Trafikte Cinsiyetçilik Ölçeği

Özet

Trafikte Cinsiyetçilik Ölçeği (TCÖ), bireylerin günlük trafik ortamlarında maruz kaldıkları veya gözlemledikleri cinsiyetçilik algılarını sistematik olarak ölçmek amacıyla Funda Karadoğan ve Pınar Bıçaksız tarafından geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. 2020 yılında yayımlanan geçerlik ve güvenirlik çalışması sonucunda kullanıma sunulan bu ölçek, trafik güvenliği ve sürücü davranışları bağlamında toplumsal cinsiyet rollerinin etkileşimini ve cinsiyet temelli ayrımcılığın boyutlarını analiz etmeyi hedefler.

Ölçek, Türkiye’deki sürücüler üzerinde gerçekleştirilen çalışmalarla geliştirilmiş olup, trafikteki tutum ve davranışların cinsiyetçi boyutunu bilimsel olarak incelemek isteyen araştırmacılar için önemli bir kaynak teşkil etmektedir. TCÖ, hem düşmanca hem de sözde hayırsever cinsiyetçi davranışların trafikteki tezahürlerini ölçme potansiyeline sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Trafikte Cinsiyetçilik Ölçeği, Cinsiyetçilik, Trafik Psikolojisi, Ölçek Geliştirme, Sürücü Davranışları, Ayrımcılık.

Yazarlar

Funda KARADOĞAN, Pınar BIÇAKSIZ.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin günlük yaşamın önemli bir parçası olan trafik ortamında karşılaştıkları veya tanık oldukları cinsiyet temelli önyargı ve ayrımcılık düzeylerini nicel olarak belirlemektir. Bu ölçüm, özellikle kadın sürücülerin trafikteki deneyimlerinin sistematik olarak incelenmesini mümkün kılar.

TCÖ, akademik araştırmacılara ve trafik güvenliği uzmanlarına, cinsiyetçi tutumların yol açtığı riskleri ve bu tür davranışların yaygınlığını tespit etme olanağı sağlamaktadır. Elde edilen veriler, trafik kültürü ve etik değerler üzerine yapılacak müdahale programlarının geliştirilmesine rehberlik edebilir.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçek, doğrudan “Trafikte Cinsiyetçilik” yapısını ölçmektedir. Bu yapı, trafikteki diğer sürücüler, yayalar veya yetkililer tarafından kadın sürücülere yönelik sergilenen aşağılayıcı, koruyucu veya engelleyici cinsiyetçi tutumların algılanışını kapsar. Cinsiyetçilik, trafikteki yetenek algısı, araç kullanma becerisine yönelik şüpheler ve gereksiz müdahaleler gibi çeşitli boyutlarda kendini gösterebilir.

Geliştirme çalışması, bu yapının tek boyutlu mu yoksa çok boyutlu mu olduğunu incelemiş ve trafikteki cinsiyetçilik deneyiminin bilişsel, duygusal ve davranışsal bileşenlerini ayırmaya çalışmıştır.

Geçerlik

Trafikte Cinsiyetçilik Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, geliştirme makalesinde (KARADOĞAN & BIÇAKSIZ, 2020) detaylıca sunulmuştur. Ölçek geliştirme sürecinin bir gereği olarak, hem içerik geçerliği hem de yapı geçerliği incelenmiştir.

Ölçeğin yapı geçerliği, maddelerin teorik çerçeveye uygun bir şekilde alt boyutlara ayrılıp ayrılmadığını doğrulamak amacıyla Faktör Analizi teknikleriyle incelenmiştir. İçerik geçerliği ise alanında uzman kişilerin görüşleri alınarak sağlanmıştır. Bu analizler, ölçeğin gerçekten trafikteki cinsiyetçilik algısını ölçtüğünü kanıtlamayı amaçlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayıları üzerinden gerçekleştirilmiştir. Geliştirme çalışmasında, ölçeğin genel puanının yüksek düzeyde güvenilir olduğu Cronbach Alfa katsayısı ile rapor edilmiştir. Yüksek iç tutarlılık, ölçekteki tüm maddelerin tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü gösterir.

Güvenirlik çalışmalarının tam detayları, özellikle alt boyutlara ait Alfa değerleri, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi’nde yayımlanan orijinal makalede yer almaktadır. Bu sonuçlar, ölçeğin tekrarlı ölçümlerde tutarlı sonuçlar verebilme yeteneğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal temelini oluşturmak amacıyla öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. AFA, Trafikte Cinsiyetçilik yapısının temel boyutlarını belirleyerek ölçek maddelerinin hangi faktörler altında toplandığını ortaya koymuştur.

AFA sonrasında, elde edilen faktör yapısının evrene genellenebilirliğini ve iyi uyumunu test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) de uygulanmış ve DFA sonuçlarının kabul edilebilir uyum indeksleri gösterdiği rapor edilmiştir. Bu çift aşamalı analiz süreci, ölçeğin sağlam bir psikometrik temele sahip olduğunu göstermektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Kesin derecelendirme basamakları makalede yer almaktadır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Sürücüler (Şoförler)

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Türkiye’de aktif olarak araç kullanan ve cinsiyetçi davranışlara maruz kalmış veya tanık olmuş yetişkin bireylerden oluşan örneklem.

Test Metodolojisi: Bireysel öz bildirim yöntemiyle uygulanır. Katılımcılar, kendilerine sunulan maddeleri trafikteki deneyimlerine göre derecelendirirler.

Anahtar Kelimeler

Trafik Güvenliği, Toplumsal Cinsiyet, Psikometri, Ölçekleme, Türkiye, Funda Karadoğan.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Funda KARADOĞAN

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: İlgili makalenin yayımlandığı akademik kurum adresi.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle makale referans gösterilerek ücretsiz erişime açıktır. Ölçeğin kullanımı ve puanlanması hakkında detaylı bilgi için sorumlu yazar Funda Karadoğan ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

1. KARADOĞAN, F. BIÇAKSIZ, P. (2020). Trafikte Cinsiyetçilik Ölçeğinin Geliştirilmesi: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24 (Aralık Özel Sayı), 151-165.

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: trafikte-cinsiyetcilik-olcegi-toad.pdf

Trafikte Cinsiyetçilik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte belirtilmemiştir. Maddelerin tam listesi ve puanlama talimatları, KARADOĞAN ve BIÇAKSIZ (2020) tarafından yayımlanan akademik makalede bulunmaktadır. Kullanıcıların ölçeği uygulamadan önce ilgili makaleye başvurmaları gerekmektedir.