Bulunuşluk Ölçeği

Özet

Bulunuşluk Ölçeği, Gökoğlu ve Çakıroğlu (2019) tarafından sanal gerçeklik (SG) temelli öğrenme ortamlarında kullanıcıların deneyimlediği bulunuşluk hissini ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu uyarlama çalışması, özgün ölçeğin dilsel ve kültürel geçerliliğini sağlamayı, ayrıca Türk örnekleminde psikometrik özelliklerini psikometrik olarak doğrulamayı hedeflemiştir. Ölçek, kullanıcıların sanal ortamda kendilerini ne kadar “orada” hissettiklerini değerlendirmeye odaklanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bulunuşluk, Sanal Gerçeklik, Öğrenme Ortamları, Ölçek Uyarlama, Psikometri, Eğitim Teknolojisi

Yazarlar

Seyfullah Gökoğlu, Ünal Çakıroğlu

Amaç

Bulunuşluk Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin sanal ortamlar veya simülasyonlar içerisinde deneyimledikleri algısal ve bilişsel bulunuşluk (presence) düzeyini ölçmektir. Bu ölçek, özellikle eğitim teknolojileri alanında, sanal gerçeklik temelli öğrenme materyallerinin etkinliğini ve sürükleyiciliğini (immersion) değerlendirmede kritik bir rol oynamaktadır. Uyarlama çalışması, bu yapının Türk kültürüne özgü bağlamlarda geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçülmesini sağlamıştır.

Ölçek, kullanıcıların sanal deneyime ne kadar dahil olduklarını, ortamın gerçekçiliğini ve etkileşim düzeyini sübjektif olarak değerlendirmelerine olanak tanır. Elde edilen veriler, sanal öğrenme ortamlarının tasarımında ve geliştirilmesinde iyileştirme alanlarının belirlenmesine yardımcı olmaktadır.

Yapı

Ölçek, kullanıcının aracılı bir ortamda fiziksel olarak mevcut olma hissine odaklanan psikolojik bir yapı olan bulunuşluk kavramını ölçmektedir. Bu yapı genellikle üç ana bileşen etrafında incelenir: uzamsal bulunuşluk (kullanıcının sanal ortamda fiziksel olarak var olduğu hissi), katılım (ortamla bilişsel ve duygusal olarak meşgul olma) ve gerçekçilik/sürükleyicilik (ortamın ne kadar inandırıcı olduğu).

Uyarlama çalışmasında, orijinal ölçeğin boyutlarının Türkçe versiyonunda da korunup korunmadığı incelenmiştir. Bulunuşluk, yüksek düzeyde sürükleyici ve etkileşimli deneyimlerde, özellikle sanal gerçeklik sistemlerinde belirginleşen, kullanıcının bilişsel yükünü ve dikkatini sanal dünyaya yönlendiren karmaşık bir algısal durumdur.

Geçerlik

Uyarlama çalışmasında (Gökoğlu & Çakıroğlu, 2019) ölçeğin yapı geçerliliğini incelemek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Genellikle, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe örnekleminde de tutarlı olduğunu göstermek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanır. Bu analizler, ölçek maddelerinin, ölçmeyi amaçladıkları teorik yapı (bulunuşluk) altında anlamlı bir şekilde gruplandığını göstermiştir.

Çalışmada ayrıca, ölçeğin bulunuşlukla ilişkili diğer yapılarla (örneğin, sürükleyicilik veya memnuniyet) beklenen korelasyonları gösterip göstermediğini belirlemek için ilişkili geçerlik kanıtları da sunulmuştur. Detaylı geçerlik katsayıları makalenin tamamında yer almaktadır.

Güvenirlik

Bulunuşluk Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanarak gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışması, ölçeğin genel olarak ve alt boyutlar bazında yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu rapor etmiştir. Yüksek güvenirlik değerleri, ölçeğin aynı kavramı farklı zamanlarda veya farklı madde setleri aracılığıyla ölçtüğünde tutarlı sonuçlar ürettiğini göstermektedir.

