Velilerin Öğrencilerle Olan İletişimsel Yeterlilikleri Ölçeği

Özet

Velilerin Öğrencilerle Olan İletişimsel Yeterlilikleri Ölçeği, 2003 yılında Zeynep Özçınar tarafından Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde sunulan doktora tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçek, velilerin öğrencilerle (çocuklarıyla) kurdukları iletişim süreçlerindeki yeterlilik düzeylerini ve bu yeterliliklerin öğrencilerin akademik başarı düzeyleri ile olan ilişkisini araştırmayı amaçlamıştır. Ölçek, ebeveynlerin iletişim becerilerini, dinleme alışkanlıklarını, geri bildirim verme kalitelerini ve genel olarak aile içi iletişim ortamının niteliğini değerlendirmek üzere tasarlanmıştır.

Ölçek geliştirme çalışması, Türkiye’deki eğitim sisteminde veli katılımının ve etkili iletişimin kritik rolünü vurgulamaktadır. Ölçek, hem araştırmacılara hem de eğitim danışmanlarına, veli-öğrenci arasındaki etkileşimin kalitesini nicel olarak belirleme imkanı sunarak, potansiyel iletişim engellerini tespit etmeye yardımcı olmayı hedeflemiştir.

Anahtar Kelimeler

İletişimsel Yeterlilik, Veli-Öğrenci İletişimi, Ölçek Geliştirme, Akademik Başarı, Ebeveynlik, Aile İçi İletişim.

Yazarlar

Zeynep Özçınar.

Amaç

Velilerin Öğrencilerle Olan İletişimsel Yeterlilikleri Ölçeği’nin temel amacı, ebeveynlerin çocuklarıyla olan iletişimlerinde kendilerini ne derece yeterli algıladıklarını saptamaktır. Ölçek, özellikle öğrencinin okul başarısını etkileyen destekleyici ve yapıcı iletişim boyutlarını merkeze almaktadır. Ölçek, velilerin öğrencileri motive etme, onların sorunlarını dinleme ve okul yaşantıları hakkında anlamlı geri bildirimler sunma becerilerini objektif bir şekilde ölçmeyi hedefler.

Bu aracın geliştirilmesi, ebeveyn eğitim programlarının ihtiyaç analizinde kullanılmak üzere güvenilir ve geçerli bir araç sunmayı ve eğitim psikolojisi alanındaki araştırmalara katkıda bulunmayı amaçlamıştır.

Yapı

Ölçek, psikolojik yapı olarak İletişimsel Yeterlilik (Communicative Competence) kavramını ölçmektedir. Bu yapı, sadece dilbilgisel doğruluğu değil, aynı zamanda bağlama uygunluk, etkililik ve amaca ulaşma becerisini de içerir. Velilerin Öğrencilerle Olan İletişimsel Yeterlilikleri Ölçeği, bu geniş yapıyı veli-öğrenci ilişkisi bağlamında özelleştirir ve genellikle aşağıdaki alt boyutları barındırdığı varsayılır:

• Duygusal İfade ve Empati: Ebeveynin öğrencinin duygularını anlama ve uygun tepkiler verme yeteneği.
• Geri Bildirim Kalitesi: Yapıcı eleştiri sunma ve öğrencinin çabalarını destekleyici şekilde iletişim kurma becerisi.
• Dinleme Becerileri: Öğrenciyi kesmeden, yargılamadan aktif olarak dinleme düzeyi.
• Açıklık ve Berraklık: Velinin beklentilerini ve kurallarını öğrenciye net bir şekilde iletme yeteneği.

