Biyoteknoloji Okuryazarlığı Ölçeği

Özet

Biyoteknoloji Okuryazarlığı Ölçeği, bireylerin modern biyoteknoloji alanındaki bilgi, anlayış ve değerlendirme becerilerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir envanterdir. 2021 yılında Açıkgül-Fırat ve arkadaşları tarafından geliştirilen bu ölçek, özellikle güncel biyolojik gelişmelerin toplumsal etkilerini anlama ve değerlendirme yeteneğini kapsayan çok boyutlu bir okuryazarlık yapısını hedeflemektedir. Çalışma, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik analizlerini sunarak, eğitim ve araştırma alanlarında kullanıma uygunluğunu kanıtlamıştır.

Ölçek, biyoteknolojik gelişmelerin etik, hukuki ve sosyal sonuçlarına dair farkındalığı ölçerek, bireylerin bilimsel kanıtlara dayalı bilinçli kararlar alma yeteneklerini değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Biyoteknoloji, Biyoteknoloji Okuryazarlığı, Ölçek Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik, Bilim Okuryazarlığı.

Yazarlar

Esra Açıkgül-Fırat, Emre Çavuş, Gül Turan-Gürbüz, Selami Öztürk.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin modern biyoteknoloji konularına ilişkin bilgi düzeylerini, bu bilgileri günlük yaşamdaki durumlarla ilişkilendirme becerilerini ve etik/sosyal boyutları kavrama yetkinliklerini sistematik olarak değerlendirmektir. Bu, özellikle eğitim ortamlarında öğrencilerin biyoteknolojiye yönelik yeterliliklerini belirlemek ve müfredatın etkinliğini ölçmek için kritik bir araçtır.

Geliştiriciler, biyoteknolojik uygulamaların hızla artmasıyla birlikte, toplumun bu konularda bilinçli kararlar verebilmesi için gerekli olan okuryazarlık seviyesini saptamayı hedeflemiştir. Bu sayede, gelecekteki eğitim stratejileri ve halk bilinci kampanyaları için sağlam bir temel oluşturulması amaçlanmıştır.

Yapı

Ölçek, salt bilgi düzeyini değil, aynı zamanda biyoteknoloji okuryazarlığı kavramının çok boyutlu doğasını yansıtan bir psikolojik yapı ölçmektedir. Bu yapı genellikle üç ana bileşeni içerecek şekilde tasarlanmıştır: Kavramsal Bilgi (temel biyoteknolojik süreçler ve tanımlar), Uygulama ve Değerlendirme (teknolojinin potansiyel faydaları ve riskleri) ve Sosyo-Etik Farkındalık (biyoteknolojinin toplum, çevre ve etik üzerindeki etkileri).

Biyoteknoloji Okuryazarlığı, bireylerin bilimsel kanıtları eleştirel bir şekilde inceleme ve biyoteknolojik tartışmalara bilinçli katılım sağlama yeteneklerini kapsayan karmaşık bir yeterliliği temsil etmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, yapısal uygunluğu sağlamak amacıyla titizlikle gerçekleştirilmiştir. Geliştirme sürecinde uzman görüşleri alınarak kapsam geçerliği sağlanmış ve maddelerin ilgili yapıyı temsil etme derecesi belirlenmiştir.

Yapı geçerliği için detaylı istatistiksel analizler (genellikle Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizleri) kullanılarak, ölçeğin teorik olarak öngörülen faktör yapısını doğruladığı ve ölçülen yapının tutarlı olduğunu gösterdiği bildirilmiştir. Bu analizler, ölçeğin Biyoteknoloji Okuryazarlığı yapısını doğru bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Biyoteknoloji Okuryazarlığı Ölçeği‘nin iç tutarlılığı, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak test edilmiştir. Çalışmanın başlığı (Development, Validity and Reliability) ölçeğin kabul edilebilir düzeyde yüksek güvenirlik değerlerine sahip olduğunu işaret etmektedir. Yüksek iç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı güvenilir bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Ayrıca, ölçeğin zamana karşı tutarlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik analizleri de bu geliştirme çalışmasının bir parçası olarak sunulmuştur, bu da ölçeğin kararlılığını desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinin temel bileşeni olarak Faktör Analizi uygulanmıştır. Ölçek, Biyoteknoloji Okuryazarlığı’nın karmaşık doğasına uygun olarak muhtemelen çok boyutlu bir yapıya sahiptir.

Yapılan faktör analizleri (Açımlayıcı ve Doğrulayıcı), ölçeğin kaç faktörden oluştuğunu ve bu faktörlerin yapı içinde ne kadar açıklayıcı olduğunu belirlemiştir. Bu istatistiksel işlemler, ölçeğin kuramsal temelini güçlendirmiş ve geçerlik çalışmalarına önemli katkı sağlamıştır.

Araç

Test Type: Geliştirme (Development/Inventory)

Format: Orijinal makalede detaylandırılmamıştır, ancak psikometrik ölçek geliştirme standartlarına göre genellikle Likert Tipi derecelendirme formatında olduğu varsayılmaktadır.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Akademik çalışmalar ve genel halk (Özellikle eğitim seviyesi yüksek bireyler hedeflenmiştir).

Age Group: Genç Yetişkinler ve Yetişkinler (15 yaş ve üzeri)

Population Details: Ölçeğin geliştirme çalışması, Türkiye’deki üniversite veya lise öğrencileri örnekleminde yürütülmüştür.

Test Methodology: Öz Bildirim Envanteri (Self-Report Inventory).

Anahtar Kelimeler

Biyoloji Eğitimi, Okuryazarlık Envanteri, Bilimsel Tutum, Genetik, Biyoteknoloji.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Correspondence Address: Adıyaman Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Adıyaman, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2021 yılında yayınlanan bir akademik makale aracılığıyla kamuoyuna sunulmuştur. Kullanım izinleri için öncelikle sorumlu yazar Esra Açıkgül Fırat ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar genellikle izin alınarak ücretsiz olabilir; ticari kullanımlar için ek ücretler veya lisanslama gerekebilir. Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: biyoteknoloji-okuryazarligi-olcegi-toad.pdf.

Kaynaklar

• Açıkgül-Fırat, E., Çavuş, E., Turan-Gürbüz, G., & Öztürk, S. (2021). Biotechnology Literacy Inventory: Development, Validity and Reliability. Kastamonu Education Journal, 29(1), 25-36. DOI: http://dx.doi.org/10.24106/kefdergi.4155

[quads id=5]

Biyoteknoloji Okuryazarlığı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak makalenin içeriğinde yer almaktadır. Bu akademik girişte maddelerin tamamı sağlanmamıştır.