrışma Ölçeği, Bilişsel Ayrışma, ACT, Uyarlama, Psikometri, Gökçen Aydın, Düşünce.

Yazarlar

Gökçen Aydın, O. Yerin Güneri.

Amaç

Drexel Ayrışma Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin kendi olumsuz ya da işlevsiz düşünceleriyle kurdukları ilişkiyi değerlendirmektir. Ölçek, özellikle bilişsel kaynaşmanın (cognitive fusion) tersi olan bilişsel ayrışma becerisinin derecesini saptar. Yüksek ayrışma puanları, bireyin düşünceleri üzerindeki kontrolünü kaybetmeden, onları yargılamadan veya onlarla mücadele etmeden gözlemleyebildiğini gösterir.

Türkçe uyarlama çalışması, özgün ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk popülasyonunda test etmeyi ve böylece ACT temelli müdahalelerin etkililiğini ölçmek için standart bir araç sağlamayı hedeflemiştir. Bu ölçek, klinik araştırmalarda ve terapötik süreçlerde bireyin esneklik düzeyini izlemek için kritik bir araçtır.

Yapı

Ölçek, doğrudan bilişsel ayrışma (cognitive defusion) psikolojik yapısını ölçmektedir. Bu yapı, Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) modeli içerisinde tanımlanmıştır ve psikolojik esnekliğin altı temel sürecinden biridir. Bilişsel ayrışma, dili ve bilişsel süreçleri daha az literal, daha az tehdit edici ve daha az davranışsal olarak kontrol edici bir şekilde deneyimleme yeteneği olarak kavramsallaştırılır.

Bilişsel ayrışmanın karşıtı olan bilişsel kaynaşma (cognitive fusion) durumunda, birey düşüncelerini mutlak gerçekler, emirler veya olaylar olarak kabul eder; bu da katı, işlevsiz davranışlara yol açar. DDS, bireyin düşüncelerini ne kadar “uzaktan” gözlemleyebildiğini ve onlara ne kadar az literal anlam yüklediğini değerlendirerek bu önemli yapıyı nicel hale getirir.

Geçerlik

Drexel Ayrışma Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasının geçerlik çalışmalarına dair spesifik istatistiksel sonuçlar (örneğin, yapı geçerliği, ölçüt geçerliği veya ayırt edici geçerlik katsayıları) sunulan kaynakta detaylandırılmamıştır. Ancak, bir uyarlama çalışmasının standart gereklilikleri arasında, faktör analizleri yoluyla yapı geçerliğinin (ölçeğin teorik yapıyı ölçüp ölçmediği) ve diğer ilgili yapılarla korelasyon yoluyla ölçüt geçerliğinin incelenmesi yer alır.

Uyarlama sürecinde, dilsel eşdeğerlik ve kültürel uygunluk kritik adımlardır. Türkçeye çevrilen maddelerin orijinal ölçek maddeleriyle anlamsal açıdan tam olarak örtüşmesi, geçerliğin sağlanması açısından temel bir ön koşuldur. Bu çalışmanın, ölçeğin Türk popülasyonunda bilişsel ayrışma yapısını doğru bir şekilde temsil ettiğini gösteren geçerlik kanıtlarını içerdiği varsayılmaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik bilgilerine dair spesifik istatistiksel değerler (örneğin, Cronbach alfa iç tutarlılık katsayısı veya test-tekrar test güvenilirliği) kaynakta belirtilmemiştir. Genel olarak, psikometrik açıdan sağlam bir ölçeğin iç tutarlılık katsayısının kabul edilebilir düzeylerde (genellikle 0.70 ve üzeri) olması beklenir.

Güvenirlik analizleri, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde grupları arasında tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini gösterir. DDS’nin Türkçe versiyonunun, bilişsel ayrışma düzeyini istikrarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamak için iç tutarlılık ve muhtemelen test-tekrar test güvenilirliği yöntemlerinin kullanıldığı düşünülmektedir. Bu tür veriler, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında güvenle kullanılması için zorunludur.

Faktör Analizi

Drexel Ayrışma Ölçeği’nin orijinal yapısının genellikle bilişsel ayrışma yapısını tek bir temel faktör veya birkaç ilişkili alt boyutta ölçtüğü bilinmektedir. Türkçe adaptasyon çalışmasında, bu faktör yapısının Türk örnekleminde doğrulanması amacıyla faktör analizleri (Açımlayıcı Faktör Analizi – AFA ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi – DFA) uygulanmıştır.

Faktör analizinin temel amacı, Türkçe maddelerin orijinal ölçeğin teorik yapısıyla uyumlu bir şekilde gruplanıp gruplanmadığını kontrol etmektir. Bu analizler, ölçeğin yapı geçerliğine dair önemli kanıtlar sunar ve ölçeğin tek boyutlu mu yoksa çok boyutlu bir yapıyı mı temsil ettiğini belirler.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama (Adaptation). Orijinal İngilizce Drexel Defusion Scale’in Türkçe’ye çevirisi ve kültürel adaptasyonu yapılmıştır.

Format: Öz bildirim (Self-report) ölçeği. Derecelendirme formatına dair bilgi eksik olsa da, ACT bağlamındaki benzer ölçekler genellikle 5’li veya 7’li Likert-tipi derecelendirme kullanır.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlanan versiyon) ve İngilizce (Orijinal versiyon).

Popülasyon Grubu: Klinik ve klinik olmayan yetişkin popülasyonları.

Yaş Grubu: Genellikle 18 yaş ve üzeri yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması bir kongre bildirisi olduğundan, örneklemin büyük olasılıkla üniversite öğrencileri veya geniş bir yetişkin kitlesi olduğu düşünülmektedir.

Test Metodolojisi: Katılımcıların bilişsel ayrışma ile ilgili ifadelerdeki kendi deneyimlerini belirli bir derecelendirme ölçeğinde belirtmelerine dayanan bir öz bildirim metodolojisi.

Anahtar Kelimeler

Bilişsel Ayrışma, Kabul ve Kararlılık Terapisi, Kültürel Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Gökçen Aydın, Öz Bildirim Ölçeği.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Gökçen Aydın

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Yazarın çalıştığı kuruma bağlıdır (Uyarlama sırasında Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi ile ilişkili olabilir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2018.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için yazar/çevirmenlerden resmi izin alınması gerekmektedir. Ticari kullanım ve ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir.

Bu çalışmanın orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: drexel-ayrisma-olcegi-toad.pdf

Referanslar

1. Aydın, G. & Yerin Güneri, O. (2018). A study on Turkish adaptation of Drexel Defusion Scale (DDS). 27. Uluslararası Eğitim Bilimleri Kongresi’nde sunulan bildiri. Antalya, Türkiye.

Drexel Ayrışma Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam metnine ulaşmak için yukarıda belirtilen referans çalışmaya başvurulması gerekmektedir.

Bu uyarlama, orijinal Drexel Ayrışma Ölçeği’nin (DDS) maddelerini Türkçe’ye tercüme ederek bilişsel ayrışma becerisini ölçmeyi amaçlamaktadır. Tipik bilişsel ayrışma maddeleri, bireyin olumsuz düşünceleriyle mesafesini, düşünceleri nesne olarak görme yeteneğini ve düşünceleri eylemlerden ayırma eğilimini sorgular.