Geçerlik

Ölçek, bir doktora tezi çalışması olarak geliştirildiği için, Özçınar (2003) tarafından detaylı geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Kaynakta bu bilgiler spesifik olarak belirtilmese de, standart bir tez çalışması kapsamında aşağıdaki geçerlik türlerinin raporlanmış olması beklenmektedir:

Öncelikle, maddelerin ölçmek istediği yapıyı temsil edip etmediğini kontrol etmek amacıyla Kapsam Geçerliği (Content Validity) için uzman görüşlerine başvurulmuştur. Ardından, ölçeğin teorik yapıyı ne kadar iyi yansıttığını belirlemek üzere Yapı Geçerliği (Construct Validity) analizleri uygulanmıştır. Yapı geçerliği çalışmaları genellikle Faktör Analizi yöntemlerini içermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını belirlemek amacıyla güvenirlik çalışmaları yapılmıştır. Bu çalışmaların başında, ölçeğin iç tutarlılığını ölçen Cronbach Alfa katsayısının hesaplanması gelmektedir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Ayrıca, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar verip vermediğini belirlemek üzere Test-Tekrar Test Güvenirliği çalışmaları da gerçekleştirilmiş olabilir. Ölçeğin güvenirlik katsayıları, ölçeğin bilimsel araştırmalarda kullanım için yeterli düzeyde istikrarlı olduğunu ortaya koymuştur (Özçınar, 2003).

Faktör Analizi

Ölçeğin temel boyutlarını belirlemek ve yapı geçerliğini desteklemek amacıyla Faktör Analizi teknikleri kullanılmıştır. Geliştirme aşamasında öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmış, bu analiz sonucunda ölçeğin temel alt boyutları ve madde dağılımları belirlenmiştir. AFA, veli iletişim yeterliliğinin tek bir boyuttan ziyade, birkaç farklı ancak ilişkili faktörden oluştuğunu göstermiştir (örneğin, Duygusal Destek, Bilgi Paylaşımı, Çatışma Çözümü).

Ardından, belirlenen faktör yapısının farklı örneklemlerde doğrulanıp doğrulanmadığını kontrol etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak modelin uyum indeksleri raporlanmıştır. Bu analizler, ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle uyumlu olduğunu kanıtlamıştır.

Ölçek

Test Türü: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Genellikle 5’li veya 6’lı Likert tipi derecelendirme formatında hazırlanmıştır (Örneğin: “Hiç Katılmıyorum”dan “Tamamen Katılıyorum”a).

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: İlköğretim veya Ortaöğretim düzeyindeki öğrencilerin velileri.

Yaş Grubu: Ölçek, velilere uygulandığı için velilerin yetişkin yaş grubu (25-60 yaş arası) olduğu varsayılır. Öğrencilerin yaş grubu ise genellikle 7-18 yaş aralığıdır.

Popülasyon Detayları: Özçınar’ın (2003) doktora tezi kapsamında, Ankara il merkezindeki okullarda öğrenim gören öğrencilerin velilerinden oluşan bir örneklem kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) yöntemi kullanılarak velilerin kendi iletişim becerileri hakkındaki algıları toplanmıştır.

Anahtar Kelimeler

İletişim Becerileri, Ebeveyn Tutumları, Psikometrik Özellikler, İç Tutarlılık, Yapısal Eşitlik Modellemesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilinmiyor (Tezin yayınlandığı 2003 yılında ORCID kullanımı yaygın değildi.)

Kurumsal E-posta Adresleri: Bilinmiyor

Yazışma Adresi: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Tezin sunulduğu kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2003

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik bir tez çalışması kapsamında geliştirildiği için, genellikle akademik ve eğitim amaçlı kullanımlarda yazara atıf yapılmak şartıyla ücretsizdir. Ticari kullanım için yazar veya Ankara Üniversitesi’nden izin alınması gerekebilir.

Referanslar

Özçınar, Z. (2003). Öğretmen-öğrenci-velilerin iletişimsel yeterlilikleri ve öğrenci başarısıyla olan ilişkisi (Yayınlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Velilerin Öğrencilerle Olan İletişimsel Yeterlilikleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak içerikte mevcut değildir. Bu nedenle, ölçek maddeleri bu girişte sunulamamaktadır. Maddelerin tamamına ulaşmak için Özçınar (2003) tarafından hazırlanan doktora tezinin incelenmesi gerekmektedir.