Bilgi İşlemsel Düşünme Ölçeği

Özet

Bilgi İşlemsel Düşünme Ölçeği, 2020 yılında Buket Ertuğrul Akyol tarafından yürütülen kapsamlı bir doktora tezi çalışması kapsamında geliştirilmiş özgün bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle fen bilgisi öğretmen adaylarının sahip olduğu bilgi işlemsel düşünme becerilerinin düzeyini güvenilir ve geçerli bir biçimde nicel olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Ölçeğin geliştirilmesi, STEM etkinliklerinin öğretmen adaylarının eleştirel, yaratıcı ve problem çözme becerileri üzerindeki etkisini inceleyen daha büyük bir araştırmanın parçasıdır. Geliştirme çalışması Erciyes Üniversitesi bünyesinde tamamlanmıştır. Ölçek, BİD becerilerinin eğitim ortamlarındaki öneminin artmasıyla birlikte, bu becerilerin ölçülmesinde yaşanan boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Bilgi İşlemsel Düşünme, STEM, Öğretmen Adayları, Düşünme Becerileri, Psikometrik Ölçek Geliştirme, Yükseköğretim, Algoritmik Düşünme.

Yazarlar

Buket Ertuğrul Akyol

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin ve özellikle geleceğin eğitimcileri olan fen bilgisi öğretmen adaylarının, karmaşık problemleri çözmek için bilgisayar bilimcilerinin kullandığı yöntemleri ve stratejileri (ayrıştırma, soyutlama, örüntü tanıma) ne ölçüde kullandığını ve anladığını belirlemektir. Ölçek, adayların bilgi işlemsel düşünme yeterliliklerini ölçerek, bu alandaki eğitim ihtiyaçlarını tespit etmeye yardımcı olur.

Ölçek, aynı zamanda STEM etkinliklerinin eğitim programlarına entegrasyonunun, öğrencilerin bilişsel becerileri üzerindeki etkisini deneysel çalışmalarla incelemek için standartlaştırılmış bir araç sağlamaktadır.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçek, temel olarak Bilgi İşlemsel Düşünme (BİD) yapısını ölçmektedir. BİD, yalnızca kodlama veya programlama yeteneği değil, aynı zamanda günlük yaşam ve akademik problemleri çözmek için kullanılan bilişsel süreçleri ifade eder. Bu süreçler genellikle dört ana bileşen etrafında toplanır:

• Ayrıştırma (Decomposition): Karmaşık bir problemi daha küçük, yönetilebilir parçalara ayırma yeteneği.
• Örüntü Tanıma (Pattern Recognition): Verilerdeki veya problemlerdeki benzerlikleri ve eğilimleri tespit etme yeteneği.
• Soyutlama (Abstraction): Gereksiz detayları filtreleyerek temel bilgilere odaklanma yeteneği.
• Algoritmik Düşünme (Algorithmic Thinking): Bir problemi çözmek için adım adım talimatlar (algoritmalar) tasarlama yeteneği.

Geçerlik

Kaynak içerikte ölçeğin geçerlik katsayıları doğrudan sunulmamıştır. Ancak, ölçek bir doktora tezi kapsamında geliştirildiği için, güçlü bir psikometrik temele sahip olması beklenir. Geliştirme sürecinde muhtemelen uzman görüşüne dayalı kapsam geçerliği ve istatistiksel yöntemlerle yapı geçerliği analizleri (Açımlayıcı ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi) gerçekleştirilmiştir.

Detaylı geçerlik analizleri, ölçeğin Bilgi İşlemsel Düşünme yapısının alt boyutlarını ne kadar doğru temsil ettiğini gösterir. Bu sonuçlara ulaşmak için orijinal tez çalışmasının incelenmesi gerekmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik bilgileri kaynak içerikte belirtilmemiştir. Bir ölçeğin güvenirliği, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ifade eder. Geliştirme aşamasında, ölçeğin iç tutarlılığını (genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile) ve zaman içindeki kararlılığını (test-tekrar test yöntemiyle) belirlemek için analizler yapılmış olmalıdır.

Yüksek güvenirlik katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir ve ölçeğin bilimsel araştırmalarda kullanımını destekler. Güvenirlik değerleri için tezin ilgili bölümlerine başvurulmalıdır.

Faktör Analizi

Bilgi İşlemsel Düşünme, çok boyutlu bir yapı olduğu için, ölçeğin geliştirilme aşamasında yapı geçerliğini test etmek amacıyla faktör analizleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin, teorik olarak belirlenen BİD alt boyutlarına (ayrıştırma, algoritmik düşünme vb.) ne ölçüde yüklendiğini ortaya koyar.

Eğer ölçek tek bir genel BİD puanı yerine birden fazla alt faktörden oluşuyorsa, bu faktörlerin ayrışma ve birleşme yapıları Faktör Analizi sonuçlarıyla doğrulanmıştır. Bu süreç, ölçeğin yapısal modelinin doğrulanmasına hizmet etmiştir.

Ölçme Aracı Detayları

Test Type: Geliştirme (Özgün Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: Kaynakta derecelendirme bilgisi verilmemiştir. Ölçeğin, katılımcıların düşünme becerileri hakkındaki görüşlerini yansıtmak amacıyla 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme formatında (Kesinlikle Katılıyorum – Kesinlikle Katılmıyorum) olması muhtemeldir.

Language Available: Türkçe

Population Group: Yükseköğretim Öğrencileri (Öğretmen Adayları)

Age Group: Genç Yetişkinler (Genellikle 19-24 yaş aralığı)

Population Details: Erciyes Üniversitesi Eğitim Fakültesi’nde öğrenim gören Fen Bilgisi Öğretmen Adayları.

Test Methodology: Kendi bildirimine dayalı (Self-Report) tutum veya beceri değerlendirme ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Buket Ertuğrul Akyol, Erciyes Üniversitesi, STEM Eğitimi, Bilişsel Beceriler, Öğretmen Eğitimi, Algoritmik Düşünme, Ayrıştırma, Soyutlama.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Bilgi mevcut değildir.

Correspondence Address: Erciyes Üniversitesi, Kayseri, Türkiye (Tezin yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçek, yayınlanmamış bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Akademik araştırmalarda kullanım için genellikle yazarın izni gerekmektedir. Kullanım koşulları ve potansiyel ücretler hakkında kesin bilgi almak için sorumlu yazar (Buket Ertuğrul Akyol) ile iletişime geçilmesi önerilir. Ölçeğin kamuya açık akademik bir çalışma olması nedeniyle, Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Tez Merkezi kuralları da geçerlidir.

Kaynaklar

Ertuğrul-Akyol, B. (2020). Stem etkinliklerinin fen bilgisi öğretmen adaylarının bilgi işlemsel, eleştirel, yaratıcı düşünme ve problem çözme becerilerine etkisi [Yayınlanmamış doktora tezi]. Erciyes Üniversitesi, Kayseri.

Tez Bağlantısı (YÖK Tez Merkezi): tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: bilgi-islemsel-dusunme-olcegi-toad.pdf

Bilgi İşlemsel Düşünme Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam listesine ve puanlama yönergelerine ulaşmak için Ertuğrul-Akyol (2020) doktora tezine başvurulması gerekmektedir.