Şükür Ölçeği

Özet

Şükür Ölçeği, şükür (minnettarlık) duygusunun bireylerdeki düzeyini ölçmek amacıyla Türk kültürüne uyarlanmış 6 maddelik, iki alt boyutlu bir psikometrik araçtır. Ölçek, Gülüşan Göcen tarafından 2012 yılında doktora tezi kapsamında kullanılmış ve uyarlama çalışması gerçekleştirilmiştir. Ölçek, şükür kavramını hem bireyin içsel kaynaklarından (İç Kaynaklı Şükür) hem de dışsal durumların karşılaştırılmasından (Dış Kaynaklı Şükür) doğan minnettarlık şeklinde iki farklı yapı altında incelemektedir. Ölçeğin derecelendirilmesi 7’li Likert tipi formatta yapılmaktadır ve yüksek puanlar yüksek şükür düzeyini işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Şükür, Minnettarlık, Psikolojik İyi Olma, Ölçek Uyarlama, İç Kaynaklı Şükür, Dış Kaynaklı Şükür, 6 Maddeli Ölçek.

Yazarlar

Gülüşan GÖCEN

Amaç

Şükür Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin şükür düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, özellikle pozitif psikoloji alanındaki araştırmalarda, minnettarlığın bireyin genel psikolojik iyi olma düzeyiyle olan ilişkisini incelemek üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin uyarlanması, şükrün kültürel bağlamda nasıl deneyimlendiğini ve ifade edildiğini anlamak için yapılmıştır.

Ölçek, 7’li Likert derecelendirme sistemi kullanarak yanıtlayıcının verilen ifadelere ne ölçüde katıldığını belirlemeye olanak tanır. Bu yapı, şükür düzeyindeki ince farklılıkların yakalanmasına yardımcı olarak, bireysel farklılıkların ve müdahale etkilerinin değerlendirilmesinde hassasiyet sağlar.

Yapı

Şükür Ölçeği, şükür kavramını iki temel alt boyutta ele alan kısa ve öz bir yapıdır. Toplamda 6 maddeden oluşur ve her bir alt boyut 3 maddeyi içerir:

• İç Kaynaklı Şükür: Bu alt boyut, bireyin varoluşsal durumuna, kişisel özelliklerine veya temel ihtiyaçlarının karşılanmış olmasına yönelik duyduğu minnettarlığı ifade eder. Bireyin sağlıklı olması gibi kişisel refah durumlarından kaynaklanır.
• Dış Kaynaklı Şükür: Bu alt boyut ise, bireyin çevresel koşullarını veya başkalarının durumlarını gözlemleyerek yaptığı sosyal karşılaştırmalar sonucu ortaya çıkan minnettarlık duygusunu temsil eder. Bu, kişinin kendisini şanslı hissetmesine yol açan dışsal durumlarla ilgilidir.

Bu ikili yapı, şükrün kaynağının içsel mi yoksa çevresel mi olduğunu ayırt etmeye olanak tanır, böylece araştırmacılara minnettarlığın farklı tezahürlerini inceleme fırsatı sunar.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, açımlayıcı faktör analizi (AFA) kullanılarak test edilmiştir. Analizler sonucunda, özdeğeri (eigenvalue) 1.0’ın üzerinde olan iki faktörün varlığı tespit edilmiştir. Bu iki faktör, ölçeğin toplam varyansının %63.38 gibi yüksek bir oranını açıklamaktadır.

Faktörlerin varyans açıklama oranları incelendiğinde, 3 maddeden oluşan birinci faktör (İç Kaynaklı Şükür) toplam varyansın %32.6’sını, yine 3 maddeden oluşan ikinci faktör (Dış Kaynaklı Şükür) ise %30.7’sini açıklamıştır. Maddelerin faktör yükleri (factor loadings) .588 (Emm6) ile .875 (Emm4) arasında değişmektedir, bu da maddelerin ilgili faktöre güçlü ve tutarlı bir şekilde yüklendiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Şükür Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirlik katsayıları, ölçeğin tutarlı ölçümler sağladığını göstermektedir. Toplam ölçek için hesaplanan güvenirlik değerleri şunlardır:

• Cronbach Alfa değeri: .72
• Guttman katsayısı: .73
• Spearman Brown katsayısı: .67

Alt ölçeklerin güvenirlik analizleri de yapılmıştır. Alt ölçekler için Cronbach Alfa değerleri .65 ile .71 arasında; Guttman değerleri .66 ile .73 arasında; Spearman Brown değerleri ise .56 ile .67 arasında rapor edilmiştir. Bu katsayılar, alt boyutların da kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Şükür Ölçeği’nin faktör yapısı, beklendiği gibi iki boyutlu bir yapıyı desteklemiştir. Bu iki boyutlu çözüm, toplam varyansın %63.38’ini açıklayarak, ölçeğin şükür yapısını yeterli düzeyde kapsadığını göstermiştir. Faktör yüklerinin yüksekliği (.588 – .875), maddelerin ölçtükleri yapıyla olan güçlü ilişkisini bilimsel olarak desteklemektedir.

Bu faktör analizi sonuçları, uyarlanan Şükür Ölçeği’nin, minnettarlığı İç Kaynaklı Şükür ve Dış Kaynaklı Şükür olarak ayrıştıran teorik yapıyla uyumlu olduğunu ve Türk popülasyonunda geçerli bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini ortaya koymuştur.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale), 6 madde, 2 alt boyut.

Dil Mevcut: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Akademik tez bağlamında genellikle 18 yaş ve üzeri)

Popülasyon Detayları: Ölçek, Gülüşan Göcen’in doktora tezi kapsamında Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde gerçekleştirilen bir alan araştırmasında kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: 7’li Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır. (1=bana hiç uygun değil – 7=bana çok uygun)

Anahtar Kelimeler

Minnettarlık Ölçeği, Faktör Yükleri, İç Tutarlılık, Alfa Değeri, Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Belirtilmemiş

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara (2012 tezi bağlamında)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Şükür Ölçeği’nin uyarlama çalışması ve geçerlik/güvenirlik analizleri 2012 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin akademik veya ticari amaçlarla kullanımı için sorumlu yazar Gülüşan Göcen ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Bu ölçeğin kullanıldığı doktora tezine ait link: tez.yok.gov.tr. Ayrıca, ölçeğin orijinal PDF dökümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: sukur-olcegi-toad.pdf

Kaynakça

Göcen, G. (2012). Şükür ve psikolojik iyi olma arasındaki ilişki üzerine bir alan araştırması (Doktora tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Şükür Ölçeği Maddeleri

Ölçek Yapısı: 2 alt boyut ve 6 madde

İç Kaynaklı Şükür (3 madde):

• Sağlıklı olduğum için şükrederim.

Dış Kaynaklı Şükür (3 madde):

• Benden daha zor durumda olan birini gördüğümde ne kadar şanslı olduğumu düşünüp, kendi halime şükrederim.

Derecelendirme: 7’li Likert (1=bana hiç uygun değil – 7=bana çok uygun)