Ölçeğin güvenilirliği, sanal gerçeklik temelli öğrenme ortamlarında ölçüm yaparken tutarlı ve tekrarlanabilir veriler elde etme yeteneğini garanti eder, bu da araştırmacılar için önemli bir kalite göstergesidir.

Faktör Analizi

Bulunuşluk Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması sürecinde, ölçeğin faktör yapısını incelemek için faktör analizi uygulanmıştır. Bu analizler, ölçeğin orijinal yapısını destekleyen, birden fazla faktörden oluşan bir yapıyı ortaya koymuştur. Genellikle bu faktörler, mekânsal bulunuşluk, gerçekçilik ve etkileşim gibi bulunuşluğun alt boyutlarına karşılık gelir.

Gökoğlu ve Çakıroğlu (2019) çalışması, ölçeğin Türk kültürüne özgü örneklemde de geçerli ve teorik olarak tutarlı bir faktör yapısına sahip olduğunu DFA sonuçlarıyla kanıtlamıştır. Bu, ölçeğin sadece dilsel bir çeviri değil, aynı zamanda yapısal olarak da geçerli bir araç olduğunu teyit etmektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme (5 veya 7 noktalı) kullanılmaktadır, ancak kaynakta kesin derecelendirme bilgisi (Derecelendirme: -) belirtilmemiştir. Uyarlama makalesi detayları içermektedir.

Language Available: Türkçe

Population Group: Sanal gerçeklik temelli öğrenme ortamlarını kullanan bireyler.

Age Group: Çalışma genellikle üniversite öğrencileri veya yetişkin eğitim katılımcıları üzerinde yapılmıştır.

Population Details: Ölçek, sanal gerçeklik uygulamalarıyla etkileşimde bulunan her yaştan kullanıcıya uygulanabilir, ancak uyarlama çalışması spesifik olarak eğitim bağlamında kullanılmıştır.

Test Methodology: Sanal deneyim tamamlandıktan hemen sonra uygulanan öz bildirim (self-report) anketidir.

Anahtar Kelimeler

Bulunuşluk Hissi, Sanal Ortamlar, Öğrenme Tasarımı, Güvenirlik, Geçerlik, Eğitim Teknolojisi, Bilişsel Yük

Yazarlar

Author ORCID Identifier: ORCID bilgisi kaynakta mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar Seyfullah Gökoğlu)

Correspondence Address: Kastamonu Üniversitesi, Kastamonu, Türkiye (Tahmini)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Ölçeğin Türkçeye uyarlanma çalışması 2019 yılında yayımlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için orijinal ölçek sahiplerinden ve uyarlama çalışmasının sorumlu yazarından izin alınması tavsiye edilir. Ticari olmayan akademik kullanımlarda genellikle izin alma süreci yazar ile doğrudan iletişim kurularak gerçekleştirilir.

Sorumlu yazar ile iletişim kurmak için kullanılan e-posta adresi: [email protected].

Kaynaklar

1. Gökoğlu, S. ve Çakıroğlu, Ü. (2019). Sanal gerçeklik temelli öğrenme ortamlarında bulunuşluk hissinin ölçülmesi: Bulunuşluk Ölçeğinin Türkçeye uyarlanması. Eğitim Teknolojisi Kuram ve Uygulama, 9(1), 169-188.
2. Makalenin orijinal tam metnine Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.org.tr
3. Ölçeğin orijinal PDF belgesi burada mevcuttur: bulunusluk-olcegi-toad.pdf

Bulunuşluk Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tamamına erişim için yukarıda belirtilen akademik referans makalenin incelenmesi gerekmektedir.

Bulunuşluk Ölçeği, tipik olarak sanal ortamdaki deneyime ilişkin algısal, etkileşimsel ve duygusal durumları ölçen bir dizi ifadeden oluşur.