Sürücü Öfke İfade Envanteri

Özet

Sürücü Öfke İfade Envanteri (SÖİE), bireylerin araç kullanma durumlarında yaşadıkları öfkeyi nasıl ifade ettiklerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu envanter, özellikle trafikte karşılaşılan stresli veya provoke edici durumlara yönelik öfke tepkilerinin farklı boyutlarını değerlendirir. Ölçek, öfkenin yapıcı veya uyum sağlayıcı yöntemlerle ifade edilmesinin yanı sıra, yıkıcı olabilecek sözel, bedensel ve araçla ifade biçimlerini de kapsamaktadır. SÖİE, Türkiye bağlamına uyarlanmış olup, psikolojik araştırmalarda ve trafik güvenliği çalışmalarında sürücü davranışlarını anlamak için önemli bir kaynak sunmaktadır.

Envanter, toplam 49 maddeden ve dört ana alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, öfkenin dışa vurum şekillerine göre sınıflandırılmıştır. Ölçeğin uyarlama çalışması, psikometrik açıdan güçlü bir yapı sergilemiş olup, yüksek iç tutarlılık ve geçerlik değerlerine sahiptir. Bu sayede SÖİE, trafik psikolojisi alanında güvenilir ve geçerli bir ölçüm aracı olarak kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sürücü Öfkesi, Öfke İfadesi, Trafik Psikolojisi, Psikometrik Ölçek, Adaptasyon, Sürücü Davranışı, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Burcu Eşiyok, Yasemin Yasak, İrem Korkusuz.

Amaç

Sürücü Öfke İfade Envanteri’nin temel amacı, sürücülerin trafik ortamında yaşadıkları öfkeyi hangi tip davranışlarla dışa vurduklarını sistematik olarak ölçmektir. Bu amaç doğrultusunda, öfkenin hem olumsuz (sözel, bedensel, araçla) hem de olumlu (uyum sağlayıcı/yapıcı) ifade biçimlerini ayrıştırmak hedeflenmiştir.

Ölçek, klinik ve akademik araştırmacılara, bireylerin sürüş güvenliğini tehlikeye atabilecek ya da trafik kazalarına yol açabilecek potansiyel riskli öfke ifade tarzlarını belirleme imkanı sunar. Ayrıca, bu bulgular ışığında, öfke yönetimi ve güvenli sürüş eğitim programlarının geliştirilmesine katkıda bulunmak amaçlanmıştır.

Yapı

Sürücü Öfke İfade Envanteri, bireylerin trafikteki öfke ifade biçimlerini değerlendiren çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Envanter, toplam 49 maddeden oluşmakta ve dört ayrı alt boyutu ölçmektedir. Bu dört faktör, öfke tepkilerinin doğasına göre kategorize edilmiştir.

Alt boyutların dağılımı ve içeriği şu şekildedir:

• Öfkenin Sözel İfadesi (12 madde): Diğer sürücülere yönelik yüksek sesle söylenme veya hakaret etme gibi dışa dönük, yıkıcı sözel tepkileri içerir.
• Öfkenin Bedenle İfadesi (11 madde): Pencereyi açarak jest yapmak, kornayı uzun süre çalmak gibi bedensel veya fiziksel tepkilerle öfkeyi dışa vurmayı ölçer.
• Öfkenin Araçla İfadesi (11 madde): Hızlanma, tehlikeli manevralar yapma veya diğer araçlara agresif bir şekilde yaklaşma gibi aracın kendisini kullanarak öfkeyi ifade etme davranışlarını kapsar.
• Uyum Sağlayıcı/Yapıcı İfade (15 madde): Öfkeyi kontrol altına alarak daha dikkatli davranma veya durumu yapıcı bir şekilde çözme eğilimi gibi olumlu başa çıkma stratejilerini değerlendirir.

Geçerlik

Sürücü Öfke İfade Envanteri’nin geçerlik çalışmaları, ölçeğin yapısal tutarlılığını ve ölçmek istediği yapıyı ne kadar doğru ölçtüğünü kanıtlamıştır. Uyumlaştırma çalışmasında, SÖİE’nin alt ölçekleri ile ilgili psikolojik yapıyı ölçen diğer ölçekler arasında anlamlı korelasyon katsayıları bulunmuştur.

