Sıkıntıya Toleranssızlık Ölçeği

Özet

Sıkıntıya Toleranssızlık Ölçeği (S.T.Ö.), bireylerin olumsuz duygusal, bilişsel veya fizyolojik durumlarla başa çıkma ve bunlara dayanma kapasitesini ölçmek amacıyla tasarlanmış bir psikolojik araçtır. Bu form, 2016 yılında Zehra Çakır tarafından Türkçeye uyarlanmış ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi amacıyla kullanılmıştır. Uyarlama çalışması, ölçeğin yapı geçerliği ve güvenilirliğini Türk kültüründe test etmeyi hedeflemiştir. Çalışma, S.T.Ö.’nün yanı sıra Bilişsel-Davranışsal Kaçınma Ölçeği’nin de psikometrik incelemesini içermektedir.

Anahtar Kelimeler

Sıkıntıya Toleranssızlık, psikometri, uyarlama, bilişsel-davranışsal kaçınma, Likert ölçeği, psikolojik değerlendirme.

Yazarlar

Zehra Çakır

Amaç

Sıkıntıya Toleranssızlık Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin sıkıntı verici içsel deneyimlere (duygusal, bilişsel veya fiziksel) ne ölçüde tahammül edemediklerini değerlendirmektir. Bu psikometrik aracın Türkçeye uyarlanması, özellikle anksiyete bozuklukları, depresyon ve diğer transdiagnostik süreçlerde önemli bir faktör olan sıkıntıya toleranssızlık düzeyini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçebilmeyi sağlamıştır.

Uyarlama çalışması, ölçeğin orijinal yapısını koruyarak Türk popülasyonunda uygulanabilirliğini ve klinik araştırmalarda kullanım potansiyelini artırmayı hedeflemiştir. Bu sayede, Türk örnekleminde sıkıntıya toleranssızlık düzeylerinin belirlenmesi ve buna yönelik tedavi yaklaşımlarının geliştirilmesi mümkün olmaktadır.

Yapı

Sıkıntıya Toleranssızlık Ölçeği, psikolojideki temel bir transdiagnostik yapı olan “sıkıntıya toleranssızlık” kavramını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin hoş olmayan duygusal veya fizyolojik durumları deneyimleme isteksizliğini ve bu durumlar ortaya çıktığında bunlardan hızla kurtulma ihtiyacını ifade eder.

Ölçek, tek boyutlu bir yapıyı temsil etmektedir ve 10 maddeden oluşmaktadır. Bu tek boyutluluk, sıkıntıya toleranssızlığın genel bir eğilim olarak ele alındığını ve çeşitli olumsuz içsel durumlar karşısındaki genel tahammül eşiğini yansıttığını göstermektedir. Bu tür bir toleranssızlık, genellikle kaçınma davranışlarıyla ilişkilidir.

Geçerlik

Çakır (2016) tarafından yürütülen adaptasyon çalışmasında, Sıkıntıya Toleranssızlık Ölçeği’nin Türk popülasyonunda geçerlik çalışmaları incelenmiştir. Geçerlik incelemeleri, genellikle yapı geçerliği (faktör analizi) ve ölçüt bağıntılı geçerlik (diğer ilgili ölçeklerle korelasyon) yöntemlerini içerir.

Uyarlama çalışması, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı (sıkıntıya toleranssızlık) ne derece doğru ölçtüğünü belirlemek üzere tasarlanmıştır. Bu kapsamda, ölçeğin Bilişsel-Davranışsal Kaçınma Ölçeği gibi teorik olarak ilişkili diğer yapılarla anlamlı korelasyonlar göstermesi beklenir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (tutarlılık) çalışmaları da Çakır (2016) araştırmasının bir parçasıdır. Güvenirlik, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı maddeler aracılığıyla tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini gösterir.

Bu tür uyarlama çalışmalarında güvenirlik genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) ve test-tekrar test yöntemleri kullanılarak belirlenir. Yüksek iç tutarlılık değerleri, 10 maddenin tek bir yapıyı ölçme konusunda başarılı olduğunu işaret eder.

Faktör Analizi

Sıkıntıya Toleranssızlık Ölçeği’nin faktör yapısı, uyarlama çalışması kapsamında incelenmiştir. Elde edilen bulgular, ölçeğin tek boyutlu bir yapıyı desteklediğini göstermektedir. Bu, orijinal ölçeğin yapısıyla tutarlıdır ve tüm maddelerin (10 madde) sıkıntıya toleranssızlık genel kavramına katkıda bulunduğunu gösterir.

Tek faktörlü yapının doğrulanması, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında kolaylıkla tek bir toplam skor olarak yorumlanabilmesini sağlamaktadır. Bu yapı, sıkıntıya toleranssızlığın tek ve baskın bir psikolojik eğilim olarak ele alınmasına olanak tanır.

Enstrüman

Test Type: Uyarlama

Format: Bireyin kendi beyanına dayanan (self-report) anket formatında olup, 10 maddeden oluşmaktadır.

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkin Popülasyonu

Age Group: Belirtilmemiştir, ancak psikometrik çalışma üniversite öğrencileri veya genel yetişkin örneklemi üzerinde yürütülmüştür.

Population Details: Psikometrik özellikleri inceleyen çalışma, Türk kültürüne özgü bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanır. Derecelendirme şu şekildedir: (1= kesinlikle katılıyorum – 5= kesinlikle katılmıyorum). Yüksek puanlar, yüksek düzeyde sıkıntıya toleranssızlığı işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik değerlendirme, adaptasyon, tek boyutlu ölçek, anksiyete, depresyon, psikopatoloji, Çakır 2016.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Zehra Çakır

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek uyarlama çalışması 2016 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izinleri için sorumlu yazar Zehra Çakır ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım veya geniş ölçekli araştırma projeleri için yazarın izinleri ve olası telif hakları incelenmelidir.

Referanslar

ÇAKIR, Z. (2016). Sıkıntıya Toleranssızlık Ölçeği ve Bilişsel-Davranışsal Kaçınma Ölçeğinin psikometrik özelliklerinin incelenmesi. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 17(1), 24-32.

Makalenin orijinal tam metin bağlantısı (scopemed.org) üzerinden erişilebilir: scopemed.org.

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: sikintiya-toleranssizlik-olcegi-toad.pdf.

Sıkıntıya Toleranssızlık Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

• Tek boyut ve 10 madde: Üzgün hissedebileceğim durumlara tahammül edemem.