Sürücü Öfke Ölçeği (Uzun Form)

Özet

Sürücü Öfke Ölçeği (Uzun Form), orijinal olarak geliştirilen Sürücü Öfke Ölçeği’nin (DAS) Türkçe uyarlamasıdır. Bu ölçek, bireylerin çeşitli trafik ve sürüş koşulları karşısında deneyimledikleri öfke düzeylerini sistematik olarak ölçmek amacıyla hazırlanmıştır. Uyarlama çalışması, uyarlama sürecinin bir parçası olarak ölçeğin hem uzun hem de kısa formlarını Türk sürücü popülasyonu üzerinde test etmiş ve geçerlik ile güvenirlik özelliklerini incelemiştir. Uzun form, sürüş sırasında öfkeye neden olan spesifik durumları detaylı bir şekilde değerlendirerek, bu duygunun altında yatan farklı boyutları ortaya çıkarmayı hedefler.

Ölçeğin temel amacı, trafik güvenliği araştırmaları ve klinik psikoloji alanlarında yüksek düzeyde sürücü öfkesi yaşayan bireyleri belirlemek ve bu öfkenin potansiyel olarak agresif ve tehlikeli sürüş davranışlarına nasıl dönüştüğünü anlamaktır. Bu adaptasyon, Türkiye bağlamında yol güvenliği politikalarının ve müdahale programlarının geliştirilmesine bilimsel bir temel sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sürücü Öfke Ölçeği, Uzun Form, Sürücü Öfkesi, Yol Güvenliği, Öfke Yönetimi, Agresif Sürüş, Psikolojik Uyarlama, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Y. Yasak, B. Eşiyok

Amaç

Sürücü Öfke Ölçeği (Uzun Form), bireylerin araç kullanırken yaşadıkları öfke şiddetini ve sıklığını ölçmek için tasarlanmıştır. Ölçek, özellikle Türkiye popülasyonunun kültürel ve trafik koşullarına özgü faktörleri hesaba katarak, orijinal ölçeğin (DAS) alt boyutlarının Türk sürücüler üzerindeki geçerliliğini test etmeyi amaçlamıştır. Bu amaçla, uyarlama çalışmasında ölçeğin uzun ve kısa versiyonları karşılaştırmalı olarak incelenmiştir.

Ölçeğin birincil amacı, sürücü öfkesinin trafik kazaları ve agresif sürüş davranışları üzerindeki etkisini inceleyen araştırmacılara standartlaştırılmış ve güvenilir bir araç sunmaktır. Elde edilen veriler, sürücü eğitim programlarının ve psikolojik müdahalelerin hedeflenmesinde kritik rol oynamaktadır.

Yapı

Sürücü Öfke Ölçeği (Uzun Form), sürüş sırasında öfkeyi tetikleyen çeşitli durumları kapsayan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Orijinal DAS yapısı genellikle altı ana faktör etrafında yoğunlaşır. Bu faktörler arasında diğer sürücülerin yaptığı hatalar, trafik sıkışıklığı, yavaş sürüş, otorite figürleriyle (polis) etkileşim, düşmanca jestler ve riskli sürüş davranışları yer almaktadır.

Türkçe uyarlamada, Yasak ve Eşiyok (2009) bu çok boyutlu yapının Türk sürücüler arasında da korunduğunu veya benzer alt boyutlar gösterdiğini doğrulamayı hedeflemiştir. Bu yapı, öfkenin tek bir genel skor yerine, hangi bağlamlarda (örneğin, zaman kaybı mı yoksa kasti düşmanlık mı) daha yoğun yaşandığını anlamayı sağlar.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, orijinal referans makalesinde (Yasak & Eşiyok, 2009) detaylı olarak sunulmuştur. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin kavramsal yapısının Türk kültürüne uygunluğunu ve ölçülmek istenen psikolojik yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü belirlemek amacıyla yapı geçerliği ve ayrışım geçerliği yöntemleri kullanılmıştır.

Genellikle, bu tür uyarlama çalışmalarında, elde edilen faktör yapısının orijinal ölçeğin yapısıyla uyumlu olduğu gösterilir (yapı geçerliği). Ayrıca, ölçeğin, öfkeyle ilişkili diğer psikolojik yapılarla (örneğin, genel saldırganlık, dürtüsellik) beklenen düzeyde ilişkili olup olmadığı da incelenmiştir. Spesifik geçerlik katsayıları için ilgili akademik makaleye başvurulmalıdır.

Güvenirlik

Sürücü Öfke Ölçeği (Uzun Form)’nun güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmiştir. Güvenirlik, genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) ve test-tekrar test yöntemleri kullanılarak rapor edilir.

Yasak ve Eşiyok (2009) çalışmasında, ölçeğin hem uzun hem de kısa formları için yüksek düzeyde iç tutarlılık katsayıları elde edilmiştir; bu da maddelerin aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek düzeyde homojenliğe sahip olduğunu göstermektedir. Bu yüksek güvenirlik değerleri, ölçeğin Türk popülasyonunda da kararlı ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Sürücü Öfke Ölçeği (Uzun Form)’nun uyarlama sürecinde faktör analizi temel bir rol oynamıştır. Keşfedici ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi yöntemleri kullanılarak, ölçek maddelerinin Türk sürücüler arasında hangi alt boyutlar altında toplandığı incelenmiştir.

Orijinal DAS’ın altı faktörlü yapısının Türkçeye uyarlanmasında da korunduğu varsayılır. Bu faktörler, sürüş öfkesinin farklı kaynaklarını temsil eder: Diğer Sürücülerin Engellemesi, Yavaş Giden Araçlar, Trafik Sıkışıklığı, Doğrudan Düşmanlık, Polis ve Riskli Sürüş. Faktör analizi sonuçları, ölçeğin çok boyutlu yapısının Türk popülasyonunda da geçerli olduğunu kanıtlamıştır.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Bildirime dayalı öz-bildirim ölçeği (Self-report questionnaire). Uzun form, orijinal ölçekteki madde sayısına yakın, detaylı bir değerlendirme sunar.

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkin Sürücüler

Age Group: 18 yaş ve üzeri (Ehliyet sahibi yetişkinler)

Population Details: Türkiye’de yaşayan ve aktif olarak araç kullanan bireyler.

Test Methodology: Genellikle 5 dereceli Likert ölçeği (Örneğin: 1=Hiç kızmam, 5=Çok sinirlenirim) kullanılarak yanıtlanır. Yüksek skorlar, yüksek düzeyde sürüş öfkesine işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Yol Güvenliği, Sürücü Davranışı, Cronbach Alfa, Faktör Analizi, Trafik Psikolojisi, Agresyon, Uyarlama.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiş

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Burcu Eşiyok (Detaylı kurumsal adres makalede mevcuttur.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Uyarlama ve psikometrik çalışma 2009 yılında yayınlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı genellikle yazarlara atıf yapmak suretiyle mümkündür. Özel veya ticari kullanım için sorumlu yazar Burcu Eşiyok ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: driving-anger-scalelong-version-toad.pdf

Referanslar

Yasak, Y., & Eşiyok, B. (2009). Anger amongst Turkish drivers: Driving Anger Scale and its adapted, long and short version. Safety Science, 47(1), 138-144. doi: 10.1016/j.ssci.2008.02.003

Sürücü Öfke Ölçeği (Uzun Form) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way. (Ölçek maddeleri, kaynak içerikte sağlanmadığı için burada listelenememiştir. Maddeler için orijinal referans makaleye başvurulması gerekmektedir.)