Çok Boyutlu Okul Öfke Ölçeği

Öz

Çok Boyutlu Okul Öfke Ölçeği (ÇOÖÖ), öğrencilerin okul ortamında deneyimledikleri öfke, bu öfkeyi ifade etme biçimleri ve öfkeyle başa çıkma stratejilerini çok boyutlu olarak ölçmek amacıyla Türkçe’ye uyarlanmış bir araçtır. Ölçek; Öfke Yaşantısı, Düşmanlık, Yıkıcı İfade ve Olumlu Başa Çıkma olmak üzere dört temel alt boyuttan oluşmaktadır. Bu uyarlama çalışması Nazmiye Çivitçi tarafından 2007 yılında gerçekleştirilmiş olup, ölçeğin psikometrik özellikleri Türk öğrenci popülasyonu üzerinde incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Çok Boyutlu Okul Öfke Ölçeği, okul öfkesi, düşmanlık, öfke ifadesi, öfkeyle başa çıkma, psikometrik özellikler, okul psikolojisi.

Yazarlar

Nazmiye ÇİVİTÇİ

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, okul ortamında ortaya çıkan öfke eğilimlerini ve bu öfkenin yönetimini farklı boyutlarda değerlendirmektir. ÇOÖÖ, eğitim ve psikoloji alanındaki araştırmacılara ve uygulayıcılara, öğrencilerin yaşadığı duygusal tepkileri ve özellikle yıkıcı davranışlara yol açabilecek öfke ifadelerini tespit etmek için standardize edilmiş, kültüre uyarlanmış bir ölçüm aracı sağlamayı hedefler.

Ölçek, öfkenin farklı tezahürlerini (yaşantı, bilişsel tutum ve davranışsal ifade) ayırt etme yeteneği sayesinde, eğitimcilerin ve ruh sağlığı uzmanlarının öğrencilerin spesifik ihtiyaçlarına yönelik hedef odaklı müdahale programları geliştirmesine bilimsel bir zemin hazırlar.

Yapı

Çok Boyutlu Okul Öfke Ölçeği (ÇOÖÖ), öfkenin tek bir durumdan ziyade, bilişsel, duygusal ve davranışsal bileşenleri içeren karmaşık ve çok yönlü bir yapı olduğunu varsayar. Ölçek, öğrencilerin okul bağlamındaki öfke deneyimlerini ölçen dört ana faktör etrafında toplanmıştır:

• Öfke Yaşantısı: Bireyin okul ortamında öfke duygusunu hissetme sıklığını, yoğunluğunu ve tetikleyici olaylara karşı duyarlılığını ölçer.
• Düşmanlık: Okula, kurallara, otorite figürlerine veya akranlara karşı beslenen genel olumsuz, kinci ve haksızlığa uğramışlık hislerini içeren bilişsel öfke bileşenini temsil eder.
• Yıkıcı İfade: Öfkenin dışa vurulmasında kullanılan, fiziksel veya sözel olarak zarar verici ve yapıcı olmayan, çevreye veya kendine dönük olumsuz davranışları kapsar.
• Olumlu Başa Çıkma: Öfke duygusu ortaya çıktığında, bireyin durumu yönetmek için kullandığı sağlıklı, yapıcı ve sosyal olarak kabul edilebilir stratejileri (örn. fiziksel aktivite, rahatlama teknikleri) içerir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında geçerlik çalışmaları kapsamında doğrulayıcı faktör analizi gerçekleştirilmiştir. Yapısal geçerliği destekleyen bulgular elde edilmiş ve dört faktörlü yapının maddelerinin ilgili alt ölçeklere kabul edilebilir düzeyde yüklendiği görülmüştür. Bu bulgular, ölçeğin teorik olarak öngörülen boyutları doğru bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Faktör analizinde elde edilen faktör yükleri (factor loadings), alt ölçeklere göre aşağıdaki aralıklarda değişmektedir:

• Öfke Yaşantısı alt ölçeği için faktör yükleri .43 ile .60 arasındadır.
• Yıkıcı İfade alt ölçeği için faktör yükleri .45 ile .77 arasındadır.
• Düşmanlık alt ölçeği için faktör yükleri .58 ile .74 arasındadır.
• Olumlu Başa Çıkma alt ölçeği için faktör yükleri .35 ile .63 arasındadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik analizleri, 348 öğrenciden oluşan bir örneklem üzerinde hesaplanan Cronbach alfa katsayıları ile belirlenmiştir. Elde edilen katsayılar, ölçeğin genel olarak yeterli veya yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

• Öfke Yaşantısı alt ölçeği için Cronbach alfa katsayısı: .80
• Düşmanlık alt ölçeği için Cronbach alfa katsayısı: .79
• Yıkıcı İfade alt ölçeği için Cronbach alfa katsayısı: .78
• Olumlu Başa Çıkma alt ölçeği için Cronbach alfa katsayısı: .60

Özellikle ilk üç alt ölçek için elde edilen yüksek alfa değerleri, bu boyutların tutarlı ve güvenilir ölçümler sunduğunu göstermektedir. Olumlu Başa Çıkma alt ölçeği için elde edilen .60 değeri ise sosyal bilimler araştırmaları için kabul edilebilir alt sınırlarda yer almaktadır.

Faktör Analizi

ÇOÖÖ’nin Türkçe uyarlama çalışmasında kullanılan faktör analizi, ölçeğin orijinal yapısına uygun olarak dört faktörlü bir yapıyı desteklemiştir. Bu dört faktör, öfke yapısının farklı yönlerini temsil eden Öfke Yaşantısı, Düşmanlık, Yıkıcı İfade ve Olumlu Başa Çıkma boyutlarıdır. Maddelerin faktör yüklerinin genel olarak .40’ın üzerinde olması, her bir maddenin ilgili alt boyutu temsil etmede güçlü bir katkı sağladığını göstermektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin Türk kültüründe de öfkeyi çok boyutlu olarak ölçme yeteneğine sahip olduğunu doğrulamaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği

Format: Öz Bildirim Ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler (Genellikle ortaokul ve lise öğrencileri)

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları 348 öğrenciden oluşan bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: 4’lü Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır. Katılımcılardan, her bir maddeye ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

öfke yönetimi, psikometrik ölçüm, okul psikolojisi, ergenlik dönemi, yıkıcı davranışlar, iç tutarlılık, Likert.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi, Denizli, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması Nazmiye Çivitçi tarafından 2007 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik veya ticari amaçlı kullanımı için yazar ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

İletişim için kullanılan e-posta adresi: [email protected]

Ölçeğin orijinal makalesi DergiPark üzerinden erişilebilirdir ve referans bilgisi aşağıda sunulmuştur. Ayrıca, ölçeğin PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: cok-boyutlu-okul-ofke-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Çivitçi, N. (2007). Çok Boyutlu Okul Öfke Ölçeği’ nin Türkçe’ ye Uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(2), 99-109. Makalenin DergiPark bağlantısı: dergipark.ulakbim.gov.tr

Çok Boyutlu Okul Öfke Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Öfke yaşantısı: “Birisinin sırana sakız koyduğunu farketmedin ve üzerine oturdun”.

Düşmanlık: “Okuldaki kurallar aptalca”.

Yıkıcı İfade:“Sinirlendiğimde etrafımda kim varsa acısını ondan çıkarırım”.

Olumlu Başa Çıkma: “Öfkelendiğimde koşma, top oynama gibi fiziksel etkinlikler ile kendimi rahatlatırım”.