Elde edilen korelasyon katsayıları r=.92 (p <.001) ile r=.13 (p <.05) arasında değişmektedir. Özellikle yüksek korelasyon değerleri, SÖİE’nin öfke ifadesi yapısıyla güçlü bir biçimde ilişkili olduğunu göstermektedir (Yakınsak Geçerlik). Bu bulgular, ölçeğin trafik bağlamında öfke ifadesi davranışlarını geçerli bir şekilde ölçtüğünü desteklemektedir.

Güvenirlik

Sürücü Öfke İfade Envanteri’nin güvenirlik analizleri, ölçeğin zaman içinde tutarlı ve kararlı sonuçlar verdiğini ortaya koymuştur. İç tutarlılık güvenirliğini belirlemek amacıyla Cronbach Alfa katsayıları hesaplanmıştır.

Genel ölçek için hesaplanan Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayıları 0.96 ve 0.95 gibi oldukça yüksek değerlerdedir. Alt ölçekler için elde edilen katsayılar ise 0.75 ile 0.88 arasında değişmektedir. Belirli bir örneklem grubu için yapılan analizlerde ise alt ölçeklerin Cronbach Alfa güvenirlik katsayılarının 0.67 ile 0.85 arasında değiştiği belirlenmiştir. Bu değerler, SÖİE’nin hem genel ölçek hem de alt boyutlar düzeyinde yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Sürücü Öfke İfade Envanteri’nin uyarlama çalışmasında, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe örneklemde de korunduğu gösterilmiştir. Yapılan faktör analizi sonucunda, ölçeğin dört ana alt boyutu içeren yapısı doğrulanmıştır. Bu dört faktör, öfke tepkilerini işlevselliklerine göre ayırmaktadır: sözel, bedensel, araçla ifade ve uyum sağlayıcı/yapıcı ifade.

Her bir faktör, ilgili davranışsal maddelerle yüksek yükler sergilemiş ve bu durum, ölçeğin teorik yapısını desteklemiştir. Faktör analizi bulguları, SÖİE’nin trafik bağlamındaki öfke ifadesinin karmaşık doğasını başarılı bir şekilde temsil ettiğini kanıtlamıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon) / Kendini Bildirim Envanteri

Format: 4’lü Likert Ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Sürücüler (Yetişkin)

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Trafiğe çıkan ve aktif olarak araç kullanan genel popülasyon.

Test Metodolojisi: Bireylerin trafikteki öfke ifade eğilimlerini ölçen çok maddeli envanter. Cevaplar 4 dereceli Likert formatında değerlendirilir.

Anahtar Kelimeler

Sürücü Öfkesi, Öfke Yönetimi, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Trafik Güvenliği, Yapısal Eşitlik Modellemesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilinmiyor

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Makalede belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Sürücü Öfke İfade Envanteri, akademik araştırmalar kapsamında uyarlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için genellikle sorumlu yazar (Burcu Eşiyok) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım veya geniş ölçekli uygulamalar için izin ve olası bir ücretlendirme durumu yazışma yoluyla netleştirilmelidir. Ölçeğin Türkçe uyarlama ve geçerlik/güvenirlik çalışması 2007 yılında yayımlanmıştır.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: surucu-ofke-ifade-envanteri-toad.pdf

Kaynaklar

1. Eşiyok, B., Yasak, Y. ve Korkusuz, İ. (2007). Trafikte Öfke İfadesi: Sürücü Öfke İfadesi Envanteri’nin geçerlik ve güvenirliği. Türk Psikiyatri Dergisi, 18(3), 231-243.

Sürücü Öfke İfade Envanteri Maddeleri

Sürücü Öfke İfade Envanteri, toplam 4 alt boyut ve 49 maddeden oluşmaktadır. Alt boyutlar ve ilgili maddelerden örnekler aşağıda listelenmiştir:

• Öfkenin sözel ifadesi (12 m): Yüksek sesle diğer sürücüye söylenme
• Öfkenin bedenle ifadesi (11 m): Öfkeyi ifade etmek için pencereyi açma
• Öfkenin araçla ifadesi (11 m): Olduğundan biraz daha fazla hızlanma
• Uyum sağlayıcı/yapıcı ifade (15 m): Güvenli bir sürücü olmak için daha dikkatli davranma